ما نیز مسئولیم
فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بینالملل
اینروزها پیام یا تحلیلی سیاسی در شبکه اینترنتی مبادله میشود که خشونتهای جنگآفرین سالهای اخیر خاور میانهای را نتیجه جمعشدن ثروتهای نفتی بعضی کشورهای ثروتمند و حاصل نقشههایی تلقی کرده که دیگران برای استرداد این پولها کشیدهاند؛ ثروتهایی که یا صرف خریدهای میلیارد دلاری تسلیحات از غرب میشود یا با بهبارآوردن خسارات و درگیرشدن کشورهای خاورمیانهای و شمال آفریقا در جنگهای خانمانسوز داخلی و خارجی نابود و دود میشود و پول آن به جیب صاحبان اولیه دلارها بازمیگردد.
نویسنده از جنگ ایران و عراق آغاز میکند که همزمان با انباشت ذخائر ارزی این کشورها و پس از گرانشدن بهای نفت به همت اوپک به جنگ طولانی عراق علیه ایران انجامید و ذخائر و زیرساختهای دو ملت نابود و داراییهای ایران بلوکه شد. دامنه جنگ عراق بعدا به کویت هم کشیده شد و میلیاردها دلار ذخیره تبدیل به میلیاردها دلار بدهی و صدها میلیارد دلار خسارت شد. در این تحلیل آمده است که پس از موفقشدن ایران در بازسازی خود، سیاستهای نادرست دولت پیشین نیز با تحریک تحریمها بخش مهمی از ذخائر جدید را عملا از دور برنامههای عمرانی کشور بیرون برد و تورم و نابسامانی بزرگی برجای نهاد. نویسنده بدون اشاره به سیاستهای جنونآمیز قذافی به پروخالیشدن و بربادرفتن ذخائر مالی و دلارهای نفتی و زیرساختهای آن زمان لیبی و تداوم خشونتها و افراط گراییها در آن کشور اشاره میکند و آن را نیز همچون بحران اوکراین و تحریم روسیه و چشمداشت غرب به ذخائر ارزی و دلارهای نفتی آن کشور، ناشی از اجرای سناریویی آمریکایی میداند که «حتی موجب کشته شدن مدیر عامل توتال میشود که با روسیه و ایران روابطی داشت». او نتیجه میگیرد که اکنون نوبت به ویرانی «غول نفتی اوپک» رسیده است. نویسنده در پایان نتیجه میگیرد که جنگی که امروز عربستان به آن کشانده شده است نیز نتیجه سیاست «خردمندانه» ملک عبدالله در ارزان کردن بهای نفت است که موجب از میدان به در کردن نفتهای صخرهای یا شیل در آمریکاشده است. البته نگارنده با این نتیجهگیری توجیه گرانه موافق نیستم. شاید تحلیل معقولتر این باشد که ارزانکردن نفت عربستان همزمان با درگیری مسکو در ماجرای اوکراین و در زمان ادامه مذاکرات ایران و 1+5 بهمنظور تضعیف مواضع روسیه در درجه نخست و تضعیف ایران در درجه دوم و بیشتر هماهنگ با غرب بوده است تا در تقابل با آن. نتیجهگیری نویسنده تحلیل اینترنتی را با خوشبینانهترین نگاه میتوانم زیاده روی در دیدگاه نظریه توطئه بدانم. زیرا اوپکی که سالهاست اسیر انحصارطلبی عربستان شده است غول نفتی به حساب نمیآید و دلیل و خاصیت ادامه عضویت ایران در آن نیز برایم جای تردید دارد. ثانیا عربستان را جز جاهطلبیهای آن حکومت خانوادگی چه کسی مجبور کرده بود که ده میلیارد دلار هواپیما و تسلیحات بخرد. داعش و طالبان و سلفیگری راه بیندازد؟ جنگ یمن جنگ مستقیم عربستان است اما نخستین جنگ نیست. ببینید از حمله ارتش طالبان از خاک پاکستان و اشغال افغانستان چند سال میگذرد. به یاد آورید چگونه ارتش داعش از غرب سوریه از طریق ترکیه به سوریه حمله و شرق آن کشور را تا کنار بلندیهای جولان اشغال کرد که اگر مقابله حزبالله لبنان نبود به اشغال کل سوریه منجر میشد.
