بررسی بحران «فیلمندیدن» در گفتوگو با داوودی، رضویان، شایسته و لشکری
خزان سینما در بهار
بهناز شیربانی
«فیلمدیدن یا ندیدن؟» این ظاهرا مسئله همیشگی سینمای ایران ظرف سهدهه گذشته بوده است. سالهاست فیلمسازان و تهیهکنندگان از تماشاگر اندک سالنهای سینماها شکایت و دلایل زیادی برای افت مخاطب سینما مطرح میکنند. ظهور رسانههای جدید مانند اینترنت، گسترش استفاده از ماهواره، افزایش برنامههای نمایشی شبکههای تلویزیونی، بالارفتن هزینه فیلمدیدن بهخصوص برای خانوادهها، گسترش شبکه نمایش خانگی، دسترسی به نسخههای ارزان باکیفیت و همراه با زیرنویس فارسی فیلمهای روز جهان، تغییر ذائقه جماعت فیلمبین، تغییر مخاطبان و سلیقه مخاطبان، توجهنکردن بسیاری از فیلمسازان به این تغییرات، ممیزی روزافزون، رواج بسازبفروشی در سینما، کمبود سالن مناسب، مشکلات رفتوآمد و حتی ترافیک از جمله عوامل کاهش تماشاگران سینما برشمرده شده؛ هرچند شاید قهر با سینما، کمترین تبعات سیاستهایی باشد که مدیران سینمایی در چندسال اخیر در پیش گرفتند؛ هرچند آنان زیر بار نمیروند و معتقدند سینما با حضورشان رونق گرفته. سال گذشته بود که هیات انتخاب و داوری جشنواره فیلم فجر، از مخاطبپسندبودن فیلمهای جشنواره سیوسوم فجر صحبت کردند و تنوعی که بین آثار دیده میشود و اتفاقا همین تنوع را دلیل عمده جذب مخاطب میدانستند. پیشبینی حجتالله ایوبی، رئیس سازمان سینمایی نیز همینطور بود. او در گفتوگویی اعلام کرد فیلمهای سال94 آثار مخاطبپسندی هستند. البته او در بخشی از صحبتهایش گفت که برخی فیلمها هم هستند که تماشاگران کمتری در اکران عمومی خواهند داشت. تنها یکماه از ابتدای سال گذشته است و هیچگاه نمیتوان گیشه سینمای ایران را پیشبینی کرد، همانطور که در بسیاری از مواقع تحلیلگران زبده سینما نیز از فروش برخی فیلمها شگفتزده شدهاند و در پارهای از مواقع مثل همین روزهایی که پشتسر میگذاریم، از ریزش شدید مخاطب سینما حیرت کردهاند. آمارها میگوید فیلمهای نوروزی امسال نسبت به سال قبل با ریزش شدید مخاطب روبهرو بودند و بهنوعی «بحران فیلمدیدن» و «بحرانمخاطب» روزبهروز جدیتر میشود. هرچند برخی، از افزایش قیمت بلیتها و تعطیلی چندروزه سینماها و پخشنشدن تبلیغات تلویزیونی فیلمها صحبت میکنند و همین مسائل را دلیل افت فروش فیلمها میدانند اما نگرانی از وقتی آغاز میشود که تصور میشود این رویه در طول سال ادامهدار شود و دیگر نبض بهشمارهافتاده سینمای ایران، نزند. خزان سینما در سال94 از همان ابتدای بهار خود را نمایان کرده و سینمایی که میتوانست اکران نوروزی موفقی را آغاز کند، در همان روزهای ابتدایی بهار چنان با سر به زمین خورد که شاید تا پایان سال هم نتواند بهدرستی روی پای خود بایستد. داوودی: دارند جوسازی میکنند ابوالحسن داوودی، کارگردانی است که با فیلم «رخ دیوانه» در اکران نوروزی سینما حضور داشت و اتفاقا فیلمش سه سیمرغ از جمله سیمرغ آرای مردمی جشنواره سال گذشته را هم برد. او در گفتوگو با «شرق» افت مخاطبان سینما را در اکران نوروزی کاملا رد میکند و آن را محصول ذهن افرادی میداند که به عمد چنین فضایی را بهوجود آوردهاند: «شاید این فضا تبعات اظهارنظر گروهی است که سال گذشته فیلم داشتند و با حمایتهایی فیلمهایشان فروش بسیار خوبی هم داشت؛ مثل فیلم «معراجیها» که اکرانش از هفتهها پیش از نوروز آغاز شد و سینماهای بسیاری را نیز در اختیار داشت.» داوودی ادامه میدهد: «سال گذشته فیلمهای نوروزی تبلیغات بسیار خوبی داشتند. در حالی که امسال مجموع فیلمهای اکران نوروزی تبلیغات