جدایی بخش بینالملل فیلم فجر از بخش ملی
سیگنال 33
بهناز شیربانی : فرش قرمز بخش بینالملل جشنواره فیلم فجر دو روز دیگر پهن میشود و این رویداد 33ساله برای نخستینبار در قامت یک جشنواره مستقل عرض اندام میکند. طبعا تا به امروز هم برگزاری بخش بینالمللی جشنواره فیلم فجر، با اما و اگرهایی همراه بوده. تجربه 32 دوره برگزاری این رویداد هنری در بخش بینالملل همواره با موانعی روبهرو بوده است، بیش از هر چیز شرایط نمایش فیلمهای آنسوی مرز، بیشترین سهم را در انتقادهای اهالی سینما و چگونگی چرایی برگزاری این بخش بههمراه داشته است. اینکه طبعا بهدلیل برخی محدودیتها نمیتوان بسیاری از آثار بینالمللی را در ایران نمایش داد و درنهایت میهمانانی از آنسوی مرزها به ایران دعوت کرد که حضورشان باعث رونق بیشتر جشنواره شود. جشنواره فیلم فجر ما هنوز هم پس از 32دوره برگزاری، در عرصه بینالملل جایگاهش را پیدا نکرده است و نمیتوان تعریفی از آن ارائه داد. آگاهشدن از نقطهنظرات برخی از اهالی سینما درباره این رویداد فرهنگی در آستانه برگزاریاش میتواند تا حدی پاشنه آشیل سینمای ما در بخش بینالملل را بهتر نمایان کند: جایی در«فیاپف» ندارد محمد اطبایی، کارشناس سینما، معتقد است تا پیش از برگزاری جشنواره بینالمللی فیلم فجر نمیتوان قضاوتی درباره کیفیت آن داشت، اما تأکید میکند بخش بینالملل دورههای پیشین جشنواره فجر دارای کاستیهای بسیاری بوده است. سانسور و ممیزی از جمله مواردی است که اطبایی آن را مهمترین دلیل ناموفقبودن بخش بینالملل جشنواره میداند و میگوید: «فیاپف» (فدراسیون جهانی تهیهکنندههای سینما) از جمله نهادهای بینالمللی رسمی است که یکی از اهدافش تأیید جشنوارههای بینالمللی فیلم است. این تأییدیه اطمینانخاطری برای صاحبان فیلمها در نمایش تولیداتشان در جشنوارههای جهانی است و از جمله اطمینان از نمایش نسخه کامل یک فیلم که این مهم در ایران و بنا به مقررات ممیزی امکانپذیر نیست، بنابراین به همین دلیل ساده امکان عضویت جشنوارههای بینالمللی فیلم ایران در فیاپف ممکن نیست». او ادامه داد: «پیشنهاد من به دستاندرکاران برگزاری جشنواره فیلم فجر این بوده و هست که بهدلیل جایگاه سینمای ایران در جهان و نیز بهواسطه موقعیت جغرافیایی ایران، جشنواره فیلم فجر تنها بر سینمای کشورهای منطقه آسیای میانه، قفقاز و خاورمیانه تمرکز داشته باشد و بهاینترتیب دارای هویت خاص خود خواهد شد. این تعریف بدون تردید، تهران را به مرکزی برای معرفی سینمای کشورهای منطقه تبدیل میکند و بهتدریج میتوان جریان بازاریابی و تولید را نیز در این رویداد راهاندازی کرد». برنامهریزینداشتن از دیگر نکاتی است که اطبایی به آن اشاره میکند و میگوید: «معمولا در بسیاری از جشنوارههای خارجی بلافاصله پس از اتمام جشنواره برای دوره بعدی برنامهریزیهایی انجام میشود اما متأسفانه در ایران چنین اتفاقی نمیافتد و اولین حرکتها بهطورمعمول از ششماه یا حتی چهار ماه قبل از جشنواره آغاز میشود».اطبایی در انتهای صحبتهایش میگوید: «مجموعه فیلمها و برنامههای غالب جشنوارههای فیلم بینالمللی، ماحصل نگاه مدیر هنری جشنواره است. در صورتی که خروجی نهایی جشنوارههای فیلم ایران حاصل نگاه اعضای هیأت انتخاب فیلمهاست که معمولا با ملاحظات غیرسینمایی منصوب شدهاند و دبیر هنری جشنواره کمترین نقش هنری را در انتخاب فیلمها دارد». سینایی: امیدواریم خسرو سینایی، از سینماگران باسابقه ایرانی، نگاه امیدوارانهای دارد و به «شرق» میگوید: «تاکنون سیاستهای مختلفی در این رابطه در پیش گرفته شده است. برگزاری مستقل بخش بینالملل جشنواره فیلم فجر نیز تجربهای دیگر است که امیدوارم به نتیجه خوبی برسد. این تجربه شاید امیدی باشد برای اینکه به شمایل بینالمللیتری از جشنواره فیلم فجر برسیم». عدمپایبندی به معیارهای بینالمللی ابوالفضل جلیلی معتقد است که در صورت پایبندنبودن به قواعد بینالمللی نمیتوان جشنوارهای در این چارچوب برگزار کرد. او با اشاره به این موضوع که معمولا در جشنواره بینالمللی فیلم فجر خبری از فیلمسازان مطرح جهان نیست، به «شرق» میگوید: «با ممیزی قطعا نمیتوان انتظار یک جشنواره بینالمللی را داشت، ما حتی در زمینه فیلمهای جنگی نیز نمیتوانیم جشنوارهای بینالمللی داشته باشیم».