روزی برای سفر به رؤیای مکتوب
شرق: امسال برای نوزدهمین سال پیایی است که در سراسر جهان به کتاب اهمیت ویژه داده میشود؛ روزی که به نام «روز جهانی کتاب و حق مؤلف » نامیده شده است؛ روزی که قرار است همراه هر کتاب یک گل رز نیز به خریدار تقدیم شود؛ روزی که یک کتابفروش کاتالونیایی تصمیم گرفت روز تولد سروانتس، نویسنده دونکیشوت، را به روزی برای ترویج کتابخوانی تبدیل کند. از همان سال ۱۹۲۳ این تلاش آغاز شده و کمکم گسترش یافت تا سال 1995 که اتحادیه ناشران اسپانیا و دولتشان در بیستوهشتمین اجلاس یونسکو پیشنهاد روز جهانی کتاب را مطرح کردند و فدراسیون روسیه هم در همان اجلاس عنوان «حق مؤلف» (نشرانه) را نیز به آن افزود؛ پیشنهادی که در همان جلسه تصویب شد و اینک سالهاست که در روز مرگ و تولد سه نفر از مشاهیر ادبیات جهان، یعنی سروانتس، ویلیام شکسپیر و اینکا گارسیلاسو دولاوگا برای کتاب و حقوق مؤلف نویسنده اش ارج و قربی ویژه در نظر گرفته میشود. شبی و شهری برای کتاب هرسال تمرکز برنامههای این روز بر موضوعی است، مثلا سال 2012 بر ترجمه. هرسال هم یونسکو با کمک سه نهاد بینالمللی شامل انجمن ناشران بینالمللی، (IPA-UIE)، فدراسیون بینالمللی انجمنها و مؤسسات کتابداری و فدراسیون بینالمللی کتابفروشان، پایتخت شهری را بهعنوان پایتخت جهانی کتاب انتخاب میکنند و به گزارش سایتها، معیارهایی همچون میزان کتابخوانی، وضعیت کتابخانهها، زیرساختهای نشر کتاب و شرایط ناشران برای انتخاب آن از سوی یونسکو در نظر گرفته میشود. هربار نیز ابتکاری برای این روز از سوی کشورها در نظر گرفته میشود مثلا در بریتانیا قرار میشود کودکان یک پوند خرج کتاب کنند یا فرانسویها 24 ساعت همینگوی بخوانند. امسال شهر اینچوان در کرهجنوبی توانست بهعنوان پایتخت کتاب انتخاب شود. این شهر نیز مانند دیگر شهرهایی که پیش از این بهعنوان پایتخت کتاب انتخاب شده بودند، فعالیتهای یک سالهای را برنامهریزی میکنند. اما در شبش نیز برنامه باشکوهی در لندن برگزار میشود که نویسندگان دورهم جمع میشوند و داستانهایشان را میخوانند و با یکدیگر درباره آثارشان و تجربههایی که داشتهاند سخن میگویند. یا مثلا در لندن یکی از مؤسسات بیش از 80 هزار کتاب برای کسانی که معمولا کتاب نمیخوانند در گوشهوکنار کشور انگلستان فرستاده است. رؤیا و هدف هدف یونسکو از اختصاص روزی به کتاب و حق مؤلف، گرامیداشت کتاب و مؤلفان جهان بوده است تا به اینوسیله همگان خصوصا جوانان را ترغیب کند که به لذت مطالعه پی ببرند. شاید برای همین است که 14آوریل روز جهانی کتاب کودک نامگذاری شده است و در ایران نهادهایی همچون شورای کتاب کودک و انجمن نویسندگان کودک و نوجوان برنامههایی خاص آن برگزار میکنند. اتفاقات ایرانی به احترام کتاب هرچند اتحادیه ناشران و وزارت ارشاد برای این روز برنامه خاصی درنظر نگرفته اما امسال همزمان با نمایشگاه کتاب تهران که با شعار «خواندن، گفتوگو با جهان» آغاز میشود، برنامههایی درنظر گرفته میشود. همین چندوقت پیش بود که اهواز بهعنوان پایتخت کتاب ایران انتخاب شد. یا فعالیتهای ویژهای در بحث مالکیت معنوی و کپیرایت که از چندی پیش آغاز شده، ادامه پیدا میکند. همچنین تلاشهایی شده تا بازهم شهری از ایران برای شرکت در انتخابات پایتخت جهانی کتاب معرفی شود. هدف این است که از راه آموزش و گفتوگوی بین فرهنگها، دوستی و خواندن نیز ترویج شود. خود مردم نیز فعالیتهایی را انجام میدهند؛ نمونهاش همان نانوایی که در شمال کشور بربری را با کتاب همراه کرده است. از سوی دیگر با توجه به عدم حضور ایران در پیمان جهانی کپیرایت، یادآوری این روز میتواند نشر ایران را به شرکت در این مسئله جهانی ترغیب کند؛ رفتاری که چندسالی است برخی از ناشران ایرانی آن را رعایت میکنند و کتابها در ایران با خریداری کپیرایت چاپ میشود. در نهایت امروز، روزی است که سیاستگذاران و برنامهریزان، آموزگاران و ناشران و فعالان جامعه مدنی قرار است این امکان مهم برای افزایش دانش بشری و لذتی ابدی را از منظری جدید بنگرند. هرچند میتوان منتظر ماند و دید چه ابتکارات و تلاشهای بیشتری در این زمینه انجام میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.