اختلالهای پارازیت در سیگنال ماهوارهای
پیامهای ناخوانا از آسمان
محمدرضا دستورانی
جنگهای پارازیتی سابقهای بسیار طولانی دارد. گویا ارسال پارازیت روی امواج رادیویی، امواج رادار و ابزارهای نظامی الکترونیکی از زمان جنگ جهانی دوم آغاز شد. آلمانیها در زمان جنگ جهانی دوم پایگاههایی ساختند تا با استفاده از آنها، در فرکانسهای رادیویی خلبانان انگلیسی اختلال ایجاد و به اینترتیب با گمراهکردن اسکادرانهای هوایی انگلستان، آنها را در حمله به اهداف از پیشتعیینشده ناکام کنند. علاوه بر آن، از آنجا که جاسوسان از رادیو و پیامهای رادیویی برای کسب یا ارسال خبر استفاده میکردند، دولتهای متخاصم با ارسال امواج مزاحم یا پارازیت، مانع برقراری ارتباط بین جاسوسها میشدند. اما امروزه دامنه فعالیتهای ارسال پارازیت، از مقابله با فعالیتهای جاسوسی دشمنان بسیار فراتر رفته و بهممانعت از انتشار برنامههای رادیو و تلویزیونی گسترش یافته است. آشنایی با موج و پارازیت موج الکترومغناطیس، پدیدهای است که انرژی را منتقل میکند بدون آنکه جسم مادی منتقل شود. امواج الکترومغناطیسی با سرعت نور منتشر میشوند. این امواج برخلاف امواج فیزیکی مانند صدا (که برای انتشار نیازمند محیط فیزیکی هستند)، برای انتشار به هیچ محیط مادیای نیاز ندارند. به همین دلیل است که نور (یکی از انواع موجهای الکترومغناطیس) فاصله خورشید تا زمین را در محیط خلأ طی میکند. امواج الکترومغناطیسی پهنه وسیعی از فرکانسها را دربر میگیرد مانند امواج مرئی، رادیویی، پرتو ایکس و گاما، بنفش، فرابنفش، قرمز، مادون قرمز و... . یکی از مهمترین ویژگیهای امواج این است که میتوانند اطلاعات را با خود حمل کنند. دستگاههای گیرنده، این امواج را دریافت و تقویت میکنند و اطلاعات همراه آن را بهصورت صدا یا تصویر بازیابی میکنند. در سالهای اخیر، با توجه به پیشرفتهای خیرهکننده فناوریهای فضایی، بسیاری از دولتها و مؤسسههای رسانهای، برنامههای خود را با استفاده از ماهوارههای مستقر در فضا منتشر کردند. مهمترین مزیت این روش انتشار برنامهها، گسترش دامنه مخاطبان بود. مخاطبان مستقر در زمین، برای دریافت فرکانسهای این امواج (که معمولا در محدوده سه مگاهرتز تا 300 گیگاهرتز قرار دارند)، باید آنتنی بهطور صحیح مقابل ماهواره قرار دهند تا امواج بهطور موازی با آن برخورد کند و در کانون آنتن جمع شود. البته این روش ارسال و دریافت برنامهها، مخالفانی هم دارد. مخالفان اینگونه انتشار برنامهها، تصمیم گرفتند با ارسال امواج مزاحم یا پارازیت، این برنامهها را خنثی و بیاثر کنند. کار پارازیت این است که با اختلال در امواج ارسالشده از ایستگاه، دریافت این برنامهها را با مشکل مواجه میکند. روشهای ارسال پارازیت کارشناسان، پارازیتهای ماهوارهای را در دو دسته کلی پارازیتهای مداری (که از راه ماهوارههای مستقر در فضا منتشر میشود) و پارازیتهای زمینی (که توسط دستگاههای مستقر در سطح زمین منتشر میشود)، تقسیمبندی میکنند. یکی از روشهای ارسال پارازیت، هدفگرفتن ماهواره ارسالکننده امواج است که در فضا قرار دارد. این روش پارازیتاندازی فضایی یا مداری نام دارد. در این روش، امواجی را به این ماهواره میفرستند که مشخصات آن با موج اصلی یکسان است. در این روش برای مقابله با امواج ماهواره، امواجی مشابه اما با قدرت بیشتر (که به آن آپلینک گفته میشود)، از یک فرستنده بهسوی ماهواره فرستاده میشود. از آنجا که ماهواره تفاوت این امواج را درنمییابد، موج قویتر را انتخاب میکند و بدینگونه برنامههای دریافتی