|

چند سطر درباره «درحاشیه»

نهال مدنیت «حراست» می‌خواهد

نادر اربابی .متخصص پوست و عضو هیأت‌علمی دانشگاه آزاد قم

گرچه آرزوی هر انسانی این است که هیچ‌گاه تنش به ناز طبیبان نیازمند نشود ولی چه حاصل که ساختار جسمی و روحی این موجود خاکی چنان است که از این مواجهه گریزی نیست و این مواجهه منجر به رابطه‌ای شده که هیچ‌گاه بی‌حاشیه نبوده، به همین سیاق حاشیه‌هایی که هم‌اکنون در اطراف سریال «درحاشیه» پدید آمده. سریال «درحاشیه» خوب یا بد، سخیف یا وزین انگشت بر این رابطه البته با تمرکز خیلی بیشتر در قطب پزشک آن نهاده و آن‌ را در معرض تماشای همگان قرار داده است. آیا آن‌ را واقعا آنچنان که در جامعه هست نمایانده یا نه؟ آیا راه افراط و تفریط پیموده و آن‌طور که تعداد زیادی از پزشکان فکر می‌کنند از جاده انصاف خارج شده است؟ حقیقت این است که نویسنده این سطور با توجه به اینکه بخش‌های زیادی از سریال را ندیده و تخصص و مهارتی در حیطه رسانه، به‌خصوص امر ظریف «طنز» ندارد، قادر به قضاوت در مورد پاسخ سؤال فوق نیست ولی قصدش این است فارغ از اینکه پاسخ سؤال بالا چیست و ضمن احترام کامل به دغدغه‌های همکارانش، مسائل را به‌عنوان یک پزشک از زاویه دیگری ببیند و با همکارانش در میان بگذارد. اولا آنچه که ما امروز به‌عنوان دانش پزشکی در اختیار داریم، بخشی از دانشی است که بر بستری روییده است که توسط تفکر نقاد و پرسشگر انسان مدرن آبیاری شده است. پرسشگری و انتقادی‌اندیشیدن بیش از هرچیز به زمینه‌ای از تحمل و مدارا نیاز دارد و غلط است که فکر کنیم این صبر و شکیبایی فقط محدود به مسائل علمی است چراکه اگر مدارا در ناخودآگاه جمعی جامعه نهادینه نشده باشد، تحمل در مسائل علمی صرف هم وجود نخواهد داشت. این حقیقت تلخ است ولی چاره‌ای از گفتن آن نیست که اثر قرن‌ها استبداد و خفقان تاریخی در ناخودآگاه همه، ازجمله ما پزشکان جا خوش ‌کرده و هرازگاهی به بهانه‌های مختلف ولو با لباس مبدل و شکل نامحسوس از وجودمان سرک می‌کشد و به من و ما این توهم را می‌دهد که به‌لحاظ نیاز مبرم خلائق به من، باید واجد امتیازات ویژه باشم و صدالبته به‌خاطر تقدس ذاتی که معتقدم باید برای حرفه‌ام مفروض گرفته شود، سخنی در باب انتقاد من گفته نشود غافل از اینکه حتی در کتب پزشکی زمان حاضر که قاعدتا باید به جنبه‌های صرف بیولوژی و جسمی توجه کنند، هم آورده شده که زمان رابطه پدرسالارانه در رابطه پزشک و بیمار سر آمده و باید این رابطه از نوع برابر و مساوی باشد بی‌آنکه یکی بر دیگری حقی ویژه داشته باشد. به‌نظر همکاران گرامی، اگر رابطه پزشک و بیمار را گسترش دهیم، به رابطه صنف پزشک و جامعه، آیا این انتظار بجایی است که صنف پزشکان برای خود جایگاهی قائل باشد که از آن بوی انتقادناپذیری و پدرسالاری استشمام شود؟ بسیاری از پزشکان محترم معترض معتقدند این سریال باعث هتک‌حرمت پزشکان و جامعه پزشکی شده است. آیا واقعا این‌گونه است؟ باز نویسنده این متن، تمایل به قضاوت در اینجا هم ندارد ولی گمان می‌کند که همکاران محترمش مستحضرند که مرز هتک و نقد بسیار باریک است به‌طوری‌که گاهی لازم است در دادگاه تکلیف آن معلوم شود ولی به‌هرحال فارغ از تفاوت این دو، آنچه که بیشتر اهمیت دارد، این است که بدانیم به‌هرحال نقد تلخ است و هضم آن سخت‌تر. تلخی‌ای که انسان‌های فرهیخته جوامع توسعه‌یافته سال‌ها قبل چشیده‌اند و البته بعد میوه‌های آن را هم چیده‌اند. متأسفانه به‌نظر می‌رسد رسیدن به مدنیت و توسعه از این مسیر باریک‌تر از مو می‌گذرد. حال‌ گر چو منی آن را نمی‌پسندد، لاجرم به قول حافظ باید اگر می‌تواند قضا را تغییر دهد! اگر جامعه یا افراد ادعای نقدپذیری دارند، باید از قدرت تحمل و سعه‌صدر بالایی برخوردار باشند. طبیعتا در این حالت افراد تمایل دارند به عمد هرچه‌بیشتر در موارد مشکوک و مشتبه، دایره هتک را تنگ‌تر و محدوده نقد را فراخ‌تر ببینند چون می‌دانند بدون این اغماض و گذشت در این موارد، توقع آزادی بیان و دموکراسی بسی بیجا و عبث است. دیگر اینکه به‌صورت طبیعی حرفه ما پزشکان مرجع افراد زیادی است و موردتوجه فراوان مردم است، دلیل آن‌هم روشن است. به‌دلیل اهمیت واضحی که سلامت و بیماری در زندگی بشر دارد و این چه‌بسا ما را در خطر نخوت و غرور بیجا بکشاند که نه در سنت و فرهنگ ما پسندیده است، نه در جهان جدید که لااقل در ادعا همه ابناءبشر با حقوق مساوی فرض می‌شوند و باز باعث بسی تأسف است که گفته شود گاهی آتش این تکبر و غرور بیجا آنقدر داغ و سوزان می‌شود که حتی دامن همکاران و هم‌رشته‌ای‌ها را هم می‌گیرد چه رسد به مردم عادی! گرچه وجدان قاطبه جامعه پزشکی پاک و انسان‌دوست است ولی به‌طور‌کامل از این آفت مبرا نیست. حال انصافا اگر من پزشک در این وادی بودم، آیا برای جامعه امروزی ابزاری بهتر از رسانه‌ها یعنی این رکن چهارم دموکراسی خواهد بود که این خطا و سایر اشتباهاتم را بر من روشن کند. من و ما باید بدانیم اگر کاروان علم و تکنولوژی برای ما سلاح‌های تیزتری در مبارزه با امراض به ارمغان آورده و ما را کارا‌تر کرده، برای جامعه نیز ابزار‌های مدرنی چون رسانه‌های جدید که در گذشته موجود نبوده آورده که آنها هم باید کارکرد طبیعی خود را داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.