تازیانه بر ذهن مخاطب
رضا فرخی
موسیقی سالهاست به یکی از سوژههای سینمای جهان مبدل شده، هرچند تا چندیندهه پیش این دو هنر از هم جدا بودند. در این بین، بهتدریج از سالهای 1938 به بعد ساخت فیلمهایی همچون The Life of Giuseppe Verdi به کارگردانی کارمین گالونه و the great waltz با کارگردانی ژولین دیوویه سبب شد قصه موسیقی و موسیقیدانها روی پرده نقرهای نقش ببندد. از آن سالها تا به امروز سینمای جهان هرسال چندینفیلم درباره سبکهای مختلف موسیقی و البته زندگی موسیقیدانها به خود دیده؛ فیلمهایی که در گذر زمان توانستند علاوهبر مخاطب خاص و روشنفکر، مخاطب عام را هم جذب کنند. در همین چندسال فیلم The Devil's Violinist به کارگردانی برنارد روز ساخته شد که زندگی نیکولو پاگانینی، موسیقیدان مشهور ایتالیایی را روایت میکند، هرچند فیلم، مورد انتقادهای جدی هم قرار گرفت، اما به هرصورت یکی از آندست فیلمهایی بود که دوباره موسیقی دانها را روی پرده سینما آورد. حالا بهنظر میرسد «دیمین شزل»، توانسته نظر مخاطبان را دوباره به موسیقی جلب کند. به شکلی که فیلم «whiplash» «ویپلش»، تازهترین اثر این کارگردان که خود هم نویسنده آن است، توانست شوق مخاطبان سینما را درباره موسیقی برانگیزاند؛ فیلمی مستقل، براساس تجربیات عینی. شزل، این فیلم را بنابر گفته خود، براساس تجربیاتی نوشته که در گروه موسیقی دبیرستان پرینستون بهدست آورده. این فیلم که جایزه بزرگ هیأتداوران جشنواره ساندنس (بزرگترین جشنواره فیلمهای مستقل) را ازآن خود کرده، روایتگر رابطه یک استاد موسیقی و دانشآموز اوست. دانشآموزی که تنها 19 سال دارد و بهشدت به درامرشدن و نواختن جَز علاقه دارد. دراین فیلم «مایلز تلر» در نقش کاراکتر اصلی فیلم یعنی اندرو ظاهر شده و ایفای نقش کاراکتر مقابل او را جیکی سیمونز برعهده گرفته است. اندرو با ورود به هنرستان فیشر تلاش میکند پلههای موفقیت را طی کند تا در آینده جایی برای خود در بین در امرهای مشهور داشته باشد. در مقابل، استاد سختگیرش ترنس فلچر، با سختگیریهایش بهشدت او را آزار میدهد؛ کاراکتری که بعدها معلوم میشود برخی از شاگردانش چندسال پس از فارغالتحصیلشدن از این هنرستان، بهدلیل استرسهایی که به آنها وارد میکرده، خودکشی کردهاند. فیلم ریتم عالی و داستانی ساده دارد. در 15دقیقه ابتدای فیلم، مخاطبشاهد فیلمی متوسط است که البته از ریتم نمیافتد. صحنههای حضور شبانگاهی اندرو در اتاق تمرین و نواختن پیاپی جَز بهخوبی از کار درآمده و البته پیامش را هم کاملا به مخاطب منتقل میکند. اندرو در ابتدا برای اینکه توسط استاد سختگیر دبیرستان یعنی فلچر انتخاب شود، بهشدت تمرین میکند. اما پس از انتخاب توسط این استاد ، بهدلیل دشواری وحشتناک کار با او، مجبور میشود تا مرز دچارشدن به صدمات جسمانی به تمرینهایش ادامه دهد. فلچر (با بازی جیکی سیمونز) برای فشارآوردن به اندرو (مایلز تلر) چندینمرتبه جایگاه او بهعنوان درامر اصلی گروه را از او میگیرد و دوباره به او بازمیگرداند. این مسئله سبب میشود تا اندرو حین اجرا تعادل روانی خود را از دست دهد و درنهایت در یکی از اجراها به فلچر حمله کند و از هنرستان اخراج شود. فیلم، تا اینجا به شکلی قابلتوجه مخاطب خود را همراه