دغدغههای دکتر یدالله سحـابی
محمد توسلی
در سیزدهمین سالروز درگذشت زندهیاد دکتر یدالله سحابی (1381-1284) که چنددهه در عرصه فرهنگ، علم و سیاست با صداقت و امانت منشأ خدمات ارزشمندی بودهاند، جا دارد برای گرامیداشت یاد او، محورهایی از خدمات آن مرحوم بازگویی شود؛ به امید آنکه برای تقویت ایمان و امید جامعه بهویژه نسل جوان مفید و مؤثر باشد.
محور اصلی خدمات و تلاشهای دکتر سحابی که دغدغه اصلی او را تشکیل میداده است، «توسعهانسانی» است که پیشنیاز برنامههای توسعه پایدار کشوری است. تلاشهای او را در این خصوص میتوان در دو بُعد ایجابی و سلبی خلاصه کرد. در بخش ایجابی زمینهسازی برای آموزش و توسعه فرهنگ از طریق ایجاد نهادهای آموزشی و عضویت در نهادهای سیاستگذار در عرصه آموزش و فرهنگ، دغدغه اصلی دکتر سحابی را در طول هفتدهه تلاشهای او بوده است. اما در بخش سلبی، دغدغه دکتر سحابی تلاش برای رفع موانع توسعه انسانی است. او و همراهانش، مهندس مهدی بازرگان و آیتالله سیدمحمود طالقانی بحق دریافتند فرهنگ استبدادی مانع اصلی «توسعه انسانی» در کشور ما هستند. از اینرو بخش قابلتوجهی از زندگی دکتر سحابی، در کنار تلاشهای فرهنگیـ اجتماعی به تلاشهای سیاسی و مبارزه با استبداد سلطنتی در سالهای قبل از انقلاب و پاسداری از اصول و آرمانهای اصیل انقلاب57، در سالهای پس از انقلاب اختصاص یافته است. مشارکت در نهضت مقاومت ملی پس از کودتای 28مرداد سال32، بنیانگذاری نهضت آزادی ایران در سال1340 همراه با مهندس بازرگان و آیتالله طالقانی، مشارکت در تأسیس کمیته ایرانی دفاع از آزادی و حقوقبشر در سال1356 و مشارکت در تأسیس جمعیت دفاع از آزادی و حاکمیت ملت ایران در سال1364 قسمتی از تلاشهای سیاسی و اجتماعی دکتر سحابی را در بخش سلبی تشکیل میدهد. مروری بر نطقهای پیشازدستور مجلس اول و نامههای دردمندانه آن مرحوم که بعضا در رسانهها منتشر میشد و حمایت بیدریغ از زندانیان نهضت آزادی ایران و بالأخره حمایت از جنبش اصلاحات و صدور بیانیه تاریخی برای حمایت از آقای خاتمی در انتخابات هشتمین دوره ریاستجمهوری در 14اردیبهشت سال1380 نمونههایی از تلاشهای جمعی و فردی آن مرحوم تا سالهای پایانی عمرش برای تقویت فرایند گذار به دموکراسی و تأمین آزادی، استقلال و حاکمیت قانون در کشور بوده است. یکی دیگر از تلاشهای برجسته دکتر سحابی در کنار یاران دیرینشان مهندس بازرگان و آیتالله طالقانی، پایهگذاری نهادهای اجتماعی و ایجاد بسترهایی برای تقویت روحیه کار جمعی است. تقویت انجمنهای اسلامی دانشجویان از سال1321 تأسیس دانشسرای تعلیمات دینی، تأسیس انجمن اسلامی معلمان (1337)، تأسیس مؤسسه فرهنگی اخلاق (1335) و مشارکت در تأسیس نهادهای سیاسی و اجتماعی که قبلا اشاره شد، بخشی از تلاشهای دکتر سحابی را در این خصوص تشکیل میدهد. تأسیس نهادهای آموزشی و دبیرستان کمال و دبیرستان کوثر از جمله خدمات دکتر سحابی است که تا پایان عمر مورد توجه و اهتمام آن مرحوم بود. توجه به عناصر تشکیلدهنده شخصیت دکتر سحابی از یکسو، «ایمان، توکل، تقوی و عمل صالح (به تعبیر قرآن)» و از سوی دیگر خصوصیات رفتاری برجسته آن مرحوم در عرصههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی چون صداقت، اخلاق سیاسی، سلوک اجتماعی، نظم، پرکاری، خدمت به مردم، تواضع، احترام به دیگران، زندگی ساده و وقف اموال شخصی برای خدمات فرهنگی، اولویتدادن به منافع ملی در مقابل منافع شخصی و حزبی، پرهیز از تکروی و خودخواهی و روحیه کار منضبط اجتماعی و تشکیلاتی میتواند برای جامعه امروز ما، بهویژه فعالان فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جهت برونرفت از بحرانهای اخلاقی و اجتماعی کنونی، بهویژه تقویت هویت ملی و دینی نسل جوان کشور مفید و آموزنده باشد. علاقهمندان میتوانند دو جلد زندگینامه ایشان را که منتشر شده است مطالعه کنند و برای درسآموزی، از تجربه زندگی آن مرحوم و رازورمز یک عمر انسجام فکری و عملی که در ایمان و عمل صالح آن بزرگواران نهفته است بهره بگیرند. در پایان به یکی از خاطراتی که نمود بارز تواضع و اخلاق تشکیلاتی دکتر سحابی است و تا پایان عمر همواره بر آن پایبند بودند اشاره میکنم. پس از درگذشت مهندس بازرگان در دیماه سال1373 انتظار میرفت باتوجه به سوابق و قدمت دکتر سحابی بهطور طبیعی آن مرحوم به سمت دبیرکل انتخاب شوند. اما در اولین جلسه بعد از درگذشت مهندس، دکتر سحابی شخصا آقای دکتر ابراهیم یزدی را برای دبیرکلی پیشنهاد و خودشان هم به ایشان رأی دادند.... روحش شاد و راه و منش آن بزرگواران پررهرو باد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.