محاکمه خشونت
مهدی ملکمحمد- روانشناس
به این گزارهها دقت کنید:
دو نوجوان ایرانی توسط پلیس سعودی به بهانه صدای دستگاه X_RAY و همراهداشتن وسیله ممنوعه، به اتاقک بازرسی ویژه زنان برده میشوند و پلیس سعودی قصد تجاوز به آنها میکند. پلیس امنیتی فرودگاه جده که قصد پادرمیانی و حلوفصل سریع موضوع و جلوگیری از کشیدهشدن موضوع به بیرون از فرودگاه جده و دخالت دولتهای ایران و سعودی را داشته، با هوشیاری خانواده نوجوانان مواجه میشود و نمیتواند موضوع را مخفی نگهدارد. رسانههای عربستان سعودی و کشورهای عربی منطقه با سکوت از کنار این ماجرا عبور میکنند. خشم مردم ایران با رسانهایشدن موضوع برانگیخته میشود و خواهان عذرخواهی رسمی عربستان سعودی و قطع رابطه با این کشور میشوند. این گزارهها در یک تحلیل روانشناسانه در ماجرایی مثل اقدام برای تجاوز، نتایجی را به ما نشان میدهند: 1- تجاوز یا اقدامبه آن عملی خشونتآمیز است که قبل از آن، فرد متجاوز باید از خشونت بالقوه نسبتبه فرد مقابل برخوردار باشد. تجاوز جنسی عملی است که فرد متجاوز با انجام آن میخواهد بهصورتی نمادین به فرد مقابل، تسلط و برتری خود را اثبات کند. در ماجرای فرودگاه جده نیز میتوان حدس زد که مأموران سعودی که تحتتأثیر نگاهها و تحلیلهای مقامات سیاسی و مذهبیشان نسبتبه ایران قرار دارند، خشونتی نهفته نسبتبه زائران ایرانی دارند که در مواقعی موجب رفتار بسیار نابهنجار و اقدامبه تجاوز جنسی میشود. فرد متجاوز در این نگاه، قربانی است. قربانی خشونتپراکنی و نفرتپراکنی مقامات سعودی نسبتبه ایران و ایرانی. مشخص نیست چنین اتفاقی، چند بار دیگر سابقه داشته، اما با پنهانکاری افراد یا لاپوشانی خانوادهها، به دملی چرکین تبدیل شده که فرد با خود حمل میکند. 2- دو نوجوان ایرانی هم دراینبین، قربانی خاموش نفرتپراکنی مقامات سعودی هستند. ماجرا به هیچوجه جنسی نیست و اصالت جنسی ندارد. این مشابه همان ماجرایی است که قبلتر مقامات امنیتی فرودگاه دوبی با برهنهکردن مسافران ایرانی بهبهانه بازرسی، انجام میدادند. خشونت پشت ماجراست و یکی از ابزارهای خشونت، تجاوز جنسی است. 3- در مطالعات مختلف نشان داده شده متجاوزان معمولا آدمهایی بیسواد یا کمسواد و دارای سطح پرخاشگری بسیار بالایی هستند. به نظر میرسد ممکن است مأموران سعودیای که این کار را انجام دادهاند نیز این دو ویژگی را داشته باشند. 4- ماجرا اوایل فروردین اتفاق افتاده و خبر ماجرا، بیستم فروردین منتشر شده است. وزارت امور خارجه بهانه این تأخیر در انتشار خبر را اصرار خانوادههای این دو نوجوان برای پوشیدهنگهداشتن ماجرا عنوان کردهاند. چرا خانوادهها اصرار بر پوشیدهنگهداشتن ماجرا داشتهاند؟ در اغلب موارد تجاوز جنسی، این خواست قربانی و خانوادهاش است که بیم افشاشدن دارند. البته میزان زیاد جوکها و لطیفههایی که با این موضوع، بعد از افشای ماجرا، در گروههای وایبری و غیره منتشر شده، نشان میدهد چرا خانوادههای این دو نوجوان، اصرار بر افشا نشدن داشتهاند. استرس فراوانی که در اثر تجاوز برای فرد قربانی رخ میدهد، او را حتی به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و یادآوری مکرر خاطره تجاوز، روز و شب را بر قربانی حرام میکند. این استرس افزونتر خواهد شد اگر به قربانی تجاوز، برچسبی بخورد و نگاه شماتتآمیزی به او شود.
شاید هیچکدام از ما که لطیفهای با این موضوع را در اینروزها میخوانیم یا میفرستیم، ندانیم با این کارمان داریم اقدامی مشابه متجاوز انجام میدهیم و استرسی فراوان بر قربانی تجاوز تحمیل میکنیم. نمیشود در مقابل سفارت عربستان بایستیم و خشمگینانه به آن کشور اعتراض کنیم و ساعتی قبل یا بعد، به لطیفهای که در مورد این ماجرا برایمان فرستاده شده، بخندیم. 5- در مقابل خبر تجاوز به دو نوجوان ایرانی، باید کاری کنیم که این خبر از ماهیت جنسی خالی شود؛ یعنی بخش جنسی ماجرا نادیده گرفته شده و به آن بهعنوان عملی بسیار خشونتآمیز نگاه کنیم، مانند قتل. دراینصورت است که قربانیان از افشاشدن ماجرا نمیترسند و از برچسبخوردن واهمه ندارند. متأسفانه در آنچه در اظهارنظرهای مقامات سازمان حج و زیارت از این ماجرا گفته میشود، این بخش پررنگ مینماید و مدام مقامات این سازمان به خبرنگاران میگویند نوجوانان ایرانی نگذاشتهاند عمل تجاوز بهصورت کامل اتفاق بیفتد. مهم نیست عمل تجاوز صورت گرفته یا شبهتجاوز، آنچه از دیدگاه روانشناسی مهم است این است که مأموران دونمایه سعودی، عملی خشونتآمیز، تحقیرآمیز و نفرتپراکنانه انجام دادهاند و این خشونت باید محاکمه شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.