پیامدهای فقدان دموکراسی در جهان عرب
بسیاری مواقع آدمی از خود میپرسد عوامل شیوع بیماریهای روحی و جسمی در کشورهای جهان سوم بهطورکلی و کشورهای عرب بهطور خاص چیست؟ و چرا این بیماریها در بین آنها بیشتر از سایر ملتهاست. البته برای پاسخدادن به چنین پرسشی، نیاز به تفکر عمیق یا بررسی نظریات تخصصی در حوزه بیماریهای روحی و اجتماعی که برخی از روانشناسان یا جامعهشناسان و حتی پزشکان ارائه دادهاند، نیست زیرا چگونه میتوان انتظار داشت جامعهای که زندگی روزمرهاش غیرطبیعی و نابرابر بوده و از قساوت استبداد و ستمگری و تمایز بین افراد به دلایل قابلقبول یا غیرقابلقبول رنج میبرد، زندگی طبیعی و برابرانهای داشته باشد؟ افراد اعم از اینکه فقیر باشند یا غنی، با دیدن عملکردهای غیرطبیعی، احساس میکنند بدون اینکه گناهی مرتکب شده باشند، حقوقشان پایمال میشود و از آنجا که محروم شدهاند، پس انسانهایی غیرطبیعی هستند. حتی ممکن است اینگونه افراد ذاتا نسبت به کشور و میهنشان عشق و علاقه و وابستگی و وفاداری بیشتری داشته باشند، اما وقتی میبینند در مورد آنها تبعیضهای زیادی رواداشته میشود و در نحوه رفتار با آنها یا تعیین وظایف و... بین آنها فرق گذاشته میشود، دچار سرخوردگی شدیدی میشوند تا آنجا که حتی احساس میکنند از بیان نظرات خود برای دستیافتن به حقوق مشروعشان نیز ناتوان هستند. بهاینترتیب، برخی از اعضای یک جامعه احساس میکنند کسی به آنها توجهی ندارد و آنها دیگر بهحاشیه رانده شدهاند و این کانون همان مشکلی است که جوانانی را پر از کینههای روحی و روانی نسبت به خود و کل جامعهشان خلق میکند. حتی دراینمیان، کمسنوسالها بیش از بزرگسالان دچار این بیماریهای روحی و اجتماعی میشوند. وقتی جوانان احساس میکنند هیچ بارقه امیدی برایشان نیست و نمیتوانند ارزشهایی مانند عدالت و حق و آزادی را در واقعیت زندگی خود مشاهده کنند، به این نتیجه میرسند که حال و آیندهشان را از کف دادهاند و هرگز نمیتوانند نیازهای ابتدایی معیشتیشان را هم برآورده کنند. بیهوده نیست میبینیم جوامعی که از بحرانهای اقتصادی و اجتماعی رنج میبرند، بیش از سایر جوامع در معرض بیماریهای روحی و اجتماعی هستند. همه اینها از فقدان ارزشهای دموکراتیک نشأت میگیرد. این مهم نیست که یک انسان ثروت زیادی داشته باشد، بلکه مهمتر این است که از آزادی بیان برخوردار باشد و بتواند مشکلات و مسائلش را با دیگر اعضای جامعه درمیان بگذارد. در چنین شرایطی است که احساس خواهد کرد با دیگران برابر بوده یا با سایر اعضای جامعه احساس خویشاوندی میکند. فقدان ارزشهای دموکراتیک (با هر برداشتی که از دموکراسی داشته باشیم)، ذات انسان را از ذات جامعه جدا میکند و دیگر قادر به همزیستی با دیگران در یک شرایط اجتماعی مشخص نیست. او جز این چارهای ندارد که به خلوت خود پناه برده و از درآمیختن با کل جامعه پرهیز کند. همین وضعیت او را به ورطه بیماریهای خطرناک روحی میاندازد. همینجاست که افراد را به بیمارستان میکشاند و کل جهان عرب امروزه شبیه به بیمارستانی بزرگ با اینگونه افراد بیمار است. آمارها و مطالعات علمی نشان میدهند اکثر بیماریهای روحی در کشورهای جهان سوم شیوع پیدا کرده است. این امر بهخصوص در جوامعی شیوع بیشتری دارد که افراد آن تحت شرایط استبدادی و ستمگرانه زندگی میکنند و از حقوق اساسی خود محروم ماندهاند. لزومی ندارد در اینجا نظرات و آمارهای علمی را تکرار کنیم. نتیجه سادهای را که میتوان از این حرفها گرفت، اینکه فقدان شهروندی، عامل جوهری شیوع کینهها و بیماریهای اجتماعی و روحی است؛ بیماریهایی که نشانههای آن را بهسادگی میتوان در رفتارهای غیرطبیعی افراد یا جوامع مشاهده کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.