تلویزیون و ضرورت تحول در برنامهسازی
رضا درستکار
فقدان برنامههای سرگرمکننده؛ این کل موضوع تلویزیون ایران است؛ نکتهای که در برنامهها و سریالهای نوروزی بیشتر به چشم آمد. از خلال همین دو تا و نصفی برنامه و سریال هم میتوانستی بفهمی که تکرار و کلیشه، دامن این بهاصطلاح رسانه ملی را گرفته و برای برونرفت از این مخمصه که به نظر من برای این دستگاه عریض و طویل در راه کوچکسازی؛ دیگر امری حیاتی شده است. بسیاری از برنامههای نوروز امسال بعد از ایام فاطمیه آغاز شد؛ چرا؟ (پیشتر در سالی که محرم و عید همزمان شده بودند، روش تلویزیون ما بهتر بود، آیا این دستگاه، از فقدان یک استراتژی مشخص هم رنج میبرد؟!) و بهنوعی باید گفت که برنامههای امسال دوپاره بود. این اتفاق از نظر من اشتباه بزرگی است، نمیتوان مخاطب تلویزیون را به حال خود رها کرد و آنان را به سمت رسانههای غیر، سوق داد. همه تلویزیونهای دنیا درست رفتاری معکوس تلویزیون ما دارند، یعنی از همهچیز برای نگهداشتن بینندگان خود پای گیرندههایشان سود میبرند، اما اینجا همه کانالها دارند روی یک موضوع - آنهم اغلب با روشهای مکرر و کلیشهای - مانور میدهند! نیمهدوم عید آغاز میشود؛ سریال «در حاشیه» را داریم، طبق روال آثار سابق مهران مدیری باید به آن مهلت داد و دندان روی جیگر گذاشت تا رفتهرفته فضای طنزش دربیاید، او بر پایه استانداردهای «هنر مدیری» عمل میکند، برای یک شروع قدرتمند در کارهایش، هرگز هیچ تلاشی نمیکند و میکوشد از طریق پروردن ایدهها و تکهکلامها، بدون میزانسن، کار خود را پیش ببرد! همینطور هم میشود، پنجشنبه شب که قسمت دوازدهم پخش میشد، موضوع اندکی جاافتادهتر و ریتم مجموعه طبعا بهتر شده بود. سریال «فوق سری» به کارگردانی مهدی فخیمزاده، تحفه شبکه یک در روزهای عید بود؛ که رسما بازگشت به الگوهای سینمای فارسی را دستور کار قرار داده است، ماشینها و محیط و آمبیانس عوض شده، پوشش و رنگآمیزی تغییر کرده و بهطورکلی همهچیز روکش امروزی دارد، اما آدمها و روابط و فرهنگ برخاسته از درونشان، همانهایی هستند که پیشتر میشناختیم از «تشریفات» به قبل و به بعد! سریال بهشکل عجیبی، بیننده خودش را دستکم گرفته است؛ هم از منظر فنی و تکنیکال و هم از نظر اجرا، پس قافیه را میبازد! سینمای پلیسی سریال «فوق سری»، گرفتار در روابط «هوویی»، کاری از پیش نمیبرد! نقش بامزهترین شخصیت سریال را هم، خود آقای فخیمزاده زحمتش را کشیدهاند، برای این میزان از خلاقیت، باید به ایشان آفرین گفت! میماند طبق معمول سالهای اخیر؛ مجموعه تلویزیونی «کلاهقرمزی». سازندگان «کلاهقرمزی 94» هم مثل همیشه گذشته خود، عمل کردهاند، سال94 را که از روی عنوانبندی، برداری، اصلا معلوم نمیشود که کی و چه موقع دست به کار تولید این مجموعه زدهاند!؟ آنها ایمان دارند که کارشان خوب است و میدانند مدیران ارجمند رسانه، برای سال جدید هم چندان تلاشی نکردهاند و تلویزیون بازهم خالی از برنامه است، پس بدون هرزحمتی، همان عروسکها و عوامل را خبر میکنند، چند هنرمند هم برای هر قسمت میآورند و از طریق گفتوگو و سادهکردن موضوعات، بینندگان بزرگسال را پای گیرنده نگه میدارند. سازندگان کلاهقرمزی، روابط و خردهفرهنگها را با دخالتی ظریفانه در گویش و لهجهها، بهشکلی پرسشده و پکیج، طراحی و اجرا میکنند و تحویل بیننده میدهند و بیندهای که دستش از توشه تلویزیون خودی خالی است، به همین مشابهسازی راحتالحلقوم هم قناعت میکند! وقتی «کلاهقرمزی» بهترین برنامه و مجموعه سال میشود، آشکار است که چقدر تلویزیون ما در حال پسروی است! اقبال بینندگان از «کلاهقرمزی» ممکن است رفلکسی واکنشی باشد! آیا عزیزان فکری هم در این احتمالها کردهاند!؟ بگذریم! جالب آنکه بدترین برنامهها و رویدادهای تلویزیون نیز هرسال درست در ساعات آغاز سال جدید روی آنتن رسانه ملی میرود (و امسال دیگر اوجش بود!)، برنامههایی بیخاصیت، عصبیکننده، تکراری و کلیشهای که مثل هرسال و در همه شبکهها، از تعدادی ورزشکار شهره و فوتبالیست و خواننده و هنرپیشه دعوت میشود تا سؤالاتی بیخاصیت را جواب دهند! بهطورکلی چنین برنامههایی، دکورهایی حیرتآور از بدی، محتوایی بسیار ضعیف و اغراقهایی هضمنشدنی، با گفتارهای عجیبوغریبتر از سوی مجریهای بسیار باسواد! دارند. در یک دور کوتاه از شبکه یک با اجرای علی ضیا به شبکه2 میرویم و به شبکه 3 و 4 و 5 و دیگر شبکهها هم سری میزنیم، هرچه پیشتر میروند و به لحظه سال تحویل نزدیک میشوند، تهیبودنشان بیشتر آشکار میشود! نویسندهای که در کار نیست؛ غالبا کارگردان هم ندارند، البته شبکه 3 کارهایی را صورت داده، اما مدل برنامه، مدل برنامههای کشکولی است، هر خرتوپرتی را میتوان در آن دید! نمیدانیم حس احتراممان را برانگیزانیم یا...! اشکال بزرگ و مهم تلویزیون ایران، بهطور کلی تمرکز روی چندتا آدم ثابت و مطمئن است. یک مطالعه کوچک در طول سال، نشان خواهد داد که ما کلا چند هنرپیشه بیشتر در این مملکت نداریم، چندفوتبالیست و چندتا هم خواننده! در گذشته، تلویزیون موجب چهرهشدن افراد میشد، اما حالا این چهرهها هستند که باید برای حفظ تلویزیون به کار گمارده شوند! فقط اشکال کار این است که شکل انتخابهای تلویزیون بسیار محدود است و از فرط تکرار حضور عدهای از این عزیزان، این خاصیتشان هم، یا از بین رفته یا کماثر شده است! بدینترتیب نوروز94 رسانه بهاصطلاح ملی هم تمام میشود؛ با ویژهبرنامههایی که چندان هم برای مخاطبان، ویژه و احتمالا سرگرمکننده نبود؛ میتوان با این اوصاف، نتیجه گرفت که تلویزیون ما واقعا نیازمند تحولی جدی است. اگر تلویزیون ایران، از چیزی که در حال حاضر میبینیم، بهتر عمل نکند، قطعا در دیگر حوزهها و به طور کلی در مناسبات فرهنگی و کلان کشور نیز اثرگذار خواهد بود؛ آنهم به شکلی معکوس. همین ابتدای سال باید خاطرنشان کرد ریزش مخاطب امری جدی است و اعتبار این دستگاه، نیازمند بازسازی و بازیابی و مددرسانی کاربلدان و کارشناسان این حوزه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.