«ایرج خسرونیا» رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی در گفتوگو با «شرق» تاکید کرد:
مؤسسههای پژوهشی اثر پارازیت بر سلامتی را بررسی کنند
گروه علم: از زمانی که استفاده از پارازیتهای ماهوارهای برای مقابله با امواج شبکههای تلویزیونی ماهوارهای آغاز شد، این پرسش نیز پیش آمده است که این امواج تا چه حد سلامتی شهروندان را تهدید میکنند. در ابتدای انتشار پارازیتهای ماهوارهای، بسیاری از سازمانها و مقامهای مسئول از وجود چنین امواجی یا منشأ انتشار آن ابراز بیاطلاعی و در نتیجه از خود سلب مسئولیت میکردند. اما در چند سال اخیر وضعیت تا حدود زیادی تغییر کرده است. برخی مسئولان با قاطعیت میگویند با توجه به اینکه تاکنون هیچ تحقیق علمیای نشان نداده است که این امواج برای سلامتی انسان زیانآور است، نگرانی در این زمینهها نیز موضوعیت ندارد. اما از طرف دیگر بسیاری از کارشناسان نیز روی این موضوع تأکید میکنند که فقط چند کشور محدود در دنیا امواج پارازیت ماهوارهای ارسال میکنند و در نتیجه تاکنون هیچ تحقیقی در زمینه میزان خطرآفرینی این امواج صورت نگرفته است. بهتازگی نیز بسیاری از کارشناسان در مورد خطرهای احتمالی این پدیده سخن گفتهاند که خوشبختانه اینبار با استقبال برخی مسئولان همراه بود. به گفته این کارشناسان و مسئولان، با توجه به گسترش استفاده از چنین امواجی و آشکارنبودن مشخصات فنی و مکان انتشار این امواج، لازم است تحقیقات کافی در این زمینه انجام شود. به همین مناسبت با دکتر «ایرج خسرونیا»، رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی و عضو هیأتمدیره سازمان نظامپزشکی تهران به گفتوگو نشستیم تا به بررسی این موضوع بپردازیم که اصلا امواج پارازیت چه خطرات بالقوهای را میتوانند ایجاد کنند و برای انجام یک پژوهش علمی مستقل که بتواند به همه پرسشهای مطرحشده در این زمینه پاسخ دهد، چه رویکردی را باید اتخاذ کرد. امروزه صحبتهای بسیاری در مورد امواج ماهوارهای و پارازیتها مطرح میشود. میخواستم پیش از اینکه وارد بحث اصلی شویم، کمی در مورد ماهیت خود موجها به ما اطلاعات بدهید تا بدانیم موج چیست. موج یکی از پدیدههای فیزیکی است که میتواند بدون نیاز به محیط مادی در فضا منتشر شود و انرژی را با خود منتقل کند. امواج مختلفی در فضای پیرامون ما وجود دارد که هرکدام از آنها ویژگیهای متفاوتی دارند برای مثال طول موج آنها متفاوت است و به همین دلیل، انرژیشان هم متفاوت است. امواج انواع بسیاری دارند و به همین دلیل هم زمینه کاربرد آنها بسیار متفاوت است. طول موج بسیاری از امواج الکترومغناطیس بسیار کوتاه یا بسیار بلند است و به همین دلیل هم ما نمیتوانیم این امواج را با چشم خود ببینیم. ما فقط بخش کوچکی از طیف الکترومغناطیس را با چشم خود میبینیم که این محدوده نور مرئی نام دارد. بقیه امواج طیف الکترومغناطیس را نمیتوان با چشم دید؛ مانند پرتوهای فروسرخ یا فرابنفش. در کل این امواج برای سلامتی انسان چه ضررهایی دارند؟ هر دستکاریای که انسان در محیطزیست و پیرامون خود انجام میدهد، هم منافع دارد و هم مضرات. این موضوع در علم پزشکی هم ثابت شده است. همه داروهایی که ساخته میشوند، موادی دارند که برای درمان بیماری یا کاهش دردهای بیمار مفید است، اما نکته اصلی این است که ممکن است همین دارو ضررهایی هم داشته باشد. امواج هم این ویژگی دوچهرهبودن را دارند یعنی هم میتوانند مفید باشند و هم مضر. هماکنون در محیط پیرامون ما امواج بسیار زیادی وجود دارد که از فضا میآید. امواج بسیار زیادی دیگری هستند که بشر آنها را تولید و منتشر میکند و هدف از انتشار آن نیز تبادل اطلاعات است. بسیاری از امواج در پزشکی هم کاربردهای زیادی دارند. برای مثال لیزر هم یکی از انواع امواج است که در پزشکی و جراحی بسیار کاربرد