طالبانیها چه کسانی هستند
در حالی که شمار زیادی از شورشیان در افغانستان و پاکستان بهسادگی «طالبان» نامیده میشوند، در جهان واقعی، آنان چندینگروه جنگی مختلف هستند که با نیروهای غربی و دولت افغانستان در حال نبردند. آنان اغلب بهطور مستقل از یکدیگر عمل میکنند و ساختار دستوری متفاوت، ایدئولوژی و استراتژی گوناگون دارند. شبهنظامیان افغان طالبان اصلی: اصلیترین گروه سازمانیافته طالبان به رهبری دولت افغانستان در دهه ۹۰ میلادی به وجود آمد. این گروه توسط «ملاعمر»، رهبر سابق گروه طالبان افغانستان و دیگرانی که در دولت پیش از جنگ سمتهای بلندپایه را در اختیار داشتند، رهبری میشوند. طالبان، بهطور سنتی در جنوب افغانستان فعالیت میکنند؛ جایی که ریشههای عمیق آنان در آنجا قرار دارد. مقامهای آمریکایی معتقدند مرکز رهبران ارشد در پاکستان و احتمالا در شهر «کویته» است. «حزب اسلامی» گلبدین حکمتیار: یکی از متحدان بانفوذ زیر چتر طالبان، «حزب اسلامی» است؛ گروهی که توسط «گلبدین حکمتیار»، سیاستمدار افغانستانی و نخستوزیر سابق این کشور، در دهه ۷۰ میلادی برای جنگ با دولت تحت حمایت اتحاد جماهیر شوروی و پس از آن مقابله با تجاوز شوروی تشکیل شد. اما در دهه ۸۰میلادی حزب اسلامی بهطور کامل یکی از متحدان پاکستان و ایالاتمتحده آمریکا بود. پس از تجاوز آمریکا در سال ۲۰۰۱ میلادی، یکی از شاخههای حزب اسلامی به رهبری حکمتیار به شبهنظامیان پیوست. «آنتونیو گیوستوزی»، یکی از متخصصان امور افغانستان، میگوید: «این گروه بر مناطق شمالی افغانستان تسلطی کامل دارند، اما حزب اسلامی بهخاطر تاریخچه طولانی خود، رابطه گستردهای با دولت و پلیس این کشور دارد». از سوی دیگر، در حالی که بسیاری از جنگجویان طالبان فقیر و بیسواد هستند، اعضای حزب اسلامی عموما به مدرسه رفتهاند و حتی تحصیلات دانشگاهی دارند. شاید هم به همین دلیل آنان نسبت به دیگر گروههای شبهنظامی، تعریف ملایمتری از اسلام را ارائه میدهند. بهعنوان مثال، آنان با شنیدن موسیقی و برپایی میهمانی مشکلی ندارند. شبکه حقانی: مقامهای غربی بر این باورند که شبکه حقانی، خطرناکترین گروه از شبهنظامیان هستند. مرکزیت این گروه با «جلالالدین حقانی»، دیگر متحد سابق آمریکاست. اما اینطور بهنظر میرسد که پسرش «سراجالدین»، در سالهای اخیر رهبری این گروه را در اختیار دارد. این گروه معمولا بهطور مستقل از طالبان و حزب اسلامی فعالیت میکنند، اما در برخی موارد نیز عملیاتهای آنان با طالبان و حزب اسلامی هماهنگ شده است. به باور افراد زیادی، بسیاری از حملات خونین اخیر در سالهای گذشته مانند حمله ۲۰ساعته به کابل در سپتامبر ۲۰۱۱ و چندینتلاش برای ترور «حامد کرزی»، رئیسجمهوری افغانستان، توسط این گروه انجام شده است. تحلیلگران منطقهای بر این باورند که این گروه بین تمامی گروههای شبهنظامی ارتباط بیشتری با سازمان تروریستی «القاعده» دارد. «متو دوپی»، یکی از محققان امور افغانستان، در اینباره میگوید: «القاعده رابطه سمپاتیکی با شبکه حقانی دارد».مرکز اصلی فرماندهی شبکه حقانی در «وزیرستانشمالی» میان قبایل پاکستان است. این گروه در غرب افغانستان نیز حضوری فعال دارند. دیگر طالبانیها: بسیاری از جنایتکاران و فرماندهان جنگی برای یافتن و گسترش مشروعیت، خود را طالبان مینامند. برخی از گروههای محلی نیز مانند «حزب اسلامی خالص» در ولایت «ننگرهار» و باقی آنان در ولایت «کونار» در شرق افغانستان بهطور کاملا مستقل فعالیت میکنند. شبهنظامیان پاکستان مناطق قبیلهای پاکستان در مرزهای مشترک با افغانستان جولانگاه گروههای مختلفی است که خود را طالبان مینامند. آنان پس از حملات ۱۱سپتامبر به وجود آمدهاند؛ زمانی که پاکستان و آمریکا با یکدیگر متحد شدند و حمله به قبایل را آغاز کردند. برخی از این گروهها، از گروههایی که در کشمیر هندوستان در حال جنگ هستند، منشعب شدهاند، اما اکثریت آنان را مردان قبایلی تشکیل میدهند که در گذشته فعالیتی نداشتند. در اواخر سال ۲۰۰۷ میلادی، به رهبری «بیتالله مسعود»، ۲۷ گروه با یکدیگر ادغام شدند و زیر جنبش طالبان گروهی به نام «تحریک طالبان» را تشکیل دادند. اما پس از گذشت مدتزمانی، به دلیل تفاوت در استراتژی از یکدیگر جدا شدند. آنان بر سر این نکته اختلاف داشتند که آیا همزمان با دولت پاکستان و افغانستان بجنگند یا اینکه تنها بر نبرد با دولت کابل متمرکز شوند. دراینمیان، حتی برخی از این گروهها بهدلیل اختلافات متعدد، با یکدیگر جنگیدند. دهها گروه غیرطالبانی نیز تنها بهدلیل شباهتهای استراتژیک و ایدئولوژیهای تند، جنگ با افغانستان را آغاز کردند. تأمین منابع مالی این گروهها منابع مختلف مالی دارند: دولتها، اهداکنندگان و کشاورزانی که موادمخدر کشت میکنند، در ازای حمایت و تأمین امنیتشان، حاضر به پرداخت پولهای کلان هستند. متو دوپی میگوید: «اکثریت گروهها از طریق ثروتمندان در کشورهای عربی تغذیه مالی میشوند». او ادامه میدهد برخی از این گروهها حتی از مراسم مذهبی برای افزایش بودجههای مالی خود استفاده میکنند. از سوی دیگر، ارتباط با شبهنظامیان در خلیجفارس، فرصتی مناسب برای القاعده است تا نفوذ خود بر تمامی این گروهها را دوچندان کند. اما این باور نیز بهشدت وجود دارد که دولت پاکستان، بودجه مالی شبهنظامیان افغان را تأمین میکند.