|

روایت محسن وزیری‌مقدم از یک سفر

خودم هم تعجب کردم در دوبی هستم

پرویز براتی: صد متر مانده به سازه بادبانی‌شکل، داخل یکی از غرفه‌های سالن اصلى «آرت‌دوبی» در منطقه «مدینه الجمیرا» روی صندلی نشسته است. شماری از بهترین کارهایش روی دیوار این غرفه نصب شده. هر از گاهی بازدیدکننده‌ای می‌ایستد و به کارهای نقاش ایرانی خیره می‌شود. حضورش در دوبی برای علاقه‌مندان هنر ایران، جالب است. او که اغلب اوقات یا در آپارتمان کوچکش در رم یا در خانه‌اش در تهران اقامت دارد، برای اولین بار به دوبی سفر کرده. 18 مارس است و هفته هنر دوبی آغاز شده. در کنار نمایشگاه‌های متعددی که در گالری‌های این شهر برپا شده، آرت‌دوبی هم به عنوان قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین نمایشگاه هنری دوبی میزبان هنردوستان و هنرمندان منطقه و جهان شده است. در نهمین دوره این نمایشگاه که از ۱۸ تا ۲۱ مارس در مدینه‌الجمیرا برگزار شد ۹۲ گالری از ۴۰ کشور آثار بیش از ۵۰۰ هنرمند منطقه و جهان را به تماشا گذاشتند. این نمایشگاه هر سال میزبان برنامه‌های مختلفی چون Global Art Forum، کارگاه‌های هنری، سمینارها و توربازدید برای کلکسیونرهای جدید است. در این دوره از آرت دوبی که با نوروز ایرانى هم‌زمان شد، سهم ایران، دو گالرى اعتماد و شیرین بود. گالری اعتماد، آثار محسن وزیری‌مقدم را به نمایش گذاشت و گالری شیرین آثار کوروش شیشه‌گران را. آثار شیشه‌گران که سال‌ها قبل شاگرد وزیری‌مقدم بوده، در غرفه‌ای دیوار به دیوار استادش به نمایش گذاشته شده. شیشه‌گران در این نمایشگاه حضور ندارد؛ اما استاد‌ش در غرفه گالری اعتماد نشسته و در 91سالگی پاسخ‌گوی علاقه‌مندان، شاگردان و دوستداران هنر ایران بود. وزیری‌مقدم درباره دلیل سفر به این شهر و حضور در آرت‌دوبی می‌گوید: «خودم هم تعجب می‌کنم. در سال‌هایی که نمایشگاه برگزار کرده‌ام، پیش نیامده بود به دوبی بیایم. البته گاه کارهایم را هم در دوبی قبول نمی‌کردند. اخیرا چندین بار تلاش کرده بودم. اخیرا با آقای اعتماد آشنا شدم و ایشان تلفنی از من پرسیدند حاضری در آرت‌دوبی شرکت کنی؟ من اصلا نمی‌دانستم آرت‌دوبی چیست. ایشان حسن‌نیت به خرج دادند و قراردادی با من بستند و من به همراه پسرم به اینجا سفر کردم. خوشحالم که خودم را در اینجا می‌بینم و کارهایم در اینجا هستند.» شاگرد و استاد پس از 40 سال وزیری‌مقدم از جمله قدیمی‌ترین مدرنیست‌های ایرانی به حساب می‌آید که جایگاه قابل‌قبولی در هنر خارج از ایران به دست آورده است. آثار موسوم به «هراس و پرواز» و نیز کارهای شنی‌ او از جمله آثار مهم هنر مدرن در ایران‌اند. گالری اعتماد برای نمایشگاه آرت‌دوبی حدود 10 اثر از آثار او را انتخاب کرده؛ چهار تابلو از مجموعه هراس و پرواز، چهار کار شنی و دو مجسمه. یکی از مجسمه‌ها نقش برجسته است، متعلق به سال 1972. نقاشی‌های شنی او که در سال 1962 کار شده از آثار مهم این نمایشگاه هستند. او همچنین درباره شاگردش، کورش شیشه‌گران که آثارش در غرفه گالری شیرین روی دیوار رفته، می‌گوید: «40سال قبل در هنرستان درس می‌دادم. تازه به ایران آمده بودم و اولین‌جایی که تدریس می‌کردم هنرستان پسران بود که مرحوم حسین جزینی رئیس آنجا بود. دیدم وضعیت خیلی بدی است و همه پست کمال‌الملکیسم کار می‌کنند؛ چیزی بین کمال‌الملک و مینیاتور و افکار مغشوش ملی‌گرایی. دیدم کار اینها اصلا نقاشی نیست. شروع کردم مفهوم نقاشی را توضیح دادم و در طول یکی، دو سال آنقدر پافشاری کردم تا شیوه نقاشی‌شان را عوض کردم. بعد در دانشکده تدریس کردم که آقای شیشه‌گران آنجا هم با من کار کرد و بعد که لیسانس گرفت و رفت، کارهایش را ندیدم. حال حدود 25سال است که سبک هنری مشخصی را کار می‌کند.» از او درباره کار تازه‌ای از شیشه‌گران در این نمایشگاه می‌پرسیم. جواب می‌دهد: «به‌نظرم با کارهای سابقش فرقی ندارد و فقط بُعد را عوض کرده است. البته شیشه‌گران کارهای دلنشینی دارد و خریدهای خوبی هم بابت آنها انجام می‌شود.» جسپر جونز کارهای من را دزدیده است سه‌سال قبل، موزه هنرهای مدرن نیویورک «موما» (MOMA) از «محسن وزیری‌مقدم» درخواست کرد که اجازه