دارد. یکی از نکاتی که باید در مورد امواج بدانیم این است که هرچه طول موج کمتر باشد، انرژیاش بیشتر است و ممکن است آثار زیانبار بیشتری نسبت به امواج با طول موج بلند بر بدن انسان داشته باشد. عامل دیگری که در مورد آثار زیانبار این امواج مهم است، فاصله فرد تا منبع این تابش است. هرچه فاصله فرد با منبع تابش کمتر باشد، انرژی بیشتری به بدن فرد میرسد و بیشتر ضرر دارد. برای مثال از پرتوهای ایکس برای عکسبرداری پزشکی زیاد استفاده میکنند. اگر این امواج از فاصله زیاد به بدن انسان برسد، تأثیر کمی دارد و هرچه فاصله انسان از این منبع انرژی کمتر شود، تأثیر آن هم بیشتر میشود. مدت زمانی هم که فرد در معرض این گونه تابشها قرار میگیرد، بسیار مهم است. اگر این امواج به مدتی طولانی به کسی برسد، ممکن است او را به بیماریهای خاصی دچار کند. امواج پارازیت چه ضررهایی دارند؟ من قبل از اینکه بحث را ادامه دهم، ابتدا روی این موضوع بحث میکنم که ضرر امواج فقط به پدیده امواج پارازیت محدود نمیشود و بسیاری از امواج دیگر هم مانند امواج تلفنهای موبایل یا مایکروویو آشپزخانه هم ممکن است خطراتی داشته باشند. نکته بسیار مهم این است که هماکنون در دنیا درباره مضرات پارازیتها در حال تحقیق و بررسی هستند، ولی هنوز آثار و شواهد مستندی درباره اینکه این امواج چه خطرات یا بیماریهایی را به بار میآورند، منتشر نشده است. به بیان دیگر مقاله چاپشدهای که اثبات کند امواج پارازیت ماهوارهای تا چه حد مضر هستند، چاپ نشده است ولی اثرات سوء پارازیتها را به عینه میتوان دید. برای مثال این اثرات نامطلوب در چه افرادی بیشتر مشهود است؟ این اثرات را میتوان در جنینها یا افرادی که پوستهای حساس و آسیبپذیری دارند، بهتر و بیشتر مشاهده کرد. سرطان پوست، سرطان مغز استخوان و دیگر انواع سرطانها، از بیماریهای مهمی است که ممکن است بر اثر تابش شدید و طولانیمدت پرتوهای ایکس پدید آید. ریزش مو نیز از دیگر پیامدهای پرتوهای ایکس است. این در حالی است که پرتوهای ایکس در پزشکی بسیار استفاده میشود. میتوان حدس زد شاید امواج پارازیتهای ماهوارهای نیز بتوانند برخی از این آثار را به وجود آورند. بیماریهای عصبی، استرس و اضطراب از جمله بیماریهایی هستند که ممکن است بر اثر امواج و پارازیتها ایجاد شوند، پس باید در مورد تأثیر این امواج بر سلامتی شهروندان تحقیق جامع و کاملی صورت گیرد. گفتید مقاله چاپشدهای نداریم که نشان دهد امواج پارازیت بر سلامتی انسان چه ضررهایی دارد. از طرف دیگر مخالفان پارازیت هم میگویند استفاده از پارازیت پدیده مرسومی در جهان نیست و فقط در چند کشور از این پارازیتها استفاده میکنند و به همین دلیل پژوهشی درباره مضرات آن صورت نگرفته است؛ به بیان دیگر چاپنشدن مقاله در این زمینه به این معنی نیست که این امواج واقعا ضرر ندارند. من هم نگفتم بیضرر است. من میگویم به احتمال قریب به یقین مضر است، اما در مقالهای این آثار زیانبار ثبت نشده است و ما هم نمیتوانیم به چنین پژوهش یا تحقیقاتی استناد کنیم و بگوییم چنین چیزی در فلان مقاله چاپ شده است. بهنظر شما راهکار مناسب در این زمینه چیست؟ چگونه میتوان کمبود متون علمی را در این زمینه جبران کرد؟ ما هماکنون در ایران، بخشها و گروههای تحقیقاتی بسیار زیادی داریم. دولت نیز بودجههای بسیاری در اختیار این گروههای پژوهشی قرار میدهد. خوب است که برخی از این گروههای تحقیقاتی و پژوهشی، موضوع پارازیتها و تأثیر آن بر سلامتی انسان را به عنوان یکی از موضوعهای تحقیقاتی خود انتخاب کند؛ یعنی پارازیت و آثار آن، یکی از پروژههای تحقیقاتی این گروهها باشد. اکنون زمان آن رسیده است که مسئولان و همچنین محققان در این زمینه بیشتر فعالیت کنند. مگر نباید این بودجهها برای تحقیقاتی هزینه شود که در ارتباط با مردم است و روی زندگی مردم تأثیر دارد؟ قرار نیست گروههای تحقیقاتی ما، مقالههایی تولید کنند که بیگانگان و کشورهای خارجی از نتایج و دستاوردهای این مقالهها استفاده کنند. دولت اگر بودجهای برای بخشهای تحقیقاتی هزینه میکند هدفش این است که برای مردم حاصلی داشته باشد و نتیجه آن مستقیما در دسترس مردم قرار گیرد. یکی از موضوعاتی که بهنظر من وزارت علوم باید روی آن سرمایهگذاری کند، همین موضوع است، به بیان دیگر باید تحقیقات کافی در این زمینه صورت گیرد تا بهطور قطعی و نهایی مشخص شود این امواج ضرر دارند یا ندارند. به نظر من لازم است در این زمینه تحقیقاتی صورت گیرد و حتما هم نتیجه این تحقیقات منتشر شود و به اطلاع مردم برسد. اکنون پژوهشهای بسیاری در کشور ما انجام میشود که ممکن است نتایج آن اصلا سودی برای مردم و کشور ما نداشته باشد. اما این موضوع به نظر من یکی از موضوعات مناسب برای فعالیتهای پژوهشی در این زمینه است. فرض کنید پژوهشگری میخواهد در این زمینه پژوهش کند. او باید به چه روشی اقدام کند، مثلا نمونه آماری افرادی که در این پژوهش هستند، چند نفر باید باشند. پژوهش در این زمینهها بسیار دشوار و وقتگیر است. برای مثال برای بررسی اثرات سوء امواج پارازیت، باید حدود 10هزار نفر از افرادی را که در چنین محیطهایی هستند، انتخاب کرد و آنها را در دوره زمانی طولانی (مثلا 10ساله) زیرنظر گرفت. در هر دوره زمانی کوتاه (مثلا یکماهه)، این افراد را معاینه و تأثیر احتمالی این امواج را بررسی و ثبت کرد. از طرف دیگر و به موازات این بررسیها باید 10هزار نفر دیگر را در محیطهای دیگری که در آنجا امواج پارازیت وجود ندارد، انتخاب کرد. این گروه دوم، شاهد نام دارد. آزمایشهای پزشکی را که در مورد گروه اول اجرا شده بود، باید در مورد این گروه دوم نیز تکرار کرد و از مقایسه این دو نتیجه گرفت که پارازیتها تا چه حد بر بدن انسان تأثیر دارند. البته به این نکته هم توجه داشته باشید کسی که این بررسیها را انجام میدهد، نباید بداند که این افراد از چه گروهی هستند (یعنی از گروه آزمایششونده اصلی هستند یا گروه شاهد)، چون در این صورت همین اطلاع ممکن است در نتیجهگیری وی تأثیر بگذارد. آن وقت بعد از گذشت مدتزمانی طولانی مثلا 10 سال میتوان این آمارها را بررسی و با هم مقایسه کرد؛ مثلا تعداد سقط جنین، سرطان پوست، اختلال هوشیاری، اختلال در سایر اندامها و عملکردها را با هم مقایسه کرد و نتیجه گرفت آیا بین دو گروه، تفاوت معناداری از لحاظ سلامت وجود دارد یا خیر و درنهایت اینکه آیا پارازیتها، سلامتی ما را تهدید میکنند یا خیر. چنین شیوه آزمایشی در نگاه اول بسیار خوب و مناسب به نظر میرسد، ولی نکته مهم اینکه ممکن است نتایج آزمایشها نشان دهد که مثلا مردم تهران در اثر پارازیتها دچار بیماریهای خاصی شدهاند، اما مردم روستا یا شهر کوچکی که در آنجا پارازیت وجود ندارد، سالمتر هستند. در این حالت ممکن است برخی از مدافعان پارازیت ماهواره بگویند بیماری مردم تهران به پارازیت ربطی ندارد؛ مثلا در اثر آلودگی هوا یا سبک زندگی شهرنشینی پدید آمده است. سلامتی مردم روستا نیز به دلیل تغذیه سالم یا انجام فعالیتهای بدنی است. در این حالت باید چه کار کرد؟ این یکی از آن مواردی است که گفتم کارهای پژوهشی سخت و دشوار است. البته این مشکل نه فقط در این موضوع، بلکه در همه زمینههای تحقیقاتی وجود دارد و به همین دلیل در هنگام چنین پژوهشهایی باید به این موارد هم دقت کرد. به چنین مواردی که اشاره کردید، عوامل مداخلهگر میگویند. در پاسخ به این پرسش باید توجه داشت که اینگونه نیست که فقط هوای تهران آلوده باشد و هوای شهرستان آلوده نباشد یا فقط مردم تهران تغذیه ناسالم داشته باشند و مردم جاهای دیگر همه تغذیه سالم داشته باشند. الان هوای روستاهای کرج هم تا حدود زیادی