یادی از هنر در گیلان
احمد زاهدی
خانوادههای روستایی گیلان در فصلهایی که کار کشاورزی تمام میشود به تولید صنایع دستی میپردازند و از این راه صنایع دستی نقش مهمی در اقتصاد خانواده ایفا میکند. با گسترش این صنایع کوچک میتوان ضمن اشتغالزایی به اقتصاد استان نیز کمک کرد. اما از آنجا که اقتصاد زنجیره بههم پیوستهای از تولید و گردش سرمایه است، گسترش و حمایت از صنایع دستی نمیتواند بدون برنامهریزی برای رشد و توسعه اقتصادی همراه باشد. همینطور آسیبهایی که به اقتصاد و تولید ملی استان ضربه میزنند، مانع پیشرفت و اقتصادیشدن صنایع دستی هم میشود. جالب اینکه گردش سرمایه در صنایع دستی گیلان بهطور میانگین سالانه چیزی حدود پنج میلیارد تومان است. مهمترین و فعالترین رشته صنایع دستی در گیلان حصیربافی است. حصیربافی فعالیت مشخص دلتای سفیدرود و تالاب انزلی است. گونههای مختلف گالی و نی روینده در ساحل دریا و نیز در منابع آب کشاورزی، بهعنوان ماده اولیه حصیربافی مورد استفاده قرار میگیرند. سبدبافی و حصیربافی از صنایع دستی و خانگی بسیاررایج در گیلان است و تولید انواع سبدها و حصیرها در اکثر نقاط این استان رواج دارد. مواد اولیه آن نی و سوف است که بهطور خودرو در باتلاقها میرویند. تولیدکنندگان در فصول غیرکشاورزی به تولید آن مشغول هستند. در استان گیلان 700 کارگاه حصیربافی فعالیت داشت که مراکز مهم آن عبارتند از: خمام، بندرانزلی، گلشن، غازیان و جفرود. شته حصیربافی بهعنوان یکی از عرصههای فعال و برجسته صنایع دستی استان گیلان، علاوه بر مواد اولیه بومی، استادکاران و افراد صاحبنام این عرصه را نیز در اختیار دارد و بیش از سه هزار نفر در این رشته مشغول کار و فعالیت هستند که اغلب آنها زنان و حتی کودکانی هستند که برای دلالها و با مواد خامی که آنها در خانههای روستایی توزیع میکنند، کار میکنند و دلالها و واسطهها محصول نهایی را با کمتر از یکدهم قیمتی که در مغازه عرضه میشود از تولیدکننده محلی تحویل میگیرند. صنایع دستی گیلان از ظرفیت و قابلیت بالایی برخوردار است و میتواند یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان بهشمار رود؛ بنابراین باید زمینه معرفی این محصولات به گردشگران ایجاد شود. اما نهتنها برنامه مدونی برای توسعه و رونقبخشیدن به آن نیست؛ و بسیاری از رشتههای صنایع دستی در حال منسوخشدن است، با بیتوجهی به تولیدکنندگان، دست واسطههای سودجو نیز به این صنعت کوچک محلی دراز شده و نتیجه آن استثمار زنان و کودکانی است که در خانه خود بیهیچ امکانات و مزایایی - با دستهای زخمی از کار سخت حصیربافی- و کمترین دستمزد، به کار مشغولاند. از دیگر سو واردات کالاهای مشابه موسوم به چینی، از جنوب شرق آسیا که - با کمال تعجب- با وجود تولیدشدن در کشوری دوردست و هزینه حمل و گمرک، ارزانتر از صنایع دستی گیلان، به نام صنایع دستی گیلان عرضه میشود، بیهیچ نظارت و محدودیتی در حال ازبینبردن صنایع دستی استان است که تاکنون بیش از 16 هزار نفر شاغل آن شناسایی و رسما ثبت شدهاند. شاغلانی که کمتر از یکسوم آنها (کمی بیش از پنج هزار نفر) بیمه دارند. از دیگر سو با کاستهشدن از ارزش پول و قدرت خرید مردم روستایی، گویی پول تولید صنایع دستی برکت ندارد و رفتهرفته از کمیت تولید کاسته و کیفیت آن با کمشدن از تعداد تولیدکنندگان ماهر و کمبود نیروی کاربلد از بین میرود که خود عاملی بهنفع واردکنندگان و دلالها و واسطههاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.