وزرای خارجه اتحادیه اروپا در لوکزامبورگ گردهم آمدند
صید پناهجو با طعمه خیال
قریب به چهار سال است که برای رهایی از جنگ، فقر و خونریزی، چشم به آن سوی دریای مدیترانه دارند. پناهجویان آفریقایی تنها برای زندهماندن گام به کشتیها و قایقهای فرسوده قاچاقچیان میگذارند، غافل از آنکه این حاملان نجات چندان امانتدار نیستند. فرقی نمیکند از کدامین کشور آفریقایی آمدهاند؛ از اریترهای گریختهاند که حکومت خودکامه آن از هیچ فاجعه حقوق بشری فروگذار نمیکند، یا از کشورهایی چون لیبی فرار کردهاند که از بهارعربی طرفی جز جنگ داخلی و خشونت تروریستی نبستهاند؛ پناهجویان ناامید و مضطرب آفریقایی، دیگر بهجد میدانند باید خوششانس باشند تا مدیترانه، این ساحل نجات موعود به گورستانشان بدل نشود. 19ماه از آن روزی میگذرد که فاجعه غرقشدن دستکم 360 مرد، زن و کودک پناهجو در سواحل «لامپدوسای» ایتالیا، فصل جدیدی در مباحثات مقامات اروپایی پیرامون قوانین مهاجرتی، کنترل مرزها و حقوق پناهجویان گشود؛ اما هنوز که هنوز است، پناهجویان مستأصل آفریقایی که انتظار آغوش باز دولتهای اروپایی را میکشند، راهی جز آغوش سرد موجهای مرگآفرین مدیترانه نمییابند. البته این بدان معنا نیست که سیاستهای جدید اتحادیه اروپا تغییری محسوس در وضعیت پناهجویان ایجاد نکرده باشد. اگر پیشتر، از هر صد پناهجوی آفریقایی، بهطور میانگین یک نفر بر آبهای مدیترانه جان میباخت، امروز نرخ تلفات پناهجویان به بیش از 10 درصد رسیده است. برای درک بهتر وخامت اوضاع، تنها کافی است نگاهی به فاجعه روز یکشنبه در 110 کیلومتری سواحل لیبی بیندازیم که غرقشدن یک قایق حامل پناهجویان منجر به کشتهشدن تقریبا تمامی سرنشینان این قایق شد. آمار ارائهشده از سوی مقامات ایتالیایی در حالی حکایت از نجات 28 نفر دارد که یکی از نجاتیافتگان مدعی شده است تعداد سرنشینان قایق برخلاف 700 نفری که پیشتر اعلام شده بود، 950 نفر بوده است؛ بهطوریکه صدها نفر از آنان توسط قاچاقچیان در انبار قایق زندانی شده و خلاف باقی پناهجویان که بر روی عرشه بهسر میبردهاند، از هیچ شانسی برای زندهماندن برخوردار نبودهاند. این در حالی است که گزارشها نشان از آن دارد دلیل غرقشدن قایق، سنگینشدن آن در پی هجوم پناهجویان به یک سمت این قایق 20 متری پس از دیدن کشتی گارد ساحلی ایتالیا بوده است. اما فاجعه روز یکشنبه بر دریای مدیترانه اگرچه از نظر تلفات تاکنون بیسابقه بوده، اما بدون شک تنها مورد نبوده است. همین هفته گذشته بود که قایقی مملو از پناهجویان در دریای مدیترانه غرق شد و جان 400 نفر را گرفت. به اینها اضافه کنید بیش از 300 پناهجویی را که در فاجعهای دیگر در ماه فوریه کشته شدند تا دریابیم تعداد کل تلفات پناهجویان در سال جاری بالغ بر هزار و 500 نفر میشود. این آمار نگرانکننده آن هنگامی دهشتناکتر میشود که بدانیم در صورت ادامه شرایط موجود در فصل تابستان بهعنوان دوران اوج مهاجرت پناهجویان، آمار غرقشدگان مدیترانه میتواند به رکوردی بیسابقه برسد. در نتیجه جای تعجب نیست که فاجعه اخیر نهتنها موجی از انتقادات علیه سیاستهای اتحادیه