|

تحلیل تاریخ بیهقی

تاریخ بیهقی جزء آن دسته از پشتوانه‌های ادبی است که نه‌فقط بابت نثرش که به دلیل رویکرد جزءنگارانه‌ای که بیهقی در نگاه به رویدادها و گزارش آنها برگزیده، همواره مورد توجه بوده است. «حدیث خداوندی و بندگی»، کتابی است از دکتر محمد دهقانی درباره تاریخ بیهقی، که از طرف نشر نی منتشر شده و دکتر محمد دهقانی در این کتاب تاریخ بیهقی را از دیدگاه ادبی، اجتماعی و روان‌شناختی تحلیل کرده است. این تحلیل که با شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های متن تاریخ بیهقی همراه است، شامل سه بخش و یک پیش‌گفتار است. نویسنده در بخشی از این پیش‌گفتار درباره روش خود در تألیف این کتاب این‌گونه توضیح داده است: «زبان بیهقی برای خوانندگان امروزی طبعا تا حدودی کهنه و دشوار به نظر می رسد. علاوه بر واژگان و نحو زبان، بعد و غرابت زمان و مکان هم بر دشواری آن افزوده است. کم نیستند نام‌های تاریخی و جغرافیایی ناآشنا و عجیبی که خواننده ممکن است نخستین‌بار آنها را در تاریخ بیهقی ببیند. شیوه تاریخ‌نگاری بیهقی هم که، برخلاف رسم معمول روزگارش، از زمان خطی پیروی نمی‌کند و پیوسته در رفت‌وبرگشت میان گذشته و حال است بر سردرگمی خواننده می‌افزاید. برای اینکه تا حد امکان از این سردرگمی کاسته شود و آشنایی با تاریخ بیهقی به شیوه‌ای آسان‌تر صورت بگیرد، نخست ماجراها و داستان‌های اصلی و مهمی را که مربوط به پادشاهی غزنویان است استخراج و به ترتیب تاریخی دنبال هم آورده‌ام. سپس روایت‌های فرعی را در بخشی که مربوط است به سلسله‌های پیشین، و از هخامنشیان تا سامانیان را دربر می‌گیرد، منظم کرده‌ام. آنچه مربوط به تاریخ خلفای اموی و عباسی می‌شده نیز در همین بخش اخیر آمده است. واژه‌ها و عبارت‌های دشوار متن را در حاشیه توضیح داده‌ام...» بخش اول کتاب، شامل مقدمه‌ای است مفصل که خود از چندین بخش تشکیل شده و در آن به زندگی بیهقی، جهان در عصر بیهقی، سیستم حکومتی غزنویان، روش بیهقی در تاریخ‌نگاری، بلاغت بیهقی، زن در تاریخ بیهقی و موضوعاتی دیگر که به نوعی با تاریخ بیهقی و زمان نوشته‌شدن آن ربط پیدا می‌کنند، پرداخته شده است. پس از این مقدمه، نویسنده در دو بخش بعدی کتاب به شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های تاریخ بیهقی پرداخته است؛ اول، به شرح و توضیح بخش‌هایی از متن که مربوط به دوره غزنویان است و بعد از آن به بخش‌هایی که مربوط به روزگاران گذشته مثل دوره هخامنشیان، ساسانیان و... است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.