امنیت غذایی از جنینی تا سالمندی
دغدغه والدین سلامتی فرزند باشد نه رنگ چشم
ناهید خداکرمی . رئیس انجمن علمی مامایی ایران
یکی از دغدغههای زوجهای جوان، داشتن کودکانی با شکل و شمایل و جنسیتی به دلخواه خودشان است. زیاد میشنویم که زوجی ابراز میکنند دلمان یک دختر خوشگل میخواهد یا دیگری میگوید من دختر دارم دوست دارم یک پسر هم داشته باشم. برای اینکه متوجه شویم که چگونه جنینی پسر یا دختر میشود، بد نیست به نکات ذیل دقت کنیم: خانمهای سالم در اواسط سیکل قاعدگی خود تخمکی آزاد میکنند که تنها 24 ساعت زنده میماند و چنانچه طی این 24 ساعت، روابط جنسی برقرار شود و یک اسپرم بتواند آن را بارور کند، بارداری اتفاق میافتد. اما طول عمر اسپرم 72 تا 96 ساعت است و اگر نزدیکی تا سه روز قبل از تخمکگذاری هم اتفاق افتاده باشد میتواند آن را بارور کند، بنابراین میتوان گفت که در هر سیکل، یک زن، تنها چهار تا پنج روز وقت دارد تا باردار شود و اگر در این پنج روز بارداری پیش نیامد، باید تا سیکل بعد صبر کند. تخمک خانمها از نظر کروموزومی دارای مشخصه XX است، ولی اسپرمهای آقایان XY است که اگر کروموزوم حاوی کروموزوم X تخمک را بارور کند، یک دختر نازنین بهوجود میآید و اگر اسپرم حاوی کروموزوم Y تخمک را بارور کند، یک پسر شجاع به دنیا میآید. از خصوصیات اسپرمهایی که حاوی کروموزوم Y هستند، این است که برخلاف اسپرمهای حاوی کروموزوم X (که میتوانند چهار الی پنج روز در محیط واژن زنده بمانند)، حداکثر 18-16 ساعت در محیط واژن زنده میمانند. از طرفی ذکر شد که یک تخمک آزادشده 12 تا 24 ساعت فرصت دارد تا توسط اسپرم بارور شود و پس از آن از بین میرود. تحقیقات نشان داده است که اسپرمهای حاوی کروموزوم Y در محیط قلیایی بهتر زنده میمانند و سرعت حرکت بالاتری نسبت به اسپرمهای حاوی کروموزوم X دارند. براساس همین خصوصیات است که میتوان در تعیین جنسیت جنین دخالت کرد. تغییر محیط واژن و آموزش صحیح ارتباط زناشویی همراه با اصلاح الگوهای تغذیهای میتواند در طراحی تعیین جنسیت نوزاد تأثیر داشته باشد ولی فراموش نکنیم که اگر اجازه داده شود تا مصلحت خلقت و طبیعت کار خودشان را انجام دهند، فرزندانی که متولد میشوند، از سلامت بهتری برخوردار خواهند بود زیرا بههرحال محرومکردن مادر از برخی مواد غذایی با هدف تعیین جنسیت جنین، ممکن است اثرات سوئی بر سلامت مادر و جنین داشته باشد که ما از آن بیخبریم. رنگ چشم نوزاد بد نیست ابتدا مصاحبه نشریههای مختلف را با دانشآموزانی که طرح تخممرغ دوزرده حاوی منیزیم را به جشنواره خوارزمی سال گذشته ارائه داده بودند، یکبار دیگر بخوانیم و به میزان سادهانگاری در زمینه تحقیقات پزشکی اینچنینی بیشتر پی ببریم و دریابیم گاه برخی اکاذیب، بدون شواهد قوی علمی منتشر میشوند: «... وی در خواص این تخممرغ حاوی منیزیم گفت: اگر خانم بارداری در سه ماه اول بارداری از این