مسئولیت جمعی ما برای تحقق ایمنی غذا در ایران
سرج ناکوزی *
درحالیکه روز جهانی بهداشت در تاریخ هفتم آوریل (18 فروردین) در سراسر جهان گرامی داشته شد، جمهوری اسلامی ایران نیز یکم تا هفتم اردیبهشت را بهعنوان هفته سلامت برگزید. حال آنکه امسال نیز شعار جهانی «ایمنی غذا؛ از مزرعه تا سفره» جوامع را به بررسی چالشها و فرصتهای مطرح امر سلامت غذا فرا میخواند. هریک از ما بهعنوان مصرفکننده انتظار داریم، محصولات غذایی موجود در بازارهای داخلی و محلیمان سالم و از درجه مناسبی از کیفیت برخوردار باشند. اما متأسفانه این توقع آنطور که باید و شاید برآورده نمیشود. اطلاعاتی که بهتازگی در مورد بیماریهای ناشی از غذای آلوده منتشر شده، رشد تهدیدات ناشی از غذای ناسالم در سطح جهان را نشان میدهد.
در نتیجه این امر ضرورت اقدامات هماهنگ کشورها در محدوده داخلی و خطوط مرزی بهمنظور پاسخگویی مؤثر به تهدیدات موجود در کل چرخه تأمین غذا را میطلبد. براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی (WHO) غذای ناسالم هر ساله با مرگ حدود دو میلیون نفر که بسیاری از آنان را کودکان تشکیل میدهند، مرتبط است. چراکه مواد غذایی حامل باکتریهای مضر، ویروس، انگل یا مواد شیمیایی و عامل بیش از 200 نوع بیماری، از اسهال گرفته تا سرطان است. تهدیدات ناشی از سلامت غذا بار سنگینی را بر اقتصادهای جهان تحمیل میکند؛ تهدیدهایی چون ایجاد اختلال و محدودیتهای جهانی و منطقهای در تجارت مواد غذایی- کشاورزی، اتلاف محصولات غذایی و درآمدهای مرتبط، بههمراه بالابردن هزینههای درمانی. این تهدیدات نقش بسزایی در ناامنی غذایی و وخیمترکردن چرخه فقر که آسیبپذیرترین اقشار را تحتالشعاع قرار میدهد، ایفا میکند. اطمینانیافتن از سلامت غذا تنها یک اولویت بهداشت عمومی نیست، بلکه یک مسئولیت جمعی بهدلیل نقش حیاتی آن در تحقق امنیت غذایی است. سازمان خواربار و کشاورزی مللمتحد (فائو)، بهعنوان بخشی از رسالت خود، در سالهای متمادی مدافع تحقق مؤثر ایمنی غذا و نظامهای مدیریت کیفی بهعنوان عوامل کلیدی حفاظت از سلامت و تندرستی مردم در کنار زمینهسازی برای توسعه اقتصادی و بهبود معیشت از طریق دسترسی به بازارهای داخلی، منطقهای و بینالمللی بوده است. فائو بهمنظور کاهش تهدیدات فزاینده سلامت غذا، با کشورها در زمینه ایجاد نظامهای مدیریت و پیشگیری اضطراری همکاری میکند که این امر درنهایت به تقویت کشورها در مقابله با بحرانهای زنجیره غذایی میانجامد. ما بهعنوان یک سازمان بینالمللی، طیف گستردهای از اقدامات مورد نیاز را در حمایت از کشورهای عضو برای اجرا و تقویت سیستمهای بازرسی مواد غذایی دارای ریسک و نظامهای مدیریتی سلامت و کیفیت غذا بهکار گرفتهایم. این اقدامات شامل پروژههای ارتقای ظرفیت درونکشوری، ارائه مشاوره فنی و سیاستگذاری از طریق انتشار دستورالعملها، راهکارها و مواد آموزشی مورد نیاز میشود. برنامههای بازرسی و نظارت، محور اصلی فرایند اجرای نظامهای قانونی سلامت غذا بهشمار میآیند. تغییر مفهوم مدرن سلامت غذا از «واکنشی» به «پیشگیرانه» باعث شده دولتها در سراسر جهان برای گذار بهسمت رویکردهای ریسکمحور در کنترل غذا اقدام کنند، بهگونهای که تمامی دستاندرکاران اجرایی زنجیره تأمین غذا از مسئولیت مشترکی در سلامت و ایمنی غذا برخوردار باشند. این موضوع بهویژه نیازمند تعریف برنامههای بازرسی غذا بهمنظور اولویتبندی اقدامات کنترلی براساس ریسکهای تحمیلی غذا یا فعالیتهای تولیدی غذاست. در بسیاری از کشورها، تغییر بهسوی روندهای ریسکمحور در بازرسی غذا، نیازمند تحول اساسی در سیاستگذاریهای نظارتی غذا، قوانین و همچنین تغییر در برنامههای آموزشی بازرسان در کنار برنامههای آموزشی و اطلاعات جدیدی است که بخش خصوصی را مخاطب قرار میدهند. فائو از زمان شکلگیری خود هدایت تلاشهای بینالمللی برای ابتکارات جهانی سلامت غذا را همراه با تبدیل آنها به اقدام در سطح کشوری بر عهده گرفته است. این سازمان در حمایت از رویکرد یکپارچه و منسجم بهمنظور مدیریت سلامت غذا و ارائه راهکارهای جامع و قابل اجرای چرخه تأمین غذا، در پاسخ به مخاطرات خاص سلامت غذا، «برنامه سلامت و کیفیت غذا» را بهعنوان نمونه ملموسی از ابتکارات خود اجرا کرده است. چنین برنامهای در جمهوری اسلامی ایران بدون شک راهنمای ما در تجهیز اقدامات همراه با دستگاههای دولتی، صنایع داخلی و دیگر ذینفعان خواهد بود تا از این طریق تقویت نظامهای موجود مدیریت سلامت و کیفیت غذا و کاهش بیماریهای ناشی از غذای آلوده در کنار حمایت از تجارت محصولات غذایی محقق شود. * نماینده فائو در ایران و سازمان همکاری اقتصادی (اکو)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.