مؤسسه شرقشناسی شیکاگو ۱۰۸ شیء تاریخی را به ایران پس داد
بازگشت «گنج بزرگ» به ایران
شرق: 108 شیء تاریخی چغامیش، صبح چهارشنبه دوم اردیبهشت در مراسمی با حضور «محمدحسن طالبیان»، معاون میراث فرهنگی و «گیل استاین»، رئیس مؤسسه شرقشناسی شیکاگو آمریکا، بعد از 51 سال به ایران بازگردانده و در موزه ملی ایران رونمایی شد. در این مراسم که با حضور خبرنگاران انجام شد، «گیل استاین» اشیای استردادی چغامیش را «گنج بزرگ» دانست و تأکید کرد: پژوهشگران با کاوش در این آثار، میتوانند اطلاعات زیادی از نظر شهرنشینی، اقتصادی و بازرگانی در این محوطه به دست آورند. من امیدوارم مؤسسه شرقشناسی شیکاگو بتواند یک برنامهریزی مدون برای مطالعات و همکاریهای بینالمللی بین ایران و دانشگاه شیکاگو امضا کند. «قبل از انقلاب اسلامی، این آثار بهصورت امانی به شیکاگو برده شدند تا روی آنها تحقیق انجام شود، اما پس از انقلاب و در گیرودارهای اداری آنجا ماندند تا مدتی پیش که با برطرفکردن مشکلات حقوقی، این آثار اکنون در اختیار ایران هستند.» این توضیحی است که رئیس مؤسسه شرقشناسی شیکاگو آمریکا درباره پیشینه ماجرا بیان کرد. وی افزود: برخی از کسانی که این آثار را میبینند، یک پرسش از ما دارند که آنها از نظر قیمت چقدر اهمیت دارند؟ پاسخ من به آنها این بوده است که این آثار تکههای گلی هستند که شاید قیمت پولی چندانی نداشته باشند، اما از آن نظر اهمیت دارند که تمدن ایران را بهعنوان مهد تمدن جهان نشان میدهند. درواقع این آثار متعلق به یک دوره شهرنشینی هستند که نمونه آن را بهجز ایران فقط در عراق داریم. رئیس مؤسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو در پاسخ به پرسشی درباره تمایل این مؤسسه برای نشاندادن حُسننیتش به ایران و کمک برای بازگرداندن دیگر آثار تاریخی در اختیار این مؤسسه مانند الواح هخامنشی گفت: لوحهای گلی تختجمشید یکی از مهمترین مدارک ایران هستند. از زمانی که این آثار را در اختیار داریم، سعی کردهایم بهصورت سیستماتیک آنها را چاپ و ترجمه کنیم، اما اکنون آنها از اختیار ما خارج شدهاند. این بسته به تصمیم دادگاه عالی آمریکاست و امیدواریم بهزودی رأی بهنفع ایران صادر شود تا به ایران برگردانده و باز کار روی آنها انجام شود. او با اشاره به روند سیستم حقوقی آمریکا در سه مرحله دادگاه پایین، دادگاه میانی و دادگاه عالی اظهار کرد: در پرونده الواح شیکاگو، قضات دو دادگاه نخست رأیهای محکمی را بهنفع ایران صادر کردهاند، از سوی دیگر براساس سنت، زمانیکه دو دادگاه اول بهنفع پرونده رأی دهد، دادگاه عالی نیز به همان رأی قانع میشود. او به متنی که در این پرونده درباره الواح آمده نیز اشاره کرد که «اینها مواد فرهنگی و ذخایر فرهنگی یک ملت هستند و به هیچ فردی تعلق ندارند و نباید از آنها گرفته شود.» استاین با اظهار امیدواری از اینکه «امسال رأی دادگاه بهنفع ایران صادر شود»، از موزه ملی ایران خواست بهعنوان یکی از رسالتهای موزهای، اطلاعات موزه ملی بهعنوان «موزه مادر» را در قالب اطلاعات بروشور و کاتالوگ به شکل عامیانهتر که مردم آنها را درک کنند، به دیگران منتقل کند. محمدحسن طالبیان، معاون سازمان میراث فرهنگی نیز در این رابطه گفت: 264 شیء از چغامیش که طی 11 فصل کاوش کشف شده بود، توسط مؤسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو در سال 1343 برای مطالعات علمی و با سه شرط به امانت گرفته شد. این مؤسسه متعهد شده بود اشیا را پس از سه سال و بعد انجام فعالیتهای علمی، به سلامت به دفتر باستانشناسی وقت در ایران بازگرداند و گزارش مفصلی نیز از فعالیتهای علمی ارائه دهد، که این اتفاق تا امروز رخ نداده بود. او درباره اشیای تاریخی چغامیش گفت: این اشیا شامل توپکهای گلی، ژتونها و لوحهایی در زمینه مدیریت بازرگانی و اقتصادی آن زمان ایران هستند و قدمتی هشت هزار ساله دارند. طالبیان با اشاره به اینکه این کتیبهها، اسناد اقتصادی ایران در آن زمان محسوب میشوند، عنوان کرد: چغامیش مهمترین و کلیدیترین سایت قبل از شوس است و بهعنوان منطقه مهم کشاورزی و اقتصادی مطرح بوده است. یکی دیگر از حاضران در این برنامه عباس علیزاده، استاد و رئیس پروژه پیش از تاریخ دانشگاه شیکاگو بود. او نیز درباره اهمیت این آثار گفت: «آثار موجود در محوطه چغامیش از این نظر اهمیت دارند که نخستین «مدارک مدیریت اداری در ایران» را تشکیل میدهند. سه تا چهار هزار سال پیش از میلاد، جوامع متحول شدند و به سمت شهرنشینی رفتند، بههمیندلیل یک بازرگانی بینمنطقهای ایجاد شد که از مهمترین مدارک آن توپکهای گلی هستند که وسط آنها ژتون قرار داده میشد و نمایندگانی که قصد داشتند یک شیء را از یک منطقه در منطقه دیگر به فروش برسانند، کالا را بههمراه مُهری که روی این توپکهای گلی زده میشد به منطقه موردنظر برده و معامله میکردند. با گذشت حدود 200 سال از آن زمان، به مرور خط شکل گرفت، چون فن مدیریت اداری در این آثار بهوضوح مشخص و برنامهریزی شده بود.»سایت چغامیش در منطقه دشتستان خوزستان و در کنار رودخانه دز قرار گرفته است. در آنجا خانههای پیشرفته با خشت وجود داشته و فعالیتهای کشاورزی و مدیریت بازرگانی و اقتصادی نیز در این منطقه انجام میشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.