کمیته فراقوهای برای اراضی
عبدالحسین طوطیایی-پژوهشگر کشاورزی
چندی قبل رئیس سازمان امور اراضی، بیش از همیشه از آسیبهای جبرانناپذیر بر منابع طبیعی و زمینهای کشاورزی خبر داده که قلب هر شهروندی از کشورمان را به درد میآورد. پس از آن هم رهبر انقلاب در دیدار با دستاندرکاران محیطزیست، خواستار مقابله با دستدرازی به اراضی کشاورزی - با هر عنوان و توجیهی که صورت میگیرد- شدند. شهروندانی که قرار بوده روی میراث مهیای گذشتگان به آیندگان خوشامد بگویند، به گواه آمار حاضر، برای ما نه تاییدی بهعنوان وارثانی امانتدار و نه گواهیای برای وفاداری به نسل آتی است.
گفته شده که در خلال 50سال اخیر یکمیلیونهکتار از اراضی کشاورزی کشور تخریب شده است. با توجه به اینکه تراکم جمعیت انسانی در ماقبل عصر صنعتی عمدتا پیرامون مرغوبترین اراضی کشاورزی (بهلحاظ منابع آب و کیفیت خاک) متمرکز بود ازبینرفتن این سطح را نمیتوان همتراز زمینهای (با کیفیت کمتر) حال حاضر برشمرد. در حقیقت توسعه لجامگسیخته شهری و با محوریت انسان حال حاضر و نه اکوسیستم، موجب آن شد که گرانبهاترین اراضی آبی خود را از دست بدهیم. زمینهایی که در صورت تحقق کشاورزی پایدار و بهرهوری مناسب میتوانستیم انتظار سالانه حداقل پنجهزاردلار درآمد از هر هکتار آن یا پنجمیلیارددلار در کل را داشته باشیم. برای فعالیتهای مستقیم و غیرمستقیم (تولید در مزرعه، صنایع تبدیلی و فعالیتهای جنبی) در هر هکتار از این اراضی و در هر سال یکصد نفر-روز نیروی کار ساده نیاز است. به این ترتیب بهجز ارزشهای افزوده ناشی از مدیریت و سرمایه، سالانه فرصت حداقل 330هزار نیروی کار تماموقت که تأمینکننده معیشت 330هزار خانواده بودند را از دست دادهایم (با در نظر گرفتن 300 نفر- روز معادل اشتغال یک نفر در طول سال). آیا اگر متجاوزی با ساز و برگ کامل هم مرزهای کشورمان را درمینوردید بیش از آنچه اکنون بر سر خود آوردیم، آسیب میرساند؟ تجربه جنگ هشتساله نشان داد که مردم ما در رویارویی با متجاوز خارجی حماسهها آفریدند؛ گرچه در پیکار با نفس و خصم درون کارنامه مثبتی نداشتهایم. بازتاب التهابات خبری اخیر در فضای رسانهای درخصوص نابودی منابع تولید کشاورزی بیش از گذشته روزنه امیدی را برای حراست از آنچه مانده است، میگشاید. بهخاطر بسپاریم دشمن درون بسیار پیچیدهتر از متجاوزان برونمرزی بوده و در این مورد نبایستی تنها به ابراز تاسفهای کمیسیون کشاورزی مجلس یا پیگیریهای دیرهنگام و البته بسیار ضروری قوهقضاییه بسنده کنیم. در شرایطی که شهرداریها و شوراهای هزاران روستای سراسر کشور در مدار داخلی خود با صدور جوازهای ساختوساز تیغ بر گلوی اراضی بهجامانده دارند متاسفانه نهادهای اجرایی توزیع برق، آب، تلفن، گاز و... نیز در پی این جوازها به توسعه شبکههای خود مبادرت میکنند. آیا سازمان امور اراضی و وزارت جهاد کشاورزی بهتنهایی در این میانه توان بازدارندگی از روند این تخریب را دارند؟ بهخاطر بسپاریم بسیاری از قوانین محدودکننده موجود، ماهیتی کلیگویانه دارند. از آنسو نیز زمینخواران حرفهای با آشنایی به خلأهای این قوانین هرگز هراسی متناسب با الزامات بهخود راه نمیدهند. از آنجا هم که تنها نسل حاضر در انتخاب مجدد نمایندگان مجلس نقش ایفا میکند کلنگهایی که اکثر این نمایندگان در گوشه و کنار میزنند کمتر ضرورتهای آینده را نشانه میگیرد. باید از نگرشهای مقطعی فاصله گرفت و با درنظر داشتن منافع بلندمدت به فکر حفظ اراضی بود.
بنابراین در اولین گام، فوریت تشکیل کمیتهای فراقوهای و همتراز با شورای امنیت ملی برای رویارویی با روند پرقدرت تخریب پیشنهاد میشود؛ کمیتهای که باید امنیت غذایی را همسان امنیت در سایر عرصههای پیشروی تلقی کند. این کمیته باید با وضع قوانین جامع و با بهرهگیری از توانی بیش از ضابطان دادگستری سرانجام به تداوم این اشتباه تاریخی پایان دهد. بدون تردید تمامی مردم کشورمان برای چنین کمیتهای، ضابطانی بالقوه برای حراست از منافع ملی کشور بهشمار خواهند آمد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.