اروپا را به همراه داشته، بلکه مقامات اروپایی را بر آن داشته تا شاید یکبار برای همیشه، مانع از تلنبارشدن هرچه بیشتر اجساد پناهجویان در اعماق مدیترانه شوند. دراینمیان، دولت ایتالیا بهعنوان اولین مقصد قایقهای حامل پناهجویان، خواستار اقدام فوری متحدان اروپایی خود برای پایاندهی به بحرانی شده که از منظر ماتئو رنزی، نخستوزیر آن کشور، همچون طاعون به جان قاره سبز افتاده است. مقامات ایتالیایی در حالی از ورود بیش از 10 هزار پناهجو به خاک این کشور فقط در یک هفته گذشته خبر دادهاند که وزرای خارجه اتحادیه اروپا روز گذشته در جریان نشست اضطراری خود در لوکزامبورگ وعده دادند با تقویت و گسترش عملیات نجات و بازداشت قاچاقچیان، مانع از کشتار روزافزون پناهجویان آفریقایی شوند. فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجه اتحادیه اروپا، در حالی پیش از آغاز نشست وزرای خارجه این اتحادیه از لزوم ایجاد یک حس مسئولیت مشترک بین رهبران اروپایی سخن گفت که بحران پناهجویان در اروپا همواره نمایانگر شکاف عمیق راهبردی بین کشورهای جنوب و شمال این قاره است؛ شکافی که پس از آغاز بحران اقتصادی در سال 2008، کمربند جنوبی این قاره، و مهمتر از همه ایتالیا را در تقابل با چالشهای اقتصادی، حقوقی و اخلاقی حاصل از سیل مهاجران و پناهجویان تنها گذاشت. بیاعتنایی سایر اعضای اتحادیه اروپا به معضل مهاجرت و فراتر از آن، نسخهپیچی برخی از دولتهای شمالی چون انگلستان مبنیبر افزایش مخاطرات مهاجرت دریایی به منظور کاهش نرخ ورود پناهجویان که خود یکی از پیامد بلافصل سیاستهای ریاضتی رایج بود، سبب شد تا دولت ایتالیا که با صرف هزینه روزانه 9/5 میلیون یورو جان بیش از صدهزار پناهجوی در خطر را نجات داده بود، برنامه امداد و نجات خود موسوم به «ماره نوستروم» را کناری گذاشته و تن به برنامه عملیاتی اتحادیه اروپا، یا همان تریتون دهد؛ برنامه امداد و نجات داوطلبانه که با کاهش یکسومی بودجه و محدودشدن آن به کرانه ساحلی ایتالیا، منجر به افزایش 10برابری نرخ تلفات پناهجویان شده است. از همین روست که وزیر خارجه ایتالیا در اولین سخنان خود در جریان نشست لوکزامبورگ، پاسخی ایتالیایی به یک وضعیت اضطراری اروپایی را ناکافی دانسته و خواستار مشارکت بیشتر سایر متحدان شده است. او همچنین با ارائه طرحی مبنیبر برپایی کمپهایی تحت حمایت اتحادیه اروپا در خاورمیانه و آفریقا که به پناهجویان اجازه میدهد بدون بهخطرانداختن جانشان در آبهای مدیترانه، درخواست پناهندگی دهند، از کشورهای آفریقایی چون مصر و تونس نیز برای ایفای نقش در نجات پناهجویان درخواست کمک کرد. این در حالی است که بسیاری از مقامات اروپایی بر این باورند راهحل بلندمدت مسئله مهاجرت، گذشته از تصویب قوانین مهاجرتی جدید، نیازمند طرح یک چارچوب کلی راهبردی برای ایجاد امنیت و ثبات در کشورهای تحت منازعهای چون لیبی و سوریه است که هیچ موج مرگآفرینی قطعا نخواهد توانست خللی در عزم شهروندان جنگزده این کشورها برای فرار از خانه و کاشانه خود ایجاد کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.