دچار اخلال میشود. به بیان دیگر، این امواج روی سیگنالهای اصلی ماهواره سوار و باعث میشوند تصاویر نهایی مغشوش شود یا صدای آن گوشخراش و آزاردهنده باشد. این روش پارازیتاندازی، محاسن و معایبی دارد. مهمترین مشکل آن این است که این کار منع قانونی دارد و بسیاری از شرکتهای ارائهدهنده خدمات ماهوارهای امکان چنین کاری را برای دولتها و افراد فراهم نمیکنند و در صورت مشاهده چنین کاری، امکان شکایت و پیگیری قانونی در مجامع بینالمللی فراهم است. اما درعوض، مزیتش این است که اگر پارازیتی به این روش ارسال شود، میتواند دریافت برنامه را در همه گستره دریافت برنامه اصلی، ناممکن کند. به بیان دیگر این روش، همه مخاطبان برنامه اصلی را در همه جای جهان دچار مشکل میکند. اما روش دوم پارازیتاندازی، پارازیتاندازی زمینی است. در این روش، با استقرار دستگاهها و آنتنهایی در ارتفاعات مانند بام ساختمانها، امواجی را منتشر میکنند که مختلکننده برنامههای ماهوارهای است. از طرف دیگر، از آنجا که تجهیزات مربوط به این روش بسیار کوچک و سبک است، میتوان آن را درون یک وانت سیار هم نصب کرد. این روش نیز مزیتها و معایب خاص خود را دارد. حسن این روش آن است که دیگر مشکلات قانونی مربوط به پارازیتاندازی فضایی یا مداری را ندارد، ولی در عوض برد این روش بسیار محدود و فقط در حد چندکیلومتر است، پس برای اینکه برنامه یک کانال ماهوارهای غیرقابل دریافت شود، باید چندینفرستنده از این نوع در سطح شهر نصب شود. پیامدهای ناخواسته پارازیت پارازیتها علاوه بر کانالهای تلویزیونی، در کار بسیاری از انواع دستگاههای الکترونیکی مبتنی بر امواج مانند تلفن همراه، اینترنت، سیستمهای پزشکی، شبکه بانکی و سیستم هدایت هواپیما و... نیز اختلال ایجاد میکند. برای مثال در خرداد سال گذشته، توفان شدیدی در تهران روی داد که هم تلفات جانی داشت و هم خسارتهای مالی بسیاری بهبار آورد. بسیاری از مردم و رسانهها، بهشدت از سازمان هواشناسی انتقاد کردند زیرا به باور آنها، سازمان هواشناسی در زمینه وظیفه اصلی خود (یعنی پیشبینی وضعیت هوا و اطلاعرسانی مناسب آن)، سهلانگاری کرده است، اما سازمان هواشناسی در پاسخ به مجلس گفت بهدلیل پارازیتها نتوانسته است توفان تهران را پیشبینی کند. البته بعد از این ادعا، معاون سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی بهعنوان «متولی فضای فرکانسی کشور»، ادعای سازمان هواشناسی را تکذیب کرد. «علی سپهریراد»، معاون سازمان تنظیم مقررات رادیویی وزارت مخابرات ایران با رد مزاحمت نویزهای موجود در هوا گفت: «تمامی فرکانسهای مورداستفاده در ایران، کاملا مطابق با استانداردهای جهانی و براساس قوانین بینالمللی است و بهگونهای تعیین شده که با هیچیک از سیستمهای الکترونیکی تداخل نداشته باشد، اگر تداخلی وجود داشت، باید تمام سیستمهای بانکی، ارتش، سیستمهای امنیتی و... نیز با مشکلات عدیدهای روبهرو میشدند درحالی که تاکنون گزارشی در این خصوص نداشتهایم.» از سوی دیگر «علیاصغر عمیدیان» رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در واکنش به ادعای سازمان هواشناسی مبنی بر تداخل در ارسال امواج این سازمان بر اثر پارازیتها، گفت: «موضوع هواشناسی مربوط به تداخل سایت هواشناسی با فرکانس استاندارد وایفای است. برای حل این مشکل یا باید سایت هواشناسی به بیرون از شهر منتقل شود یا تنظیمات فنی را به گونهای انجام دهند که تداخل فرکانسی با سیگنالهای وایفای نداشته باشد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.