به یاد آورید حمله مشترک و گسترده ارتش مکانیزه کودتای بعثی- داعشی را به موصل در پوشش تبلیغیانی و انحرافی «گروهی دو یا سه هزارنفره» با بیش از هزاران داوطلب فقط از اروپا و آسیا که ناگهان تا نزدیک بغداد پیش روی کرد و به پیشمرگههای کرد و ارتش عراق و حمایتهای مردمی و پشتیبانی دوستان دیگر متوقف ماند و اکنون با کشتهشدن فرمانده نظامی بعثی -ابراهیم الدوری- و زخمیشدن البغدادی پس از ماهها جنگ و مقاومت در معرض انهدام قرار گرفته است. به یاد آورید مخالفتهای جسورانه عربستان را با هرگونه سازگاری و تفاهم میان ایران و گروه 1+5 و راهاندازی جنگ تخریبی و انحرافی یمن را با کلیشه تبلیغانی «تروریستهای حوثی مورد حمایت ایران» درست در آغاز و هنگام همان مذاکرات نوروزی و همداستانی با مخالفت خوانیهای دولت تل آوریو. نویسنده تحلیل در پایان آورده است: «ﺟﻨﮓ ﯾﻤﻦ، ﺑﺎﺗﻼﻗﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﻭﻟﺖ ﺟﺪﯾﺪ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺁﻣﺮﯾﮑﺎ ﻭﺍﺭﺩ ﺁﻥ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﻭ ﺷﺮﻭﻉ ﺑﻪ هزﯾﻨﻪ ﺧﺰﺍﻧﻪ ﺧﻮﺩ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺍﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﺩﺭﺳﺖ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻣﺮﮒ ﭘﺎدﺷﺎﻩ ﻓﻘﯿﺪ ﺭﺥ ﻣﯽﺩهد. ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻧﻪﺍﯼ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎﺕ ﺟﻤﻬﻮﺭﯼ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﭼﻨﺪ ﺟﻮﺍﻥ ﻧﺎﭘﺨﺘﻪ ﺍﻣﻮﺭ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪﺍﻧﺪ. ﯾﻤﻦ ﺭﺍ ﻭﯾﺘﻨﺎﻡ ﺩﻧﯿﺎﯼ ﻋﺮﺏ ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ...»البته نمیتوان انکار کرد که مقداری حقیقت نیز در این تحلیل وجود دارد. اما خطاکاری خطاکاران در درجه نخست مربوط به بلندپروازیها و جاه طلبیها و ماجراجوییهای خودشان و بعد ناشی تأثیر تحریکات و برنامههای دیگران است. کشورهای منطقه نمیتوانند ناآگاهیها و تعصبات جنگ آفرین و بیحرمتیهای متقابل خودشان را به گردن کسانی بیندازند که از نادانی آنها سود میبرند! وگرنه کار غرب سه قرن سواری گرفتن از همین نادانیها بوده است. خاطرهای را از زمانی که در چهل سال پیش که در نمایندگی ایران در بازارمشترک در بروکسل [اتحادیه اروپا] اشتغال داشتم از کتاب «حکایتی از پله دوم» میآورم که آن را ده سال پیش از اینکه برخوردهای اخیر منطقهای رخ دهد نوشته بودم. مطلب با اشاره به دیدگاه اروپایی چهل سال پیش به دلارهای نفتی خاورمیانهای چنین است: «اما نکته مهمی که در همین زمینه پترو دلار موجب افسردگی ما میشد تکرار شعار اتحادیه درباره «بازیافت» دلارهای نفتی بود که به انگلیسی آن را RECYCLING OF THE PETRO DOLLARS و به فرانسه نیز آن را RECYCLAGE DES PETRO DOLLARS میگفتند. ما طرح این موضوع را نا مربوط میدانستیم، زیرا به این معنی بود که اروپائیان دلاردادهاند و نفت خریدهاند و اینک میخواهند ببینند چگونه میتوان آن دلارها را پس گرفت! طبعا این مطلب پیوسته در گزارشهای ما منعکس میشد. اما هیچگاه نمیدانستیم مقصودشان اتخاذ چه سیاستهایی برای بازگرداندن دلارهای نفتی است. بعدها که جنگهای عراق علیه ایران و سپس کویت رخ داد و به درازا کشید، شاهد آن بودیم که چگونه آن دلارها بهجای آنکه صرف رفاه و آسایش و تعالی فرهنگی و علمی و معنوی و صنعتی مردم منطقه شود بابت بهای خرید مهمات و اسلحه برای تخریب و کشتار یکدیگر صرف شد و به جیب اروپائیان بازگشت. اکنون که بار دیگر با گرانشدن نسبی بهای نفت دوباره خزانههای کشورهای منطقه انباشته شده است، شاید باید منتظر موج تازه سیاستهای جنگ آفرین و رنگ دیگری از سیاست بازگرداندن این دلارها باشیم!»اکنون ده سال از نوشتن آن سطور گذشته و دلارهای بسیار در منطقه انباشته شده و آزمندیهای غربی را تحریک کرده است. اما دلیل نمیشود که به دامافتادن خود را به گردن دامگستران بیندازیم. اکنون بیش از هر زمان دیگر عقلانیت و متانت سیاسی و دیپلماتیک لازم است تا قدر صلح و آرامش و ثروتهای نقدی و غیرنقدی خود را بدانیم و نه فقط خود بلکه دیگران را نیز به راه عقلانیت و همکاری و رفاع و عمران و علم و صنعت بکشانیم، که قدرت در علم و آگاهی نهفته است. از جهالت همین جنایت داعشی و مرگ و ویرانی بر میخیزد که دیدهایم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.