فراموششدگی شهری در شرق
مهدی بختیاری
پایتختهای سیاسی، اهمیت بسیاری دارند، کانون تصمیمسازی و تصمیمگیریاند. تصمیمسازها غالبا و تصمیمگیرها کاملا در پایتخت هستند بنابراین میتوان گفت اعتبارات اقتصادی و حتی اعتبار شخصیتی هم آنجاست. اصلا رسانه آنجاست، فرهنگ آنجاست و هنر آنجا قد میکشد و حتی هنرمندان دیگر شهرها نیز، آنجا را دریا میدانند که باید تنی به آب آنجا زد... . بنابراین رحل اقامت نیز به آن شهر میافکنند، تهران را نگاه کنید چقدر «فربه» شده است. هرکس میخواهد دیده شود، میخواهد خود را برکشد، لاجرم میرود تهران و لااقل تهراننشین میشود و صدالبته سعی میکند از فرقسر تا انگشت پا تهرانی هم بشود. چون تهران «پایتخت» است و همهچیز نیز پای «تخت»! اما یک مسئله هست که اگر روزی قرار باشد، «پایتخت» به سمنان، شیراز، اصفهان، تبریز، یا هرکجای دیگر منتقل شود، همه شأنیت پایتختی نیز از تهران به آن شهر میرود. هنر میرود، رسانه میرود و تصمیم نیز هم. اما ما یک پایتخت دیگر هم داریم که هیچجا نمیرود و آن «پایتخت معنوی ایران» است؛ مشهدالرضا(ع) پایتختی که شأنیت خویش را با مشهد و شهادتگاه امامهشتمشدن به دست آورده است نه براساس قراردادهای سیاسی، عرفی، اجتماعی و حتی حقوقی. بنابراین مشهد را «پایتخت معنوی ایران»دانستن یک تعارف نیست که فقط بر کاغذ نقش بسته باشد و باز به تعارف، کلمهبهکلمهاش از زبانها صادر شود، بلکه واقعیت است با حقیقتی به نام حرممطهر امامرضا علیهالسلام و خورشیدی که نهتنها «شمستوس» که «حضرت شمسالشموس» است و خورشید روزیخور خوان نور او. آفتابنشینهای درگاهش نیز، حوزه علمیهای است دیرینهسال که ستارههای فراوانی در آسمان معرفت و اندیشه دارد و دانشگاهی بزرگ به نام فردوسی که دهه۷۰ حیات خود را میگذراند اما «دامنپروردههایش» خود صاحب «دامن نور» شدهاند و صاحب جانی که جهانی را روشنی میبخشد، در کنار آن دانشگاه آزاد است که اگرچه جوانتر است اما قامت چنان رفعت بخشیده که بتوان سر بالا گرفت و دست بلند کرد برای میوهچیدن از خوشههای معرفتش. دانشگاه علومپزشکی، پیامنور و... نیز هرکدام ظرفیتی هستند برای تولید پیام و صدالبته دانشگاهی به نام «علوم اسلامی رضوی» و دانشگاه امامرضا(ع) که خویشاوندی وثیقی با حریم و حرم دارد پس «پایتخت»خواندن مشهد برای عرصه معرفت و معنویت، نه یک تعارف بلکه یک واقعیت است اما باید دید، مسئولان هم این را باور دارند؟ یا در حد یک شعار و یک تعارف به آن نگاه میکنند، اگر تعارف است که صدحرفوحدیث در پی دارد و اگر باور بهواقعیترسیده مسئولان است هزار حرف و حدیث. از جمله اینکه مگر «پایتخت معنوی ایران اسلامی» نباید از لوازم متناسب با این نامگذاری برخوردار باشد؟ و نیز اینکه چقدر برای فراهمآمدن این لوازم و بسترسازی اقتضائات آن تلاش شده است؟ و باز اینکه وقتی قرار است «پایتخت معنوی ایران» معنویت را پایتخت باشد و بهعنوان یک مرکز تولید پیام برای همه کشور عمل کند، آیا سازوکارهای آن، آنگونه که باید فراهم است یا نه؟ آیا عزمی برای فراهمسازی آن هست یا نه... اگر مشهد پایتخت معنوی ایران است که هست، باید لااقل در حوزه نرمافزاری تولید معنویت به آن توجه شود. باید نقش مشهد در معماری فرهنگ پندار و رفتار مردم برجسته شود. باید در مشهد «سبکزندگی» طراحی شود که نزدیکترین سبک زندگی به حیات ائمه(ع) باشد و این سبک هم به همه کشور ارائه شود. باید حوزهها و دانشگاه و مراکز فرهنگساز این شهر، چنان کارآمد شوند که بتوانند همه کشور را مدیریت معنوی کنند. باید دوربین رسانههای دیداری و میکروفن رسانههای شنیداری و قلم رسانههای مکتوب همانطور که در عرصه سیاست، اقتصاد و... تهران را رصد میکنند و پیامهای تولیدشده در آن را به همه کشور و حتی جهان مخابره میکنند، مشهد را هم ببینند و پیامهای تولیدشده این پایتخت را هم به قلب مردمان سرزمینهای دور و نزدیک برسانند. بهخصوص در مناسبتهای مذهبی باید قویترین گروههای رسانهای کشور در مشهد مستقر باشند (مثل جشنهای ولادت امامرضا(ع) که سال گذشته چنین شد) و رویدادهای این پایتخت معنوی را روایت کنند و نهادهای مسئول هم باید نسبت به ارتقای فرهنگ و معنویت در این شهر چنان سامانمند تلاش کنند که همه استانها، شهرها و روستاهای کشور حتی کشورهای دیگر هم خود را نیازمند مشهد و فرهنگ مشهد بدانند و الا اگر قرار باشد در مناسبتهای مذهبی که بستر اول معنویت است، رسانهها و مسئولان مشهد را نبینند یا درجهچندم به حساب آورند، دیگر نامیدن مشهدالرضا(ع) بهعنوان پایتخت معنوی ایران چندان جدیت نخواهد داشت. این درست که راز اصلی این نامگذاری، وجود حرمشریف امامهشتم(ع) است اما گشایش این راز میطلبد تا هم فرهنگ رضوی تولید و هم به همهجا صادر شود تا مشهد نقش تاریخی خود را در ارتقای معنویت ایرانیان و ایران ایفا کند و الا چه فرق است بین مشهد و اهواز و بوشهر و... که عنوان «پایتخت معنوی» ندارند؟ بگذریم، حدود چندسالی از نامگذاری مشهد بهعنوان «پایتخت معنوی ایران» میگذرد. فکر میکنم زمان مناسبی است تا نگاهی به گذشته داشته باشیم و ببینیم پس از نامگذاری چه کردهایم و چقدر توانستهایم از مشهد برای تولید پیام و ارسال آن و ساماندهی سبک زندگی مردم اقدام کنیم؟ بهراستی چه کردهایم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.