|

در دیدار ابتکار با رئیس‌جمهور افغانستان اعلام شد

تشکیل کارگروه مشترک برای نجات تالاب هامون

صدرا محقق: همان‌گونه که انتظار می‌رفت در پی سفر محمد اشرف‌غنی رئیس‌جمهور افغانستان به تهران، بخشی از مذاکرات او با مقامات ایرانی در رابطه با موضوع محیط‌زیست و مسئله آب بود. حقابه ایران از رودخانه‌های هیرمند و هریرود دو مسئله اصلی مورد بحث میان این مقام افغان با حسن روحانی رئیس‌جمهور و معصومه ابتکار معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست بود. در همین سفر و در پی دیدار غنی با ابتکار، رئیس‌جمهور افغانستان با اعلام آمادگی این کشور برای آغاز مطالعه و بررسی چرایی خشک‌شدن هامون و همچنین چگونگی احیا و برگشت آن به شرایط گذشته، اعلام کرد: «لازم است تیمی تخصصی به صورت مشترک از دو کشور، برنامه‌ای جداگانه از سلسله اقداماتی را که دو کشور ایران و افغانستان باید به صورت ضرب‌الاجلی برای جلوگیری از تخریب بیشتر تالاب‌های بین‌المللی هامون انجام بدهند، تهیه و تدوین و به دو کشور ارائه کنند».رئیس‌جمهور افغانستان که در رأس هیأتی بلندپایه به ایران سفر کرده بود، در سفر خود با معصومه ابتکار معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست دیدار و درخصوص مسائل محیط‌زیست و گسترش همکاری‌های دوجانبه در این زمینه گفت‌وگو کرد. ابتکار در این دیدار که در اقامتگاه رئیس‌جمهور افغانستان انجام شد، با تأکید بر ضرورت گسترش همکاری‌های مشترک زیست‌محیطی میان دو کشور، تصریح کرد: «این همکاری به‌ویژه درخصوص احیای تالاب‌های بین‌المللی هامون به دلیل تأثیری که بر شرایط زیست‌محیطی و معیشتی مردم بومی دارد، بسیار حائزاهمیت است». معاون رئیس‌جمهور ضمن یادآوری چالش بزرگ گردوغبار که درحال حاضر بسیاری از کشورهای منطقه همچون ایران و افغانستان را درگیر خود کرده، گفت: «ایران آمادگی دارد با گسترش همکاری‌های دوجانبه، اقدامات لازم به‌منظور حل این چالش و کاهش تأثیر آن بر کیفیت زندگی و سلامت مردم را آغاز کند». رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد: «ایران آماده است زمینه همکاری‌های لازم درخصوص موضوعات بین‌المللی و محیط‌زیستی دو کشور همچون تغییرات آب و هوا و اقلیم، حفاظت از جنگل‌ها و تنوع زیستی، مدیریت سموم کشاورزی، حفاظت از منابع آب و خاک، بسط آموزش به منظور توانمندسازی و ظرفیت‌سازی نیروهای تخصصی، مدیریت پسماند و زباله را از طریق تبادل تفاهم‌نامه فراهم کند». آمادگی افغانستان برای همکاری در زمینه حفاظت و احیای تالاب‌ها محمد اشرف غنی، رئیس‌جمهوری اسلامی افغانستان نیز در این دیدار با اعلام آمادگی جهت ایجاد چارچوب همکاری‌های کلی برای حفظ محیط‌زیست در کشور و منطقه، گفت: «با توجه به مشکلات ناشی از تغییرات آب و هوا و اقلیم که منجر به خشک‌شدن باغ‌ها و جنگل‌های افغانستان شده است، این کشور آماده هر نوع اقدام و همکاری در زمینه حفاظت و احیای آبگیرها و تالاب‌هاست». اشرف غنی، سیلاب‌ها و خسارت‌های فراوان ناشی از آن را یکی از مهم‌ترین چالش‌های افغانستان برشمرد که سالانه قریب به 5/1میلیارد دلار خسارت برای آن کشور به دنبال دارد. وی با اعلام آمادگی افغانستان برای آغاز مطالعه و بررسی چرایی خشک‌شدن هامون و همچنین چگونگی احیا و برگشت آن به شرایط گذشته، تأکید کرد: «البته در این مسیر، بهره‌گیری از تجارب نهادهای بین‌المللی و ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد ضروری است. به همین دلیل لازم است تیمی