بالانس مثبت و منفی در رسانه
کریم ارغندهپور
اینروزها هر رسانهای را که ببینید، مشحون از خبرهای خشن و خونین و جرم و تجاوز و تضییع حقوق است. تیتر روزنامهها و خبرگزاریها را اگر ببینید، کمتر اخبار مثبت را پوشش میدهند. آیا واقعیت به همین بدی است که این اخبار در رسانهها بزرگنمایی میشوند؟ آیا بهاینترتیب بدبینی مخاطبان رسانهها -که عموم مردم هستند- نسبت به محیط اطراف، شامل اقتصاد و سیاست و روابط اجتماعی، جای امیدواری و خوشبینی را نمیگیرد؟ این سوالات از بنیادیترین پرسشهای عرصه رسانه در عصر حاضر است. از یکسو اخبار گلوبلبل عملا با تعریف خبر -که انعکاس واقعهای است که مردم خود را نیازمند دانستن آن میدانند- کمتر از اخبار جنگ و نابسامانی و دزدی و اختلاس و تجاوز و سیاهی اولویت مییابد. سویه دیگر ماجرا توجه مخاطب است که به اخبار نابسامان بیش از اخبار مثبت تمایل نشان میدهد و از طرف دیگر منافع بخشی از متقاضیان کسب قدرت است که تلاش میکنند اخبار منفی رقیب و نقاطضعف او را برجسته کنند. در نتیجه بر اساس مکانیسم عرضهوتقاضا این اخبار بیشتر بر صدر مینشینند و جلوه میکنند. حال با این توصیف، ادعا این است: مخاطبی که بهطور مداوم و نامتعادلی اخبار منفی دریافت میکند، روح و جانش از آن آسیب میپذیرد و رسانهایها باید برای این مسئله فکری کنند. راهحل برخی این بوده که آگاهانه درصدی از مطالب رسانه را از اخبار مثبت انتخاب میکنند. بهاینترتیب آنها آگاهانه تلاش میکنند بالانس خبری را در اینباره رعایت کنند. برخی نیز گفتهاند نیاز مخاطب، اصل اساسی حرفه آنهاست و نتیجه و پیامدش موضوع کار آنها نیست. بهنظر من عبور بیتفاوت از پرسشهای مطرح در عالم رسانه، مسوولانه نیست. بهتجربه دریافتهام رسانههایی که خشونت میپراکنند در مجموع از عموم جامعه فاصله معناداری میگیرند اگرچه ممکن است به بخشی از قدرت نزدیکتر شوند. تاثیر عناصر آرامبخش در رسانه ناگزیر و حیاتی است. با وجود برجستهشدن بخشی از اخبار مهم -که بیشترشان متاسفانه ممکن است منفی و تلخ باشند- رسانه باید هشیار باشد که نباید فاصلهاش از واقعیت جاری در جامعه زیاد شود تا بتواند بنابر تعریف، بازتاب درستی از محیط پیرامون را به جامعه ارائه دهد. من بنابر علاقه شخصی هرروز تعداد زیادی روزنامه و وبسایت خبری داخلی را میبینم. نمیتوانم ادعا کنم این آگاهی در بیشتر آنها وجود دارد که چینش یا گزینش اخبار در آنها براساس نکتهای است که در بالا عرض شد و این خوب نیست. تلختر از آن رسانههایی هستند که ظاهرا پول زیادی دارند و به بخشهایی از قدرت هم احتمالا دسترسی دارند ولی مرتب اخباری را سامان میدهند که نتیجهاش شکاف دولت- ملت را افزایش میدهد. اگرچه سخن اصلی من محدود به اخبار سیاسی نیست ولی رسانه هم مثل سایر ابزارها وقتی کارکرد مطلوب دارد که از آن بهرهبرداری حرفهای و درست و سالم شود، در غیراینصورت رسانه بیش از یک ابزار زیردستی نیست؛ ابزاری که امروز هست و فردا ممکن است باشد یا نباشد. درحالی که رسانه برخلاف یک فرد یا گروه، معمولا باید هدف درازمدت را دنبال کند؛ هدفی که تمامشدنی نیست. بهاینترتیب کارکرد چنین رسانهای نهتنها موضعی و یکجانبه نیست بلکه مهمترین دغدغهاش استواری نهادهای اساسی اجتماعی است. این نهادها مادامی که بالانس واقعی نیابند، از رنجوریت درنمیآیند. بیش از این در اینباره سخن خواهم گفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.