|

«ان‌پی‌تی»، «ام‌پی‌تی» و یک قاعده واجی

مسعود توکلی . دانشجوی کارشناسی‌ارشد زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

اگرچه حاشیه‌های مذاکرات هسته‌ای همواره پابه‌پای متن در جریان بوده است، دوران فترت پیش از آغاز دور نهایی مذاکرات فرصت مغتنمی است برای پیشی‌گرفتن حاشیه‌ها از متن. اگر در جریان گفت‌وگوهای 1+5 پیاده‌روی «ظریف» و «کری»، هدیه وزیر انرژی آمریکا به صالحی به‌خاطر پدربزرگ‌شدنش و دیدار «کری» با برادر رئیس‌جمهور برای عرض تسلیت، توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرد، این‌روزها که تنور مذاکرات موقتا خاموش است، چه حاشیه‌ای جذاب‌تر از ریزبینی و به عبارت دقیق‌تر «ریزشنوی» در صحت تلفظ واژه «ان‌پی‌تی» توسط «سعید جلیلی»، سرپرست سابق تیم مذاکره‌کننده؟ برخلاف نمونه قدیمی‌تر خطا در مورد این واژه، یعنی نگارش «ام‌پی‌تی» و «MPT» به‌جای «ان‌پی‌تی» و «NPT» توسط یکی از نمایندگان مجلس، که موضوع این نوشته نیست و البته جای دفاع در برابر آن نیز وجود ندارد، آنچه در مورد تکرار همین اشتباه از سوی «سعید جلیلی» در چند روز اخیر مطرح شد، برگرفته از سخنرانی او در ارومیه بود و برخلاف مورد قبل هیچ سند مکتوبی به قلم «جلیلی» در دست نیست و ادعاهای مطرح‌شده برپایه گزارش منتشرشده از این سخنرانی در یک خبرگزاری است که البته آن هم پس از مدت کوتاهی اصلاح شد. درواقع، اینکه از میان واژه‌های دخیل بسیاری که همراه مذاکرات هسته‌ای به زبان فارسی وارد شد، فقط این واژه مشکل‌ساز شده است، به‌هیچ‌وجه اتفاقی نیست. کمی دقت در زبان فارسی نشان می‌دهد که واج‌های این زبان، مانند همه زبان‌های دیگر، هنگامی که در مجاورت یکدیگر قرار می‌گیرند، در بسیاری از موارد دست‌خوش انواع تغییرات می‌شوند. شاید آشناترین نمونه این نوع تغییرات تلفظ «شنبه» به‌صورت «شمبه» باشد. علت این تغییر این است که تلفظ «ن» پیش از «ب»، به‌دلیل شیوه تولید آنها، در بسیاری از زبان‌ها از جمله فارسی مشکل و نامأنوس است و مغز انسان به‌صورت خودکار و بدون آگاهی گویش‌وران در چنین مواردی قواعد واجی به‌خصوصی را اعمال می‌کند که نتیجه‌اش تلفظ ساده و روان‌تر واژه‌هاست. در این مورد بخصوص قاعده «همگونی»، /ب/ قبل از / ن/ را به /م/ تبدیل می‌کند. در مورد «ان‌پی‌تی» هم مشکل دقیقا از همین‌جا سرچشمه می‌گیرد. واج /پ/ از نظر شیوه تولید شباهت بسیاری با /ب/ دارد و می‌توان قاعده‌ای که در مورد تلفظ «شنبه» بیان شد را بدون کم‌وکاست در این مورد هم صادق دانست. برای نزدیکی بیشتر با ذهن می‌توانید واژه‌هایی مثل «تن‌پوش» و «تن‌پرور» را تلفظ کنید. خواهید دید که در تلفظ هر دو مورد /ن/ به /م/ تبدیل می‌شود و آنچه درواقع به زبان می‌آورید، «تم‌پوش» و «تم‌پرور» است. با این اوصاف بعید نیست که چنین شبهه‌ای برای حاضران در سخنرانی «جلیلی» نیز ایجاد شده باشد چراکه تفاوت «ان‌پی‌تی» و «ام‌پی‌تی» در هنگام گفتار بسیار جزئی و غیرقابل‌تشخیص است و به احتمال فراوان دلیل اشتباه خبرنگار نیز، علاوه‌بر بی‌دقتی احتمالی ناشی از عجله، همین شباهت است. بااین‌حال هیچ بعید نیست از این پس مسئولان برای عدم ایجاد چنین شائبه‌هایی به‌گونه‌ای اغراق‌شده و غیرطبیعی به تلفظ «ان‌پی‌تی» روی بیاورند که در نوع خود جالب‌توجه و قابل‌بررسی خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.