تخممرغ که حاوی منیزیم زیاد است، استفاده کند باعث جلوگیری از ایجاد رنگینه قهوهای چشم میشود و رنگ چشم به آبی آسمانی تغییر پیدا میکند. وی افزود: این ابتکار هنوز هیچجا ثبت نشده است و درحالحاضر در یکی از اقواممان آزمایش شده که جواب مثبت داده است و در حال آزمایش روی یک موش آزمایشگاهی هستیم...». یکی دیگر از دانشآموزان مبتکر این طرح نیز بیان کرد: «پدربزرگم یک پزشک تجربی است که چندینسال در هند تحصیل کرده است و ایده این طرح از آنجا رسیده است و یک خانم باردار هندی که هیچ ژنتیکی از چشم آبی نداشته است، با خوردن تخممرغها رنگ چشم فرزندش تغییر کرده است.» وی ادامه داد: «یک دانشمند آمریکایی نیز تحقیقاتی در این خصوص داشته است که چرا خانمهایی که در اروپا و سواحل مدیترانه زندگی میکنند رنگ چشم فرزندانشان آبی است که دلیل آن وجود منیزیم فراوان در آب دریا و میوههایی که مصرف میکنند، بوده است که باعث میشود روی کروموزومی که نشانهگذاری رنگ چشم را دارد، بنشیند.» دقت کنید که منبع و استناد یک آزمون تجربی که میخواهد رنگ چشم انسان را تغییر دهد، چیست؟ چنین مستنداتی هیچ پایه علمیای ندارد و یکی نبود بپرسد چرا رنگ چشم سیاهپوستانی که سالهاست در اروپا زندگی میکنند، آبی نشده. باید بدانیم رنگ پوست و چشم از پدیدهای کاملا ژنتیک تبعیت میکنند. دلیل اصلی رنگیشدن عنبیه چشم، رنگدانههای کوچک ملانین است، اما رنگ چشم به دو عامل اصلی ژنتیک و میزان رنگدانههای موجود در عنبیه بازمیگردد. در تمامی چشمها، رنگدانههای سیاهی به نام ملانین وجود دارد. اگر میزان این رنگدانهها زیاد باشد، چشم فرد تیره و در صورتی که کم باشد، روشن میشود. طبق این نظریه، چند ژن مسئول تعیین رنگ چشمهای یک فرد است. اصلیترین ژن که تا 74 درصد در شکلگیری رنگ چشم دخیل است، ژن «OCAZ» است. این ژن، پروتئینی با عنوان «P» را رمزگذاری میکند که در تولید ملانین نقش دارد و شکلدهنده رنگ قهوهای، آبی و سبز است. ژنهای دیگری نیز که نقش کمتری دارند، سبب بروز رنگهای مخلوطی مثل سبز مایل به آبی، میشی، عسلی و قهوهای میشوند. تحقیقات اخیر دانشمندان روی گروهی از افراد چشمآبی نشان داده است، جهشی کوچک در «OCAZ» میتواند سبب محدودشدن تولید ملانین عنبیه و آبیشدن چشم شود، اما نکته مهم و قابلتوجه این است که تلاش در تغییر پروتئینهای این ژنها، که تولید ملانین عنبیه چشم را برعهده دارند، میتواند در کنار تأثیر بر رنگ چشم، به زالی، آلبینیسم و حتی کوری منجر شود. ضمن اینکه هنوز معلوم نیست ایجاد تغییر در پروتئینهای این ژنها در آینده چه عوارضی را برای کودک در نوجوانی و بزرگسالی ایجاد میکند. بنابراین هیچ پدر و مادر عاقل و فهیمی تلاش نخواهد کرد تا با اضافهکردن یا حذف یک ماده غذایی در رژیم غذایی خود موجب تغییرات ژنی در نوزاد خود شود، آنهم به این دلیل که میخواهد رنگ چشم فرزندش آبی یا سبز شود. همه ما پدر و مادرها، بیش