روسیه برنده نبرد عربستان در یمن
سیدبهزاد اخلاقی: روابط میان روسیه و یمن، قدمتی بیش از 75 سال دارد؛ این مسکو بود که اولین نماینده در خاورمیانه را روانه یمن کرد و البته اولین کسانی که اتحاد جنوب و شمال حاشیهنشینهای عدن را در 1990 به رسمیت شناختند، هم همین روسها بودند. روابط اتحاد شوروی و دو جمهوری یمن شمالی و جنوبی مملو از کمکهای نظامی و اقتصادی بود و روزگاری یمن جنوبی در کنار کوبا، آلمان شرقی و فلسطین از متحدان نزدیک کرملین بهشمار میرفت؛ این در حالی است که «علی عبدالله صالح»، رئیسجمهوری سابق یمن، از هر فرصتی برای سفر به مسکو استفاده میکرد. همسایگی با تنگه «باب المندب» که چهار درصد از ترانزیت نفت جهان از آن عبور میکند و درعینحال همسایگی با عربستان سعودی و نزدیکی به ضلع شرقی قاره آفریقا، همگی دلایلی هستند که جایگاه یمن را در سیاست راهبردی مسکو، ویژه میکنند. درهمینحال، ارتش یمن ساختاری «سویتی» یا همان شورویایی دارد. تانکهای «تی-72» و «تی-180» در کنار موشکهای زمین به هوا و ضدهواییهای ساخت شوروی، بخش اعظم خریدهای نظامی یمن را شامل میشوند که بیشتر آنها در قالب کمکهای نظامی شوروی به همپیمانان، در اختیار یمن جنوبی و شمالی و پس از آن یمن متحد قرار گرفتند. سفر سال 2004 علی عبدالله صالح به مسکو را نباید فراموش کرد. تحویل 20 «میگ 29» در سال 2005، به دولت یمن از دستاوردهای این سفر بود و البته نزدیکی روابط میان مسکو و صنعا در دوران «دیمیتری مدودف»، نخستوزیر روسیه هم، با وجود تمامی ملاحظات آن دوران، قابل توجه است. دیدار سال 2013 «عبد ربه منصور هادی»، رئیسجمهوری مستعفی یمن، از مسکو با درخواستهای متعددی ازجمله افزایش حضور و همکاریهای روسها با طرف یمنی همراه بود، اما این در خواستها با تحولات فوریه 2014 به جایی نرسید، تاآنجاکه حملات هوایی عربستان به یمن آغاز شد. روسیه با دو راهبرد موازی درباره تحولات یمن پیش میرود؛ از یک سو از زیدیها و نیروهای ارتش یمن حمایت میکند و از سوی دیگر به قطعنامه شورای امنیت درباره ممنوعیت ارسال سلاح به یمن رأی مثبت میدهد. اما مناسبات میان روسیه و عربستان در سال 2013 با چالشهای جدیای روبهرو شد و «سعود الفیصل»، وزیر خارجه سعودی در سخنانی روسیه را بهدلیل حمایت از «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه، به خونخواهی متهم کرد و در سوی دیگر، «سرگئی لاوروف»، همتای روسی او هم ریاض را حامی مالی تروریسم و افراطیگری بینالمللی دانست. کاهش قیمت نفت صدمات قابل توجهای را به اقتصاد روسیه وارد کرد و ریاض از جمله دولتهایی بود که در پایینآمدن قیمت نفت، نقش مؤثری داشت. روسها با چند حرکت در فواصل زمانی کوتاه، پیامهای متعددی را به عربستان دادند. جنگ یمن و پرواز روزانه جتهای سعودی هزینههای قابل توجهی را بر شانه سعودیها قرار داد. همچنین نباید از نظر دور داشت که روسها بارها سعودیها را حامی جداییطلبان منطقه قفقاز شمالی نامیدهاند و سعودیها هم در بیانیههای رسمی و حاکی از عصبانیت خود پس از عدم همکاری «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، برای کمک به سقوط اسد، از کارت جداییطلبان استفاده کردند. حالا حضور یک گروه اقلیت در کنار مرزهای عربستان که البته سابقه تاریخی مبارزه با ریاض در آنها بیش از جداییطلبان آسیای مرکزی است، برای سعودیها یادآور تهدیدهای سال گذشته است. زمین یمن یکی از کارتهای بازی پوتین در خاورمیانه است. روسیه با توجه به افزایش تنشهایش در اوکراین و البته فشار شرکای آسیاییاش به آمریکا به علت زیانهای اقتصادی بعد از تحریمها، تلاش میکند اهرمهای منطقهای خود را با توجه به راهبردهای کوتاه و بلندمدت به کار ببندد. بههمیندلیل مسکو یکی از پیروزمندان نبرد در یمن است، زیرا در کوتاهمدت و با استفاده از جایگاهش در یمن و شورای امنیت در زمینههای انرژی، امنیتی و ایفای نقش بینالمللی، موقعیت خود را تثبیت و بهعنوان یک بازیگر تأثیرگذار ایفای نقش میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.