ریزش مخاطب کابوس همیشگی سینمای ایران
فرانک آرتا
اگر نظری کلی به جدول فروش فیلمهای سینمایی ایرانی طی سالهای مختلف بیندازیم، جدا از مقاطع کوتاه و منحصربهفرد، اغلب سینمای ایران به فراخور موقعیت زمانی جامعه، وضعیت سیاسی، فرهنگی و رویکرد متولیان و سیاستگذاران با بحران فروش فیلمها مواجه بوده. البته گاهی این بحران آنقدر بزرگ نبوده که تنش ایجاد کند. اما در دورههایی، تنشهای درون سینما به دنیای فیلمها هم سرایت کرده و درنهایت، مخاطبان، فیلمها را پس زدند. اما بهطورکلی ریزش مخاطب در سینما به شرایط اقتصادی مردم، افزایش قیمت بلیت و مهمتر از هرچیزی جو حاکم در جامعه مربوط و متصل است. اما در این سالها یک مورد جدی را هم باید اضافه کنیم، درست است که در دوسال اخیر فضای فرهنگی بهخصوص در عرصه سینما باز شده و سینماگران احساس آرامش بیشتری برای ساخت فیلم میکنند. این قشر تأثیرگذار در جامعه هرچند سالهای پرالتهابی را پشتسر گذاشت، اما دستکم در دوسال اخیر فضای همدلانهای را تجربه کرد. اما با همه این نقاط قوت، باید دید سینمای ایران در مقایسه با سینمای دنیا، چقدر توانسته ارتباط خود را با مخاطب حفظ کند؛ مخاطبی که الان بهراحتی میتواند از طریق رسانهها و شبکههای مجازی حتی از نزدیک جنگلهای آمازون را هم ببیند. حال اگر در مقیاس کوچکتر نگاه کنیم، آیا در مقایسه با سینمای کشورهای همسایه مثل ترکیه، آیا آزادی عمل بیشتری در نوآوری و بیان واقعیات دارد؟ چقدر میتواند با فیلمها و سریالهای ماهوارهای رقابت و هماوردی کند؟ باید پذیرفت سینمای ایران در یک کلام، سینمایی تافته جدا بافته است و ویژگیها و البته ضعفهای منحصر به خود را دارد. دستکم در شکل ظاهری و تصویرسازیهایش هیچیک از امکانات سینمای کشورهای دیگر را ندارد. البته قصد بر ارزشگذاری نیست و بیشتر ترسیم موقعیت این نوع سینماست. حال با این نگاه چقدر توانسته در نمایش زندگی واقعی و البته واقعیات جامعه مردم خودش موفق باشد؟ اصلا میتواند به موضوعات ملتهب جامعه خود نزدیک شود؟ اما همین مردم که مخاطبان اصلی سینما هستند، خیلی راحت با دنیاهای دیگری لحظهبهلحظه روبهرویند و حتی با آنها زندگی میکنند. در خانههایشان مقابل تلویزیون مینشینند و بدون دردسر جزییترین مسائل را در شبکههای ماهوارهای میبینند و قطعا روی سطح سلیقهشان تأثیر میگذارد. بنابراین دیگر بهراحتی پذیرای هر نوع فیلمی نیستند. دستکم خواهان فیلمهاییاند که لحن صریحتر و کمتر جانبدارانه درباره جامعه دارد. چون آنقدر ذهنشان دچار انباشتگی تصاویر شده که بهراحتی هر حرفی را نمیپذیرند. بااینحال برای هر مشکلی، راهحلی وجود دارد. مرحله نخست یافتن راهحل، پذیرش مشکل است. پس بهتر است بپذیریم که سینمای ایران بهطورکلی با مشکل فاصلهگرفتن با خواستههای مخاطب مواجه است و آن وقت به راههای برونرفت آن بیندیشیم و آنها را عملی کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.