|

پاسخ اروپا به یک تراژدی

زندگی انسان‌ها چقدر می‌ارزد؟ مرگ چندنفر، محرکی کافی برای مداخله اروپاست؟ متأسفانه اینها سؤال‌هایی بی‌محتوا نیستند. از ابتدای سال 2015، بیش از هزار و 500 نفر از آفریقایی‌تبارها در دریای مدیترانه غرق یا ناپدید شده‌اند. بسیاری از اروپایی‌ها کنجکاوند بدانند اروپا تا چه زمانی می‌تواند تراژدی‌ای که در آستانه درهایش اتفاق می‌افتد را نادیده بگیرد و سیاست‌مداران و تصمیم‌گیران سیاسی‌اش، فقط هزینه‌های سیاسی و اقتصادی نجات جان انسان‌ها در دریا را سبک‌وسنگین کنند. ایتالیا می‌گوید نمی‌تواند از پس هزینه برنامه امدادونجاتش موسوم به عملیات «ماره نوستروم» برآید؛ عملیاتی که در 12 ماه گذشته 150 هزار پناهنده و مهاجر را با هزینه ماهانه 9 میلیون یورو نجات داده است. از همین‌رو این کشور عملیات اروپایی «تریتون» را جایگزین «ماره نوستروم» کرد. این برنامه محدودشده که در اصل بنا بود پشتیبان عملیات «ماره نوستروم» باشد و حالا جایگزین آن شده، با کاهش یک‌سوم هزینه‌ها، تنها به 30 مایلی کرانه ساحلی اروپا محدود شده است. مقامات اروپایی می‌گویند تریتون از لحاظ اقتصادی به‌صرفه‌تر است، اما نکته غم‌انگیز این است که هرچقدر پول بدهی همان‌قدر آش می‌خوری. تریتون قطعا در مقیاس کوچک‌تری است، اما با تعداد قربانیان امسال، آیا پایداری سیاسی تریتون محل سؤال نیست؟ اما تراژدی اخیر ممکن است حس خشم اروپایی‌ها را به اندازه‌ای گسترده کند که موجب ایجاد حمایت سیاسی موردنیاز برای عملیات امدادونجات جدیدی شبیه «ماره نوستروم» شود. چنین عملیاتی نیازمند مشارکت قابل‌توجه کشورهای عضو اتحادیه اروپاست و نمی‌تواند به مشارکت ایتالیا، لتونی، مالت، ایسلند و چندکشور دیگر محدود شود. پاسخ اتحادیه اروپا چیست؟ اتحادیه اروپا منابع قابل‌توجهی دارد، اما کشورهای عضو این اتحادیه تاکنون نتوانسته‌اند به استراتژی مشترکی برای جلوگیری از تبدیل‌شدن دریای مدیترانه به قبرستان جمعی برسند. درخواست ماتئو رنتسی، نخست‌وزیر ایتالیا برای نشست اضطراری اتحادیه اروپا که روز پنجشنبه برگزار می‌شود، یک شروع است. اما باید دید او این‌بار می‌تواند حمایت بازیگران بزرگ اتحادیه اروپا را جلب کند. او به‌طور خاص باید بر سکوت زننده فرانسه، حمایت‌های اندک و محافظه‌کارانه آلمان و مخالفت بارز انگلستان غلبه کند. تلاش‌های چندبار پیش همگی شکست خورده‌اند، اما این‌بار رنتسی می‌تواند روی حمایت فردریک موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و وزیر خارجه سابق کابینه‌اش، حساب کند. شمار کسانی که سال جاری میلادی در دریای مدیترانه غرق شده‌اند، 30 برابر بیشتر از همین زمان در سال 2014 بوده، یعنی زمانی که فعالیت «ماره نوستروم» متوقف نشده بود؛ بنابراین یک نسخه جدید پیشرفته، بی‌شک به نجات زندگی‌های زیادی کمک می‌کند. برخی مثل دیوید کامرون، نخست‌وزیر انگلیس مدعی شده‌اند عملیات امدادونجات «عامل کشش» برای افرادی است که تلاش می‌کنند از این دریا عبور کنند و از همین‌رو درنهایت، موجب مرگ مهاجران بیشتری می‌شود. اما میزان ورود مهاجران و تلفات آنها، گواهی بر اشتباه کامرون است و ثابت می‌کند موج مهاجرت علل متعددی دارد. هرچند روشن است تا زمانی که آنها به علل ریشه‌ای مهاجرت در منطقه رسیدگی نکنند، عملیات نجات به‌تنهایی نمی‌تواند راه‌حل بلندمدتی برای جلوگیری از عبور غیرقانونی مهاجران از دریای مدیترانه باشد. استراتژی بلندمدت همان‌طور که موگرینی اخیرا دوباره تأکید کرده است، ثبات کریدوری طولانی که از لیبی به فلسطین، سوریه، افغانستان و عراق می‌رسد، باید اولویت چنین استراتژی‌ای باشد. اما علاوه‌براین، وضعیت شاخ‌آفریقا، جنگ 10ساله در جمهوری دموکراتیک کنگو و شورش‌های خشونت‌آمیز نیجریه و مالی هم به افزایش تعداد مهاجرانی که از دریای مدیترانه عبور می‌کنند، منتهی شده است. برای شروع، اتحادیه اروپا باید روی لیبی متمرکز شود؛ جایی که پایان رژیم معمر قذافی با خلأ قدرت در این کشور همراه بود. فرانسه زمان سارکوزی و انگلیس کامرون، رهبری‌ عملیات نظامی بین‌المللی‌ای را برای بیرون‌راندن قذافی برعهده گرفتند و حالا تمایلی برای مقابله با عواقب ناشی از بمب‌های خود ندارند. جنگ داخلی، جوامع را از هم پاشیده، اقتصاد را ویران و فرصتی چشم‌گیر برای قاچاقچیان انسان فراهم کرده است. بعید است چنین معضلاتی به‌زودی حل شود و قایق‌ها حرکت خود از لیبی به سمت آینده‌ای پیش‌بینی‌شده را ادامه می‌دهند. از دیدگاه اتحادیه اروپا، در کوتاه‌مدت شاید کمک‌گرفتن از همسایگان باثبات‌تر لیبی یعنی تونس و مصر برای گشت‌زنی در سواحل شمال آفریقا و متوقف‌کردن قایق‌ها، مؤثرتر باشد و حتی شاید مراکز پیشنهادی رسیدگی به امور پناهندگی و مهاجران اتحادیه اروپا در این کشورها تأسیس شود. این عملیات می‌تواند قایق‌های مهاجران را جدا کرده و فقط به مهاجرانی که پرونده پناهندگی معتبر دارند، اجازه دهد در یکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا ساکن شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.