مدیترانه تصویر خونین بازی فقر و بیثباتی
اردشیر زارعی قنواتی : در روزهای اخیر رهبران جهانی و بهخصوص سیاستمداران اروپایی بهصورت سریالی با برگزاری نشست و اظهارنظرهای بهاصطلاح انساندوستانه درباره غرقشدن کشتیهای حامل پناهجویان آفریقایی دادِ سخن سر میدهند و تأثر خود را به نمایش میگذارند. این موج اظهارنظر در شرایطی به راه افتاده است که در هفته گذشته با غرقشدن چند کشتی حامل پناهجویان گفته میشود بیش از 800 نفر در دریای مدیترانه قربانی شدهاند و این دریا به گورستانی برای پناهجویان تبدیل شده است. در آخرین نشست اضطراری وزیران خارجه و وزیران کشور اتحادیه اروپای در لوکزامبورگ بار دیگر طبق معمول، سیاستمداران اروپایی برای یافتن راهحلی بهمنظور ساماندادن به موضوع مهاجران غیرقانونی و کمکهای انساندوستانه به قربانیان تجارت انسان، انگشت اتهام را بهسوی قاچاقچیان و حکومتهای محلی گرفته و برای خالینبودن عریضه کمی هم از کوتاهی کشورهای شمالی عضو اتحادیه سخن گفتند. در این نشست و دیگر نشستهایی که در گذشته برگزار شده و احتمالا در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت، بیشترین تمرکز بر جلوگیری از موج مهاجرت و تنبیه باندهای قاچاق انسان در لیبی و دیگر کشورهای آسیایی- آفریقایی معطوف خواهد بود، بدون اینکه به عاملان و دلایل عینی این موضوع توجه کنند. در حالی شرکتکنندگان در نشست اخیر لوکزامبورگ بر لیبی و شرایط بیثبات آنکه به پلی برای تجارت انسان تبدیل شده است، پای فشردند که از حلقوم هیچکدام صدایی بلند نشد و تأثیر حمله به لیبی و سرنگونی دولت «معمر قذافی» توسط ائتلاف اروپایی- آمریکایی از این کشور باثبات، یک منطقه پرآشوب و از همفروپاشیده ساخته است که امروز جدا از خانمانسوزی برای این ملت و منطقه هیچ دستاوردی نداشته است. دلیل تمام این مهاجرتهای پرریسک و خطرناک بیش از هرچیز دیگر ریشه در فقر تاریخی منطقه و بیثباتی تشدیدیابنده در لیبی، سوریه، عراق، مصر و یمن دارد که در کنار ساختارهای مستبد و غیرمردمی بومی حاکم، متهمان دیگر آن، غرب و اتحادیه اروپا بهعنوان برهمزنندگان نظم گذشته بدون ایجاد نظم جایگزین، بودهاند. صدای طبل مرگ در موجهای خروشان مدیترانه آنچنان طنینانداز شده است که هرکدام از رهبران اروپایی به فراخور موقعیت خود سخنانی بیان میکنند که در پشت ظاهر انساندوستانه آن هیچ چشمانداز اقدام عملیای وجود ندارد. رئیسجمهوری فرانسه «فرانسوا اولاند» که کشور وی بیشترین سهم را در آسیبزدن به ثبات منطقه و بهخصوص لیبی در این دوره و دوره زمامداری «نیکولای سارکوزی» داشته است با ظاهری فروتنانه میگوید «مسئولان باید با قاچاق انسان که به کشتهشدن چهار هزار نفر در سال گذشته میلادی در دریای مدیترانه منجر شد، مبارزه کنند». نخستوزیر ایتالیا «ماتئو رنتسی» که کشورش خط مقدم ورود پناهجویان به خاک اروپاست و بیشترین بار امدادرسانی را در غیاب دیگران بر عهده دارد، اذعان میکند «وضعیت لیبی پیچیده شده است و باید در مورد مهاجران با دولت لیبی گفتوگو شود». «جوزف ماسکت» نخستوزیر مالت که همچون ایتالیا دومین مقصد تجارت و قاچاق انسان از طریق مدیترانه است، هشدار میدهد «اتحادیه اروپا و جهان اگر چشم خود را به روی اینگونه وقایع ببندند با همان شدتی سرزنش میشوند که در گذشته به خاطر نادیدهگرفتن قتل عامها