آلوده است. پس باید به این مورد هم توجه داشت. از طرف دیگر هنگامی که یک محقق کارهای مربوط به طرح پژوهشی خود را آغاز میکند، باید به همه این موارد توجه داشته باشد. برای مثال آن 10هزار نفر که به عنوان افراد در معرض پارازیت انتخاب میشوند، همه نباید اهل یک شهر باشند بلکه از شهرهای مختلف انتخاب میشوند. آن 10هزار نفری هم که در معرض پارازیت نیستند نیز همه از یک شهر انتخاب نمیشوند بلکه اهل شهرها و روستاهای مختلفی هستند. در این حالت نقش آن عواملی را که ذکر کردید، میتوان با روشهای آماری به دقت بررسی و درنهایت سهم پارازیت از بیماریهای پدیدآمده را مشخص کرد. اگر امکان دارد مکانیسم احتمالی اثر امواج پارازیت ماهوارهای را بر بدن انسان توضیح دهید. همه سلولهای بدن انسان مقدار زیادی آب دارند. وقتی امواجی با طولموجهای مضر به بدن انسان میخورد، مولکولهای آب سلولهای بدن، این انرژیها را جذب میکند و انرژیشان زیاد میشود یا ممکن است بخشی از این آب بخار شود، در نتیجه ممکن است سلولهای بدن انسان دچار کمبود آب شود. در این حالت ممکن است سلولها نتوانند دیگر وظیفه اصلی خود را به شکل درست انجام دهند. ممکن است این سلولها در اثر دریافت این انرژی و اختلال در فرایند تقسیم سلولی، به سلولهای سرطانی تبدیل شوند. پس جذب پرتوهای پرانرژی ممکن است روی مولکولهای موجود در سلولها اثر بگذارد. جذب این امواج توسط مولکولها، در بدن گرما تولید میکند و اگر این تغییرات سلولی ادامه یابد، ممکن است به مشکلات بسیاری منجر شود، حتی ممکن است تغییرات ژنتیکی در سلولهای بدن فرد ایجاد کند. برخی از این تغییرات نیز ممکن است سرطانزا باشند. هر عاملی که باعث تغییرات زیاد سلولی شود، ممکن است تغییرات ژنتیکی و سرطان را به دنبال داشته باشد. هر درمان شیمیایی و هر دارویی هم که مولکولهای درون سلولی را تغییر دهد، ممکن است به سرطان منجر شود. بنابراین اگر این پارازیتها، مرتب و پیوسته ارسال شود، ممکن است باعث ایجاد سرطان شوند. البته این امواج روی جنین اثرات بیشتری میگذارد. این تأثیرهای نامطلوبی را که نام بردید، مربوط به کدام دسته از امواج است؟ البته وقتی در مورد این امواج صحبت میکنیم، منظور ما فقط امواج پارازیت ماهوارهای نیست بلکه شامل امواج ماهوارهای و ماکروویو هم میشود. ماکروویو آشپزخانه اگر در نزیکی بدن انسان روشن شود، ممکن است اثرهای ناخواستهای بر سلامت داشته باشد به همین دلیل باید از ماکروویو آشپزخانه در زمان روشنبودن، فاصله گرفت. دکلهای برق فشار قوی هم میدانهای مغناطیسی قوی دارند و در نتیجه بر بدن افرادی که در آن نزدیکی هستند، تأثیر میگذارد. به همین دلیل خانهها را باید در فاصله تعیینشده و استانداردی از دکلهای برق فشار قوی ساخت. امواج الکترومغناطیسی که از دکلهای برق فشار قوی تولید میشود، به همان اندازه پارازیتهای مختلکننده امواج ماهوارهای خطر دارد. یکی از موضوعاتی که امروزه توجه مردم را به خود جلب کرده، افزایش آمار سقط جنین در خانمها و کاهش قدرت باروری آقایان است که برخی دلیل این موضوع را به پارازیتها نسبت میدهند. نظر شما چیست؟ بله، ممکن است پارازیتهای ماهوارهای هم در این زمینه نقش داشته باشند ولی نکته مهم این است که فقط پارازیتهای ماهوارهای در این زمینه تأثیرگذار نیستند و عوامل بسیار دیگری در اینجا نقش دارند که همانطور که گفتم باید با انجام پژوهشهای گسترده، نقش هر کدام از اینها را به دقت بررسی کرد. برای مثال امروزه با توجه به فراگیرشدن تلفنهای همراه، ما در جایجای شهر آنتنهای تلفن همراه را مشاهده میکنیم که اینها هم بر سلامت شهروندان تأثیر منفی دارند و باید فکری به حال این موضوع کرد. افرادی که در نزدیکی این آنتنها هستند نیز ممکن است دچار آسیبهای جسمی شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.