جنبش هشتگ؛ راهکاری قدرتمند یا بیفایده؟
مسعود آموزگار: اسلکتیویزم یا به بیان خودمانی، مبارزه از زیرلحاف، روشی بسیار ایدهآل برای برخی بهشمار میرود. همانطور که پیشتر گفتیم، اثربخشی یک جنبش و کمپین مسئله پیچیدهای به شمار میرود. اما چه چیزی در موفقبودن یک کمپین نقش تعیینکننده دارد؟ صرف اینکه مردم در خصوص آن مسئله آگاه شده و به صحبت در خصوص آن بپردازند، نمایانگر موفقیت است؟ یا بهدستآمدن یک تفاوت و تغییر محسوس در دنیای ما معیار خواهد بود؟ این قسمت ماجرا دقیقا همان جایی است که منشا بسیاری از مناقشات و اختلافنظرهاست. به گزارش زومیت کوینلوئیس، پروفسور جامعهشناسی دانشگاه کالیفرنیا در نشریه سوسیولوجیکال ساینس طی مقالهای کمپین Save Darfur که در راستای پایاندادن به خشونتها و رنج مردم در سودان فعالیت میکند را مثال مناسبی برای بحث خود میداند. او معتقد است که بخش مربوط به شبکههای اجتماعی این جنبش که البته توجه رسانهای مطلوبی نیز دریافت کرده، مصرانه خواستار توهمی از جنبش و فعالیت بود و موجب تسهیل مسائل حقیقی نشد. از میان تمام افرادی که در فیسبوک از این جنبش حمایت کردند تنها 0/24درصد حاضر به کمک مالی شدند که البته باز هم پس از 2/5سال فعالیت توانست به مبلغ صدهزاردلار دست یابد. حال جالب است بدانید تنها در طی یکسال، مشارکتهای مستقیم از طریق نامه باعث جمعآوری یکمیلیوندلار کمک مالی در همین کمپین شد. لایک و ریتوییت به تنهایی هیچ مشکلی را حل نخواهند کرد اگر این کمپینها نیازی به جمعآوری پول برای اجرای برنامه خاصی نداشته و خواهان فعالیت داوطلبانه هم نیستند، پس بهدنبال ایجاد چه تغییری در دنیا بوده و چگونه در راستای آن تلاش میکنند؟ بهطور حتم لوئیس در چنین نگرشی تنها نیست. نگاهی به این پست ارسالشده توسط یونیسف در فیسبوک داشته باشید: «در تصویر، یونیسف گفته است که ما را در فیسبوک لایک کنید و ما «صفر» کودک را در مقابل فلج اطفال واکسینه خواهیم کرد. یونیسف تلاش داشته در این تصویر به قبح مسئله کنایه بزند. شما هرچه آرمان دنبال شده توسط این نهاد بینالمللی را لایک کنید کوچکترین کمکی به نجات جان کودکان نخواهید کرد. این تصویر به روشنی نشان میدهد که چنین نهادهای عملگرایی، چگونه به مسئله لایک و ریتوییت در مقابل کمک مالی نگاه میکنند.» البته تمام افراد تصور نمیکنند که اینگونه جنبشها و فعالیتهای مجازی وقت تلفکردن باشد. طی یکنظرسنجی در خصوص فعالیت و جنبشهای دیجیتال که در سال2014 صورت گرفت، مشخص شد که 64درصد از شهروندان آمریکایی که به پرسشنامه جواب دادهاند پس از لایک یا دنبالکردن یک فعالیت خیریه یا ناسودبر در شبکههای اجتماعی، به احتمال بیشتری به کمکهای مالی، داوطلبانه یا نشر اطلاعات در خصوص آن هدف یا آرمان خواهند پرداخت. 60درصد نیز اعلام کردند که همچنان به مطالعه محتوای ارائهشده توسط آن نهاد ادامه خواهند داد که نشانگر داشتن تعامل و مشارکت حداقلی در مسئله است. باوجوداین، نیت و قصد میتواند تفاوتهایی با عمل داشته باشد. 65درصد از افراد در همین مطالعه اذعان کرده بودند که مایل هستند به صورت آنلاین به مشارکت در تحقق آرمان مورد نظر بپردازند، اما تنها 35درصد در عمل به این اقدام مبادرت ورزیدند. در همین حال 70درصد از آنها اعلام کرده بودند که احتمالا قصد دارند در خصوص تغییراتی که میتوان در زندگی روزمره ایجاد کرد اطلاعات کسب کنند، اما طی یکسال گذشته تنها 25درصد از آنها به گفته خود عمل کردند. به شکل جالبی، مطالعه صورت گرفته توسط کوین لوئیس نشان داد افرادی که توسط دیگران به صفحه یک کمپین هدایت شدهاند، در قیاس با افرادی که بهصورت مستقل برای حمایت از آن آرمان وارد صفحه شدهاند، با احتمال بسیار کمتری حاضر به مشارکت مالی یا معرفی صفحه به دیگران هستند. این مسئله به خوبی نشان میدهد که اگرچه رسانههای اجتماعی بهعنوان بهترین راه برای گردآوردن افراد حول محور یک هدف مورد ستایش قرار گرفتهاند، اما احتمالا برای متحدکردن افرادی که حاضر به اجرای اقدام عملی در این راستا بوده و از انگیزه کافی برخوردار باشند، اثربخش نبوده و عقیم خواهد ماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.