سرزنش شدند». شاید این سخنان طعنهآمیز «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی که میگوید «بارها گفتهایم که دیگر هرگز! اکنون زمان آن است که اتحادیه اروپا فورا برای حل این تراژدیها اقدام کند» را باید در مرکزثقل تمام بحثها و مذاکرات رهبران اروپایی قرار داد که از همگان میخواهد به جای حرفزدن، فورا وارد عمل شوند. تمام این اظهارات بهظاهر مسئولانه و احساسی در شرایطی بیان میشود که عملیات نجات موسوم به «ماره نستوروم» که با کمک اتحادیه اروپایی توسط نیروی دریایی ایتالیا در آبهای دریای مدیترانه تا دو سال قبل اجرا میشد به دلیل عدم حمایت مالی و سیاسی این کشورها کنار گذاشته شد و یک طرح جدید و بهشدت محدود به نام «تریتون» جایگزین آن شد که امدادرسانی را تنها به مناطق ساحلی محدود میکند. تازه کاهش سطح موضوع و معطوفکردن بحث پناهجویان آسیایی- آفریقایی به امدادرسانی تنها یک نوشدارو یا قرص مسکن است که تنها نگاه به معلولها دارد، در صورتی که علت اصلی تراژدی همچنان به حال خود باقی میماند. تجدیدنظر در سیاست خارجی دخالتگرایانه و عدم توجه به شکاف اجتماعی بین شمال- جنوب که از یک طرف بیثباتی را برای منطقه آفریقا و خاورمیانه به همراه داشته و از طرف دیگر با شدتگرفتن بحران اقتصادی در غرب تمام سرچشمههای رشد در این مناطق بحرانزده را تقریبا کور کرده است، دلایلی ایجابی است که تا زمانی که بهصورت منطقی به آن پرداخته نشود معضل مهاجران و پناهجویان مدیترانه حل نخواهد شد. فعلا مرثیهسرایی تنها برای مردگان و قربانیان دریای مدیترانه است، در حالی که تراژدی زندهماندگان و مهاجرانی که پا بر خاک اروپا میگذارند دستکمی از این قربانیان ندارد. غربیها و بهخصوص اروپاییان در تجربه تاریخی خود نشان دادهاند که هرکجا پای منافع آنان در میان باشد به فوریت عکسالعمل نشان داده و راهحل برونرفت از بحران را پیدا میکنند. اینکه مدیترانه از اجساد بیجان صدها و هزاران قربانی آسیایی- آفریقایی پر شده و به آن «شاهراه مرگ» نام مینهند تنها به این دلیل است که در اروپا کسی منتظر این میهمانان ناخوانده نبوده و استقبالی در کار نخواهد بود. عدم استقبال از پناهجویان ریشه در موج جدید نژادپرستی اروپایی دارد و کاملا مصداق این گفته «نوام چامسکی»، فیلسوف و متفکر بزرگ جهانی است که در مصاحبه اخیر خود با خبرگزاری یورونیوز میگوید «این مشکل قبلا در اروپا قابل مشاهده نبود بهخاطر اینکه جمعیت اروپا در گذشته بهشدت تمایل به همگنی و یکدستی داشت. بنابراین وقتی همه بلوند و چشمآبی باشند، آنوقت شما نژادپرست به نظر نمیآیید اما همین که جمعیت شروع به تغییر کند، نژادپرستی خیلی سریع خودش را آشکار میکند، این مسئله یک مشکل جدی فرهنگی در اروپاست». در حالی که در ابعاد درونی، جوامع سیاسی- اجتماعی اروپایی به سمت نژادپرستی حرکت میکند و بحران اقتصادی نیز همچنان گریبانگیر نظام سرمایهداری جهانی است و در بعد خارجی نیز معادلات ژئوپلیتیک همچنان هژمونهای برتر بینالمللی از جمله کشورهای اروپایی را به دخالتگری در جوامع دیگر وادار میکند و نظم کهن سکولار را در مهلکه آنارشی و تروریسم بنیادگرای مذهبی قربانی میکنند، «جای هیچ امیدی برای نجات قربانیان مهاجرت و قاچاق انسان وجود نخواهد داشت».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.