از اینکه جنس و رنگ چشم فرزندانمان، دغدغه زندگیمان باشد، باید برای تأمین سلامتی، شادی و نشاط و بالندگی و موفقیت آنان تلاش کنیم. برای تأمین امنیت غذایی و سلامت کودک بهتر است مروری بر نکات ذیل داشته باشیم: 1- اجازه دهید تا کودک شما از تمام مزایای زندگی داخل رحمی برخوردار شود و بهطورکامل از جفت که بهترین مواد غذایی مورد نیاز کودک را در اختیار وی قرار میدهد، ارتزاق کند. این یکی از ابتداییترین حقوق کودک است و کسی حق ندارد با تعیین روز تولد نوزاد، این حق را از وی بگیرد، حتی پدر و مادر. 2- تولد به روش طبیعی و آنچنان که خداوند مقدر کرده است، اصلیترین خواسته یک نوزاد است که همواره فریاد میزند پدر، مادر، خانم دکتر اجازه دهید تا خودم از کانال زایمان، عبور کنم، این حق را از من نگیرید. عبور از کانال زایمان یکی از مراحل رشد و تکامل نوزاد است که ضمن بهرهمندی از اثرات شگفتانگیز هورمونهای ترشحشده در حین زایمان، فرصت تماس پوست با پوست نوزاد و پدر و مادر را بلافاصله پس از تولد فراهم میکند و این امر نقش بسیار مؤثری در سلامت عاطفی و فیزیکی کودک خواهد داشت. 3- بعد از تغذیه داخلرحمی، شیر مادر بهترین غذایی است که میتواند در اختیار نوزاد قرار گیرد و این یکی از ابتداییترین نیازهای کودک است. اگر میخواهیم در آینده فرزندی سالم، زیبا، بانشاط و سرشار از عاطفه داشته باشیم، به مادر کمک کنیم تا کودکش را در آغوش بگیرد و از شیره جان خود وی را سیراب کند. 4- فرزند دانشآموز ما در سنین رشد و تکامل است. یک الگوی غذایی سالم که میباید از کودکی با آن آشنا شود، میتواند فرزندان ما را خوشسیما، خوشفکر، خوشرفتار، خوشقدوبالا و سلامت بدارد. صبحانه، ناهار و شام بهموقع، خواب مناسب و استفاده از تنقلاتی مانند انواع میوهها، نخودچی، کشمش، انجیر، خرما، انواع مغزها بهویژه بادام و گردو را از کودکی، عادت فرزندان خود کنیم تا آنها با رغبت، بهجای چیپس و پفک و ساندیس، از این تنقلات بهره ببرند. 5- خوراک فکری و ذهنی کودک ما نه موبایل و آیپد است و نه سریالهای ساعت 9 بهبعد تلویزیون و ماهواره. کتاب، بازی و قصههای پدر و مادر و ذکر خاطرات نوجوانی و جوانی خود برای فرزندان بزرگترمان نهتنها سلامت رفتاری را به آنها ارمغان میدهد، بلکه لذت والدی ما را نیز دوچندان میکند. 6- کودکان ما در آینده به آب، جنگل، خاک، سنگ، هوای سالم، محیطزیست مناسب و منابع زیرزمینی کافی نیازمندند. پس در اجتناب از مصرف بیرویه و حفظ و توسعه آن بکوشیم. جنس فرزند ما پسر باشد یا دختر، رنگ چشمهایش آبی باشد یا قهوهای، وقتی نتوانیم آنگونه که شایسته است، در رشد و تکامل آنها بکوشیم و شرایط زندگی سالم، داشتن روابط سالم اجتماعی و خانوادگی صحیح و کسب مهارتهای مورد نیاز زندگی را برای وی فراهم کنیم، چگونه میتوانیم مسئولیت والدی را به دوش بکشیم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.