|

نوستالژی زیارت و فراموش‌شدگی

مانی بهاری: آنهایی که پیش از سال ۱۳۵۵ برای تشرف به حرم علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) به مشهد سفر کرده‌اند، کوچه‌های درهم‌تنیده، تیمچه‌های ریزودرشت و کاروانسراهای قدیمی را در محدوده حرم به‌خاطر دارند. بازار زنجیر و چهره سنتی آن، بازار سرپوش و خاطره بوی خوش‌عطر و عنبر و مشک، تیمچه کفاش‌ها و نمایشگاه هزار سلیقه این بازارها از جاودانه‌های آن دوران هستند. معروف‌ترین نام در میان خیابان‌ها و میدان‌های مشهد قدیم و جدید، میدان شهدا است که درحال‌حاضر هرروز یک میلیون تردد در آن صورت می‌گیرد. این میدان از یک‌صدسال پیش تاکنون، مرکز اصلی شهر مشهد و نقطه اتصال زائران و مجاوران به حرم‌مطهر از ایستگاه راه‌آهن و پایانه اتوبوس‌ها و در دوره‌های قبل‌تر از کاروانسراها و مکان‌های رفاهی آن دوران بوده است. هنوز در محدوده این میدان مغازه‌هایی وجود دارند که به پرنده‌فروشی مشغولند؛ زغال عرضه و انگشتر و تسبیح دادوستد می‌کنند، غذای سنتی می‌پزند و لباس قدیمی می‌دوزند و به عابران می‌فروشند. ‌ ویران می‌شود نابودی کاروانسراها، شهرها، دالان‌ها، بازارهای سرپوشیده و جایگزینی آن با نمونه‌های جدیدتر، چیزی است که امروز در شهر مشهد بیش‌ازپیش به‌چشم می‌خورد. خیابان‌های جدید روی محله‌های پرپیچ‌وخم، اما به‌هم بافته‌شده قبلی قرار می‌گیرد و بدین‌ترتیب اماکنی مانند ارگ مشهد که در حاشیه خیابان و نزدیک به طرح توسعه قرار گرفته، تخریب و با کمی عقب‌نشینی، به بانک‌ملی مرکزی و کوچه‌ساربان‌ها که محل آمدوشد کاروان‌ها و اتراق آنها بود، به مجتمع تجاری تبدیل می‌شود. چهارباغ هم اگر می‌دانست که روزگاری قرار است با تبر به جانش بیفتند و بازار بزرگ مرکزی مشهد را به جایش بکارند، اصلا سبز نمی‌شد. این سرنوشت گریبان بسیاری دیگر از محله‌ها را که اکنون جز نامشان، حتی خاطره‌ای از آنها در اذهان نیست، گرفته است. فاصله‌هایی که کوتاه‌تر می‌شوند اگر کسی سال‌ها قبل آرزوی رفتن به مشهد را در دل می‌پروراند، شاید هزاران مخاطره گریبانش را می‌گرفت چراکه جدای از به‌جان‌خریدن خطرهای راه، ماه‌ها فرصت لازم داشت تا خود را به این شهر مقدس برساند و از آنجا بازگردد، شاید به همین‌دلیل بود که زیارت در گذشته رسوم خاصی داشت و راهیان این مکان مقدس در گذشته معدود بودند و القاب خاصی مثل مشدی و مشدی‌خانم و... به خود می‌گرفتند، اما امروزه این مسیر به راهی امن برای صدها هزار زائری تبدیل شده که گاه تا سالی چندین‌بار به زیارت می‌روند. دیگر به جای کاروان‌های شتر و قاطر، قطارهای مخصوص مشهد با بهترین امکانات و کوپه‌های مجزا و البته سرعتی متناسب، زائران را به مقصد می‌رسانند. هواپیما از بسیاری از شهرهای کشور مشتاقان زیارت بارگاه ملکوتی را در کمترین زمان جابه‌جا می‌کند و با توسعه اتوبان‌های منتهی به مشهد و با وجود خودروهای جدید، دیگر سفر زمینی هم آسان شده است. استان خراسان‌رضوی به‌ویژه شهر مقدس مشهد به‌دلیل وجود بارگاه ملکوتی هشتمین امام‌معصوم‌علیه‌السلام و جاذبه زیارتی خاص، همه‌ساله پذیرای میلیون‌ها زائر و مسافر است که حدود ٩٠درصد این مسافرت‌ها از راه جاده‌های ارتباطی صورت می‌گیرد. مشهد آتی آنهایی که افق مشهد را برای قرن آتی ترسیم می‌کنند، بر این باور بودند که به موازات توسعه حریم حرم، اطراف این مکان مقدس نیز باید تخریب و با جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی جامه نو بپوشد. هم‌اکنون تمامی رهگذرانی که صبح تا شام در یکی از خیابان‌های نزدیک حرم‌مطهر رو به گنبد آقا می‌ایستند و دست‌برسینه سلام می‌دهند، صدای غرش ماشین‌های سنگین و تردد کامیون‌ها و لودرها را می‌شنوند که با شتاب از کنار آنها سبقت می‌گیرند تا زودتر بلوک های سیمانی را به کارگران شاغل در یکی از همین عمارت‌های بلند برسانند. ‌

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.