این فیلمساز ادامه میدهد: «شاید بهترین اتفاق برای جشنواره فجر این است که جشنواره فجر بهطورکلی بینالمللی شود و تنها یک یا دو فیلم از ایران در آن حضور داشته باشند و فیلمهای تولید ایران را به جشن خانه سینما بسپاریم. اما با همه اینها باز هم معتقدم که با شرایط خاصی که بهلحاظ نمایش فیلمهای بینالمللی داریم، نمیتوانیم بهمعنای واقعی، جشنواره بینالمللی برگزار کنیم». نخستین قدم در هویتیابی اما برخی منتقدان سینما نگاه مثبتی به این اتفاق دارند؛ از جمله آنها مهرزاد دانش است که معتقد است جداشدن بخش بینالملل جشنواره میتواند نخستین قدم در هویتیابی این بخش باشد. او در اینباره به «شرق» میگوید: «شاهد بودیم که در دورههای پیشین، بخش خارجی جشنواره زیر سایه بخش داخلی قرار میگرفت و بهنوعی خیلی جدی گرفته نمیشد. این بیتوجهی حتی از سوی متولیان جشنواره هم بود تا جایی که اقدام به پخش دیویدی فیلم میکردند». دانش در ادامه میافزاید: «حتی در میان مدعوین در اختتامیه جشنواره نیز کمتر چهره شناختهشدهای از دیگر کشورها میدیدیم که برای دریافت جوایز به سالن بیایند. به نظر من جداشدن این بخش میتواند قدم مثبتی برای هویتیابی بخش بینالملل جشنواره فیلم فجر باشد و طبعا نمیتوان با برگزاری نخستین دوره، خیلی سریع به نتیجه دلخواه رسید و این اتفاق نیازمند گذر زمان است». تحلیل نشریه ورایتی اما برپایی مستقل بخش بینالملل جشنواره فجر موضوعی است که نشریه سینمایی ورایتی آن را بهعنوان تلاش ایران برای جذب فیلمها و فعالان بینالمللی صنعت سینما تعبیر میکند. به گزارش بانی فیلم آنلاین، «نیک ویوارلی»، خبرنگار بخش سینمای خاورمیانه این نشریه در مقالهای مینویسد: «چهره جدید بخش بینالملل جشنواره فیلم فجر میزبان نمایش فیلمهای بلندی از سراسر جهان شامل فیلمهای آمریکایی در کنار فیلمهای ایرانی است و علاوهبرآن، قرار است کلاسهای پیشرفتهای توسط «استنلی تانگ» کارگردان سرشناس فیلمهای اکشن هنگکنگی، «کریستوف زانوسی» فیلمساز مؤلف لهستانی و چندنفر دیگر از چهرههای بینالمللی سینمایی جهان در جریان برگزاری این رویداد سینمایی برپا شود...» نکته حائزاهمیت از نگاه این خبرنگار، معیارهای حضور در دو بخش رقابتی سینمای آسیا و سینمای جهان بخش بینالملل، پرداختن فیلمها به مضامینی چون عدالت، صلح، بیداری اسلامی، ضدخشونتگرایی و ضدافراطگرایی، ارزشهای اخلاقی و مذهبی، سبک زندگی متعالی، فضیلتهای اخلاقی و انسانی، تنوع فرهنگی، اهمیت خانواده و انساندوستی اعلام شده است. در پایان گزارش ورایتی آمده است: «با توجه به سیگنال مثبت حسن روحانی رئیسجمهور دولت یازدهم به جامعه سینمایی ایران در سال گذشته، 240 شرکتکننده خارجی شامل خریداران، فروشندگان و برنامهریزان جشنوارهای راهی این رویداد سینمایی شدند، گرچه هنوز سینمای ایران باید هماهنگی بیشتری با جهان سینما ایجاد کند...» *** پس از 33 سال، بخش بینالملل جشنواره فیلم فجر هویتی مستقل پیدا کرد و در زمانی غیر از زمان معمول جشنواره برگزار میشود. از روز شنبه به مدت یک هفته بخش بینالملل سیوسومین جشنواره فیلم فجر در پردیس سینمایی ملت در شکلوشمایل جشنوارههای سینمایی دنیا برگزار خواهد شد و البته باید دید دستاوردهای این تصمیم چه خواهد بود؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.