|

دیپلماسی، تنها راه درمان بحران لیبی

ژان ماری‌گنو . رئیس گروه بین‌المللی بحران نوژن اعتضادالسلطنه

داعش در حال اجرای استراتژی جنایتکارانه خود با مهارت‌هایی مخوف است. پس از عراق و سوریه، این گروه از لیبی برای انجام فعالیت‌های خود آن هم بر مبنای احساسات و نه تفکر استراتژیک استفاده کرده است. سربریدن 21 مسیحی مصری، دولت مصر را متقاعد کرد اردوگاه‌های شبه‌نظامیان در لیبی را بمباران کند. پس از آن بود که کارزار تهاجمی دیپلماتیک در شورای امنیت سازمان‌ملل‌متحد با هدف صدور مجوز برای انجام عملیات نظامی در لیبی آغاز شد. بمباران به تنهایی نمی‌تواند خلأ استراتژی سیاسی را پر کند. حتی اگر لیبی را کشوری با اکثریت جمعیت سنی هم فرض کنیم، داعش نمی‌تواند آن‌گونه که از موضوع فرقه‌ای در عراق و سوریه بهره‌برداری می‌کرد، در آن کشور نیز این الگو را عملیاتی کند. داعش کنترل منطقه‌ای محدودشده را در اختیار دارد و حدود هزار نفر از افرادش در شهرها حضور دارند، درحالی‌که ادعا می‌کند «درنا» و «سرت» را نیز به اشغال درآورده است. حملات اخیر علیه میدان‌های نفتی، قتل و آدم‌ربایی به همراه انتشار ویدئوهای سربریدن برای اتخاذ یک استراتژی نظامی و سیاسی کافی نیستند. در عوض، داعش از این اقدامات برای ایجاد حس ترس و وحشت و هرج‌ومرج استفاده می‌کند. در نتیجه، نباید فریب دولت رقیب لیبی در «طرابلس» و «توبروک» که از تهدید داعش به عنوان ابزار تبلیغاتی برای جلب حمایت خارجی استفاده می‌کنند را خورد. تهدید استراتژیک واقعی، تجزیه لیبی است؛ در آن صورت لیبی به بستری برای رشد نیروهای جهادی تبدیل می‌شود که قادر خواهند بود نظم مطلوب خود را برقرار کنند. در این شرایط، این خطر وجود دارد که داعش بتواند اعضای داوطلب، نیروهای عضو گروه‌های اسلام‌گرا، تبهکاران و وفاداران به «معمر قذافی»، رهبر پیشین لیبی به همراه رهبران قبایل را که پس از انقلاب سال 2011 میلادی قدرت‌شان را از دست داده‌اند، به سمت خود جلب کند. همچنین، جنگجویان خارجی‌ای که درصدد پناه‌گرفتن در شهری چون «درنا» هستند نیز می‌توانند عضو اردوگاه‌های آموزشی شوند. گروه‌های افراطی‌ای‌که از خارج آمده و در جنوب‌غربی لیبی مستقر شده‌اند، می‌توانند تهدیدی برای دولت‌های دیگر از جمله نیجر و مالی باشند. با این حال، بمباران باعث توقف روند حرکت آنان نخواهد شد. در روندی کاملا معکوس خلاف آنچه ادعا می‌شود، جنوب لیبی به محلی مملو از اعضای داعش تبدیل نشده است. اقدام نظامی علیه دولتی که اکنون در آن انشقاق وجود دارد هیچ مشکلی را حل نمی‌کند. در بدترین وضعیت ممکن، این اقدام می‌تواند سبب اقدامات راحت‌تر حرکت‌های افراطی شود. اولویت امروز آن است که به دموکراسی فرصت دهیم. لیبی امروز میان دو طرف تقسیم شده است؛ از یک‌سو کسانی هستند که خود را میانه‌رو خوانده و در «توبروک» مستقر شده‌اند و مخالفانشان وفاداران قذافی هستند و در سوی دیگر محافظان انقلاب 2011 حضور دارند که مذهب‌گرایان خطرناک و افراطی از جمله مخالفان آنان هستند. بااین‌حال، این توصیف از وضعیت پیچیده لیبی صحیح نیست چراکه در این میان جاه‌طلبی‌های شخصی و وفاداری‌های قبیله‌ای نیز نقش مهمی را ایفا می‌کنند. جهان خارج باید بر وسوسه ارسال کشتی‌های حامل سلاح برای هریک از طرفین غلبه و در عوض تحریم تسلیحاتی لیبی را که درحال‌حاضر قانونش در سطح گسترده‌ای نقض شده، تقویت کند. با وجود آنکه مذاکرات مورد حمایت سازمان‌ملل‌متحد تاکنون شکست خورده اما بهترین فرصت برای صلح است. مهم‌تر از آن ما به هر قیمتی که شده باید از وحدت لیبی و حفاظت از بی‌طرفی و استقلال بانک‌مرکزی و مدیریت منابع نفتی آن کشور حمایت کنیم؛ بدیل این گزینه می‌تواند فاجعه‌بار باشد: جنگی طولانی میان دو طرف با استفاده از منابع مالی و برای بقا. اروپایی‌ها امروز لیبی را تنها از نگاهی بشردوستانه می‌بینند: مردمی در حال فرار از کشوری با دولتی ازهم‌فروپاشیده که از طریق ساحل دریا قصد دارند به اروپا برسند. با این حال، مشکل فراتر از آن است و در صورت غفلت استراتژیک می‌تواند مخاطراتی جدی را ایجاد کند که نتیجه آن چیزی جز گسترش هلال جهادی از بوکوحرام در نیجریه تا داعش در سوریه نخواهد بود، امری که دروازه‌های اروپا را تهدید خواهد کرد. در نتیجه، استفاده از گزینه نظامی تنها راه حل نیست بلکه باید به گزینه سیاسی توجه کرد.

منبع: لوموند

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.