تخصصی به صورت مشترک از دو کشور، برنامه‌ای جداگانه از سلسله اقداماتی را که دو کشور ایران و افغانستان باید به صورت ضرب‌الاجلی برای جلوگیری از تخریب بیشتر تالاب‌های بین‌المللی هامون انجام بدهند تهیه و تدوین و به دو کشور ارائه کنند.» وی تحقیق در مورد گونه‌های گیاهی و جانوری منطقه و نحوه حفاظت از آنها، همچنین تهیه نقشه راه نجات هامون با تکیه بر برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت به منظور انسجام بهتر فعالیت‌های دو کشور را از دیگر اقداماتی برشمرد که باید توسط این کارگروه تخصصی صورت گیرد. رئیس‌جمهور افغانستان گفت: «این کشور در تلاش است با ایجاد ظرفیت‌های لازم به منظور حفاظت از محیط‌زیست افغانستان، با تهدید حال‌حاضر در این زمینه مقابله کند». بنا بر این گزارش، همکاری درخصوص حفاظت از گونه در معرض تهدید هوبره در استان فراح و بهره‌گیری از تجارب ایران در احیا و حفاظت از زیستگاه‌های تخریب‌شده منطقه هرات در نتیجه توسعه غلط کشاورزی از دیگر موارد مطرح‌شده در این دیدار بود. در پایان این دیدار نیز مقرر شد، به منظور تسریع در روند مبادله اطلاعات، کارگروه مشترکی با مشارکت سازمان‌های بین‌المللی و سازمان‌های مردم‌نهاد و مسئولان محیط‌زیست دو کشور تشکیل شود و مسائل مطروحه را تا حصول نتیجه دنبال کنند. در این دیدار معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، استاندار سیستان‌وبلوچستان، رئیس مرکز امور بین‌الملل سازمان حفاظت محیط‌زیست، سفیر ایران در افغانستان و سفیر افغانستان در تهران نیز حضور داشتند. تأکید روحانی بر احیای تالاب‌ها همچنین به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی رئیس‌جمهوری، حسن روحانی ظهر یکشنبه نیز در نشست مشترک خبری با رئیس‌جمهور افغانستان، به مسئله محیط‌زیست و احیای تالاب‌ها و دریاچه‌ها اشاره کرد و گفت: «دو کشور بر استفاده از حقابه‌ها و پایبندی به مقررات قانونی در این خصوص برای حفظ محیط‌زیست اشتراک‌نظر دارند و امیدواریم در چارچوب قانون، حق و انصاف، به توافقاتی در این زمینه برسیم که منافع دو کشور را تأمین کند». رئیس‌جمهور همچنین در پاسخ به خبرنگار شبکه شمشاد افغانستان درخصوص حقابه هریرود گفت: «امروز اراده مشترک دو طرف را برای حل‌وفصل مسئله آب به‌خوبی مشاهده می‌کنیم. در مسئله آب در هیرمند، توافق و چارچوب داریم. برای محیط‌زیست و حقابه‌های تالاب‌ها و دریاچه‌ها باید به توافق و تفاهم جدید برسیم و مسائل را حل کنیم». وی ادامه داد: «دو ملت و دو دولت می‌توانند مسائل خود را حل‌وفصل کنند و هریرود نمی‌تواند مانعی برای توسعه روابط باشد. ایران، افغانستان و ترکمنستان قطعا در استفاده از این رودخانه به چارچوبی خواهند رسید که منافع هرسه کشور را تأمین کند».اشرف‌غنی رئیس‌جمهوری افغانستان نیز در این نشست خبری با اشاره به اهمیت محیط‌زیست بر مطالعه دقیق برای شناسایی مسائل مشترک تأکید کرد و افزود: «دو کشور بر استفاده از فرصت‌ها و همکاری برای حل مشکلات، اشتراک‌نظر دارند و مسائل آنها را نمی‌توان تنها در محیط‌زیست محدود کرد». توضیحات فیس‌بوکی ابتکار در پی همین دیدار، معصومه ابتکار رئیس سازمان محیط‌زیست نیز با ارائه توضیحاتی درباره جزئیات دیدارش با اشرف‌غنی در صفحه فیس‌بوک خود این‌گونه نوشت: «با محمد اشرف غنی رئیس‌جمهور افغانستان دیدار و بر ضرورت گسترش همکاری‌های مشترک زیست‌محیطی میان دو کشور، به‌ویژه درخصوص احیای تالاب‌های بین‌المللی هامون به دلیل تأثیری