میکند و تصویری فوقالعاده از یک گروه و با تمام نوازندگانش به مخاطب نشان میدهد. اما در ادامه، قصه اصلی اوج میگیرد؛ جایی که همزمان با اندرو، فلچر هم بهدلیل سختگیریهای وحشتناک اخراج میشود. فلچر پس از این اتفاق، مسبب این امر را اندرو میداند و به همین دلیل برای انتقامگیری از وی او را وارد یک بازی میکند. به اینترتیب فلچر از اندرو برای نواختن درام یک گروه خارج از مدرسه دعوت کرده، اما در روز اجرا فلچر به همه گروه نت قطعهای متفاوت با قطعهای که اندرو در مقابل خود دارد، میدهد. اینجاست که موسیقی، میدان امید و یأس میشود. باید اشاره کرد «دیمین شنزل»، کارگردان جوان از یک تجربه شخصی، سناریویی پرکشش را استخراج کرده است چراکه فیلم به مخاطب علاقهمند به درام، تلاش بیوقفه نوجوانی را نشان میدهد که میخواهد به «چارلی پارکر» (نوازنده درام معروف) دیگر مبدل شود؛ همچنان که در فیلم چندینمرتبه به سختگیریهای «جوجونز»، استاد پارکر اشاره میشود و کاراکترهای مختلف تأکید میکنند این سختگیریها سبب شد چارلی پارکر به درامری مشهور مبدل شود. جونز، در یکی از تمرینها، به طرف پارکر سنج پرت کرده است؛ اتفاقی که در مورد اندرو هم رخ میدهد و فلچر سنج را به سمت او پرت میکند. صحنههای سختگیری فلچر و درمقابل سختکوشی و ایستادگی اندرو بر هدفش، فوقالعاده برای مخاطب علاقهمند به ژانر درام، جذاب از کار درآمده؛ بهویژه سکانسهایی که نواختنها با خونآمدن از دستهای اندرو همراه میشود. بهواقع فیلم «شلاق» که دلیل نامگذاریاش را باید نواختن مداوم قطعهای به همین نام در طول فیلم دانست، از آندست فیلمهای مستقلی است که مخاطب را تا انتها نگاه میدارد؛ مخاطبی که در پایان فیلم وقتی فلچر تصمیم به انتقام میگیرد، توسط بدلزدن اندرو کاملا سورپرایز میشود. «پایان فوقالعاده با شلاق جَز»؛ این نکتهای است که مارک کرمود، در گاردین به آن اشاره کرده. او در ستایش بازی سیمونز تأکید میکند حرکت سیمونز در نقش فلچر، یک سمفونی کامل است. این گفته مارک کرمود در سکانس پایانی فیلم، بیش از هرزمان دیگر برای مخاطب قابل مشاهده است؛ جایی که اندرو پس از اینکه توسط فلچر فریب داده میشود، دوباره روی صحنه بازمیگردد و بدون هماهنگی با فلچر، شروع به نواختن میکند. فلچر هم که از این حرکت شوکه شده، به ناچار با اندرو هماهنگ میشود؛ تا آنجا که گویی فلچر همهچیز را فراموش کرده و در نهایت به کشف تازهاش یعنی اندرو افتخار میکند. این افتخار را میتوان در چهرهاش دید. بهواقع فیلم «شلاق» را که با بودجه بسیار اندک سه میلیون دلاری تولید شده و در عوض 33 میلیون دلار فروخته ، باید یکی از آن نمایشهای ناب سینمای مستقل، از سختکوشی برخی انسانها، دانست؛ جاییکه تسلیم معنایی ندارد، هدف مشخص است و شکست نهتنها نمیتواند پایان رؤیا باشد، بلکه شروعی است بیانتها برای آن. شاید بتوان بهترین نماد این تلاش را کاراکتر اندرو دانست؛ اندرویی که مایلز تلر 28ساله آن را برای مخاطب باورپذیر میکند. آنچه این فیلم را از دیگر همخانوادههای خود مجزا میکند، شکستن کلیشههاست. پیتر دبروگ، در یادداشتی درباره این فیلم در «ورایتی» این بههمریختن کلیشهها را مورد تأکید قرار میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.