دهد نامش در فهرست هنرمندان «موما» قرار گیرد. وزیری با اشاره به خرید یکی از کارهایش در دهه 60میلادی از سوی این موزه، به ماجرایی قدیمی اشاره می‌کند: «45سال پیش این موزه یکی از کارهای شنی من را به ابعاد 180درصد سانتی‌متر خریداری کرد. این اثر هم‌اکنون جزء آثار نگهداری‌شده این موضوع است.» براساس گزارش‌های هنری سال‌های اخیر، جونز در سال 1975 تابلویی ارائه کرد که شباهت عجیبی با تابلو شنی وزیری‌مقدم داشت. نکته عجیب اینکه پای تابلو وزیری سال 1962 دیده می‌شود و پای اثر جونز، سال 1975. در تابلو جونز به‌وضوح تأثیرپذیری او از وزیری‌مقدم مشهود بود. در همین راستا چندسال پیش لائوراتور کولی‌وری، منتقد ایتالیایی در سخنانی گفته بود: «کارهای نقاشی‌-‌بافت محسن‌ وزیری‌مقدم 10سال قبل از آثار بافت جسپر جونز، کشیده شده‌اند و او پیشرو‌تر از جسپر جونز است.» حالا تعدادی از این کارها روی دیوار غرفه گالری اعتماد در آرت‌دوبی رفته است. او در حالی که تأکید می‌کند جسپر جونز کارش را دزدیده، می‌گوید: «خانمی هم مجسمه‌های من را در لندن عینا می‌سازد و می‌گوید این ایدئولوژی من است. در حالی که من 50سال است این کار را می‌کنم.» کولاژ‌های پولاروید کاوه گلستان اما در این سالن که به هنر مدرن اختصاص دارد، گالرى اعتماد از ایران تنها نیست. در مجاورت این غرفه، گالری شیرین قرار دارد و در گوشه‌ای دیگر از سالن کولاژ‌های پولاروید کاوه گلستان به نمایش درآمده؛ عکس‌هایی که تنها یک‌بار، آن‌هم زمانی که کاوه زنده بود، در گالری سیحون به نمایش گذاشته شد. بخش زیادی از این عکس‌ها که با مجموعه‌های دیگر عکس کاوه گلستان تفاوت زیادی دارد در آن نمایشگاه به فروش رفته است و تنها بخشی از آنها باقی مانده است که این تعداد باقی‌مانده در سالن مدرن‌آرت به چشم می‌خورد. این عکس‌ها برخلاف مجموعه‌های دیگر کاوه گلستان رنگی است و نوعی نمایش نابرابری در جامعه آن روزگار ایران است. کاوه در مجموعه پولاروید برخلاف تصاویری که از کارگران و زنان روسپی و مجنون نشان داده بود تصویر آدم‌های خوشبخت را در عکس‌های پولارویدی کولاژ کرده بود. کریستیز و «هفته هنر دوبی»اما امسال هم‌زمان با برپایی آرت دوبی هجدهمین حراج کریستیز در امارات تاورز برپا شد. این حراج به دلیل بهره‌مندی از حضور پرشمار مجموعه‌داران بین‌المللی آرت‌دوبی، از سال گذشته یک‌ماه پیش از موعد همیشگی‌اش، شب عید نوروز، شامگاه ٢٨ اسفند در برج‌های دوقلوی امارات در مجاورت خیابان شیخ‌زائد برگزار می‌شود. هجدهمین فصل فروش حراج کریستیز باز هم به نام و کام هنر ایران رقم خورد. شب سال نو شمسی، درهای سالن گودولفین هتل امارات تاورز دوبی یک‌بار دیگر روی خریداران و مجموعه‌داران باز شد تا همه ٢٧ اثر ایرانی حاضر در هجدهمین حراج کریستیز به فروش برسد و سال٩٤ به بهترین شکل ممکن برای هنرهای تجسمی ایران آغاز شود؛ این در حالی بود که از میان ١٣١ اثر هنرمندان عرب و ترک، ٣٠اثر هم به فروش نرسید. علاوه‌بر فروش صددرصدی، کسب رکوردهای سوم و چهارم این شب، فروش چندبرابر قیمت اولیه چند اثر ایرانی به‌خصوص مجسمه بهمن دادخواه، چهار‌برابر تخمین اولیه و نقاشی حامد صدرارحامی جوان‌ترین هنرمند ایرانی حاضر در این دوره، سه‌برابر قیمت اولیه و فروش قابل‌ملاحظه آثار بهمن محصص، سونیا بالاسانیان، فرهاد مشیری و... از جمله موفقیت‌های چشمگیر ایرانیان در شامگاه هجدهم مارس در دوبی بود. هنر ایران، فراتر از دوبی اما درخشش هنر ایران تنها در آرت‌دوبی و حراج کریستیز نبود. آثار 56 هنرمند ایرانی از جمله غلامحسین امیرخانی، یدالله کابلی‌خوانساری، کیخسرو خروش، مجتبی ملک‌زاده، ابراهیم حقیقی، فریده تطهیری‌مقدم، احمد پیله‌چی، احمد محمدپور، بیژن صیفوری، بهزاد اژدری، قربانعلی اجلی، عباس اکبری، بهرام حنفی، فریدون جوقان، نفیسه خلج و... از 23 اسفند در موزه هنرهای شرقی رُم به نمایش گذاشته شده است. سامرست هاوس لندن هم ماه می ‌2015 نمایشگاه بزرگ عکاسی‌ای برگزار خواهد کرد که نیمی از آن به عکس‌های موزه عکاسی ویکتوریا آلبرت لندن اختصاص دارد و بخش دیگر، عکس‌هایی از کاوه گلستان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.