که بر شرایط زیست‌محیطی و معیشتی مردم بومی دارد، تأکید کردم. چالش بزرگ گردوغبار که درحال‌حاضر بسیاری از کشورهای منطقه همچون ایران و افغانستان را درگیر کرده را مورد اشاره قرار دادم و گفتم: ایران آمادگی دارد با گسترش همکاری‌های دوجانبه، اقدامات لازم به منظور حل این چالش و کاهش تأثیر آن بر کیفیت زندگی و سلامت مردم را آغاز کند. ایران آماده است تا زمینه همکاری‌های لازم درخصوص موضوعات بین‌المللی و محیط‌زیستی دو کشور همچون تغییرات آب و هوا و اقلیم، حفاظت از جنگل‌ها و تنوع زیستی، مدیریت سموم کشاورزی، حفاظت از منابع آب و خاک، بسط آموزش به منظور توانمندسازی و ظرفیت‌سازی نیروهای تخصصی، مدیریت پسماند و زباله را از طریق تبادل تفاهم‌نامه فراهم آورد. آقای اشرف‌غنی نیز در این دیدار با اعلام آمادگی جهت ایجاد چارچوب همکاری‌های کلی برای حفظ محیط‌زیست در کشور و منطقه، گفت: با توجه به مشکلات ناشی از تغییرات آب و هوا و اقلیم که منجر به خشک‌شدن باغ‌ها و جنگل‌های افغانستان شده، این کشور آماده هرنوع اقدام و همکاری در زمینه حفاظت و احیای آبگیرها و تالاب‌هاست».

----------------------

معاون محیط طبیعی سازمان محیط‌ زیست در گفت‌وگو با «شرق» درباره تالاب هامون پنجره خوبی باز شده است

احمدعلی کیخا، معاون محیط طبیعی سازمان محیط‌زیست یکی از کسانی است که در دیدار مقامات ایران با رئیس‌جمهور افغانستان حضور داشت. او همچنین به‌دلیل حیطه مسئولیتش در سازمان، درباره موضوع تالاب هامون و اهمیت و لزوم همکاری‌های ایران و افغانستان از افراد صاحب‌نظر است. به همین دلیل در گفت‌وگویی، از او درباره جزئیات دیدار ابتکار با غنی پرسیدم. این بخشی از پاسخ‌های اوست: «همکاری‌های ما در حوزه محیط ‌زیست با افغانستان به دلایل متعددی اهمیت زیادی برای ما دارد، خود اقلیم افغانستان از منظر محیط ‌زیست طبیعی و گونه‌های گیاهی و جانوری و طبیعی اهمیت بالایی دارد. همچنین شرایط موجود، با استعداد‌ها و قابلیت‌هایی که ما داریم و مشکلاتی که کشور همسایه با آنها دست‌به‌گریبان است، نشان می‌دهد که می‌توانیم به عنوان رسالت خود در زمینه حفظ محیط‌زیست و اکوسیستم‌ها در کنار برادرانمان در این کشور همسایه حضور داشته باشیم و به آنها کمک کنیم. دلیل دیگر نیز اکوسیستم‌های مشترک آبی میان ماست، مهم‌ترین آنها نیز تالاب‌های بین‌المللی هامون است که امروزه احیای آنها هم مطالبه مردمی شده است».کیخا همچنین افزود: «مسئله ریزگردها و خشک‌سالی‌های اخیر که باعث مهاجرت گسترده مردم از مناطق پیرامونی تالاب در دو سوی مرز شده و همین‌طور توفان‌های گردوغباری که غیر از مردم منطقه مساحت بزرگی در ایران، افغانستان و پاکستان را هم تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، احیای این تالاب را بیش‌ازپیش لازم کرده است. به همین دلیل در دیدار با اشرف غنی که با حضور مسئولان سازمان حفاظت محیط‌زیست و همچنین استاندار سیستان‌وبلوچستان برگزار شد خانم ابتکار به تفصیل از ضرورت همکاری‌های زیست‌محیطی دو کشور و به‌ویژه اهمیت تالاب هامون صحبت کرد، رئیس‌جمهور افغانستان نیز از آمادگی کامل کشورش برای رسیدن به یک چارچوب مشترک برای احیای هامون گفت و همین‌طور اعلام کرد دولتش توجه ویژه‌ای به مسائل محیط‌زیستی خواهد داشت. این اتفاق و گفت‌وگوهای ردوبدل شده، منحصربه‌فرد و خوشایند و مبارک است». معاون محیط‌‌‌ طبیعی سازمان همچنین در رابطه با برخی رویدادهای منحصربه‌فرد و مفید پیرامونی این موضوع، چه پیش از سفر هیأت افغانستانی و چه حین آن نیز به «شرق» می‌گوید: «چه قبل و چه حین سفر برای اولین بار برخی اتفاقات رخ داد که در کشور سابقه نداشت. درباره تالاب هامون پنجره خوبی باز شده است به عنوان مثال برای اولین‌بار بیش از 80 سازمان مردم‌نهاد فعال در حوزه محیط‌زیست نه فقط در منطقه سیستان بلکه در کل کشور و همین‌طور در افغانستان پای کار آمدند و با نوشتن نامه‌ای خطاب به رؤسای جمهور دو کشور از آنها خواستند برای احیای هامون اقدام مشترکی انجام و همکاری‌های خود را افزایش دهند، ما در گذشته چنین چیزی نداشتیم که صدای مشترکی از دو طرف مرز پیرامون این موضوع زیست‌محیطی به گوش برسد. نکته دیگر نیز این بود که ائمه جمعه و جماعت سیستان‌وبلوچستان چه شیعه و چه سنی در همه جای استان خواستار توجه به موضوع حقابه هامون و احیای تالاب‌ها شدند، این هم اتفاق مبارکی بود. به‌عنوان‌مثال مولوی عبدالحمید امام‌جمعه اهل سنت زاهدان در سخنانی گفت آب هامون حق شرعی و بین‌المللی است، این نشان می‌دهد احیای تالاب فارغ از همه مباحث به خواستی ملی و بین‌المللی بدل شده است». کیخا ادامه داد: «از طرفی اینکه دولت افغانستان در شرایطی که سال‌ها به جنگ و ناامنی و تروریسم دچار بوده و هست حالا نگاه و رویکردی محیط‌زیستی به مسائل دارد را نیز باید اتفاقی مهم و مبارک دانست، تصور من این است که حالا پنجره خوبی باز شده برای حل مشکلات زیست‌محیطی بین دو کشور که من این را به فال نیک می‌گیرم. با وحدت مردم دو سوی مرز به دلیل ریشه‌های تاریخی و فرهنگی مشترک که حتی نمی‌شود و نباید آنها را از هم جدا دانست، دولت‌های دو کشور باید برای ارتقای زندگی مردم و معیشتشان همکاری کنند. باید شرایط را برای برگشت به وضعیت مطلوب گذشته وقتی که هامون زنده بود مهیا کنند، این باب خوبی است و باید کارشناسان دو طرف تلاش کنند، مردم هم در دو سوی مرز کمک کنند برای احیای هامون». معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست همچنین در پاسخ به سؤال «شرق» در رابطه با حقابه تالاب هامون نیز این‌طور گفت: «حقیقت‌ امر این است که من درباره تالاب بین‌المللی هامون اعتقادی به این نوع نگاه به موضوع ندارم، مسئله این است که این تالاب به غیر از اهمیت‌های زیست‌محیطی و بین‌المللی ثبت‌شده در فهرست رامسر دارای ابعاد دیگری از اهمیت است، هامون در ایران و افغانستان جایگاه ویژه‌ای دارد. بخشی از تمدن بشری آنجا شکل گرفته، در همه آیین‌های دینی از زرتشت و مسیحیت تا اسلام، هامون مقدس است. با لحاظ همه تغییرات اقلیمی و خشک‌سالی‌ها باید دو کشور دست‌به‌دست هم دهند برای احیای محیط‌زیست پایدار که همه ابعاد زندگی مردم را دربر بگیرد، باید برنامه توسعه مشترک را در دست بگیرند و انجام دهند و هامون در دل این برنامه باشد. فارغ از موضوع کنوانسیون‌ها مسئله اصلی، حیات هامون است، باید این‌طور به ماجرا نگاه کرد که این مردمی که الان آنجا هستند آخرین نسل مردمان این مناطق نباشند، من انتظار دارم دولت افغانستان خیلی جدی‌تر در احیای هامون همکاری کند، ما هم در فضای همکاری که انگار دو بخش از یک خانواده هستیم به موضوع نگاه می‌کنیم. ما سال‌هاست در ابعاد مختلف در خدمت برادران افغان هستیم از این به بعد هم خواهیم بود. ما به عنوان مسئولان محیط‌زیست ایران که برای حفظ محیط طبیعی دنیا تلاش می‌کنیم به دولت افغانستان و برادارنمان در این کشور کمک می‌کنیم و تلاش خواهیم کرد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.