تلویزیونی بسیار اندکی داشتند. آنقدر که ما اعلام کردیم اگر قرار است این تبلیغات آنقدر محدود باشد اصلا بهتر است تبلیغی از تلویزیون پخش نشود.» این کارگردان سینما معتقد است فیلمهای امسال ارتباط بهتری با مخاطب برقرار کردهاند: «فیلمهای امسال پتانسیل جذب مخاطب بیشتری نسبت به سال گذشته دارند. کما اینکه سال گذشته بسیاری از ارگانها و سازمانها فیلمهایشان را با بلیت نیمبها یا مجانی میفروختند در حالی که این اتفاق را امسال نمیبینید.» رضویان: در سینما کوروش همهچیز خوب است امیرشهاب رضویان، کارگردان سینما و مدیر پردیس سینمایی کوروش معتقد است اکران نوروزی امسال حداقل در پردیس سینمایی کوروش امیدوارکننده بوده. او در اینباره به «شرق» میگوید: «طبعا اکران خوب تابع تولید فیلم خوب است و تولید فیلم خوب تابع وسعت نظر مدیران فرهنگی و کمشدن ممیزیهاست.»رضویان پیشبینی خوبی نسبت به اکران سال94 دارد و میگوید: «سال گذشته هم دیدیم فیلمهایی مثل«شهرموشها» یا «آتشبس» که مخاطب خودشان را داشتند بهفروش خوبی دست پیدا کردند. اما قطعا پاشنهآشیل سینمای ایران این است که فیلمهای فاخری با بودجههای بسیارزیاد ساخته میشود. فیلمهایی که حتی بخشی از هزینه تولیدشان را از فروش تامین نمیکنند و نه به اقتصاد سینما کمک میکنند و نه مخاطبپسند هستند و بهلحاظ منطقی و عقلانی، ساخت چنین فیلمهایی پذیرفتنی نیست.» نگاه خوشبینانه «شایسته» مرتضی شایسته، تهیهکننده سینما هم از شرایط فعلی اکران راضی است و ضمن رد ریزش مخاطبان سینما در نوروز94 به «شرق» میگوید: «از نظر بنده ریزش مخاطبی در مقایسه با سال گذشته وجود نداشت. منتها امسال به جای اینکه همچون سالهای گذشته اکران فیلمهای نوروزی را از 15اسفندماه آغاز کنیم، 27،28اسفندماه اکران کردیم. دیگر اینکه تا پنجمفروردین سالنهای سینما به دلیل وفات حضرتفاطمهزهرا(س) تعطیل بود که طبعا در ریزش مخاطب تاثیرگذار بوده. دیگر اینکه سالهای گذشته فیلمهایی که از اول اسفندماه اکران میشد، اکران آن تا نوروز هم ادامه داشت که امسال چنین فیلمی نداشتیم. اما با این حال هرکدام از فیلمهای رخدیوانه، ایرانبرگر، طعمشیرینخیال و استراحتمطلق با استقبال خوبی مواجه شدند و بنده ریزشی در مخاطب ندیدم.» رئیس کانون پخشکنندگان سینما در ادامه درباره فروش فیلمهای اکرانشده طی دوسال اخیر اضافه میکند: «از نظر من فروش یا عدم فروش فیلمها به عوامل زیادی بستگی دارد که الان نمیتوان به سادگی درباره آنها سخن گفت. اما طی این دوسال گذشته یعنی در دولت تدبیر و امید شرایط فیلمسازی بهتر شده و سینما در آرامش بهسر میبرد و خوشبختانه فیلمها از فروش مناسبی برخوردارند. بنابراین سینماگران باید از این فرصت استفاده کنند و فیلمهای بهتری بسازند.» فروش فیلمها افت کرده است منصور لشکری که سال گذشته فیلم سینمایی «خطویژه» را در اکران نوروزی داشت نظرش متفاوت از داوودی، رضویان و شایسته است. او به توجه کارشناسان نسبت به این موضوع اشاره میکند و میگوید: «حقیقتا کاهش چشمگیر مخاطب نسبت به سالیان قبل در آغاز سال اتفاقی است که نیاز به تحلیل کارشناسانه دارد و فکر میکنم بهتر است سازمان سینمایی و شخص آقای ایوبی که دلسوز سینما هستند چنین گروه کارشناسی را تشکیل بدهند تا ضمن بررسی افت فروش فیلمها، نحوه تبلیغات فیلمها نیز در ادامه سال بررسی شود تا شاهد فروش حداقلی در سینما نباشیم.» لشکری عدمتبلیغات مناسب توسط تهیهکنندگان و پخشکنندگان آثار سینمایی را مهمترین دلیل کاهش مخاطب سینماها توصیف میکند و ادامه میدهد: «تبلیغات طبعا شامل تبلیغات محیطی، مطبوعات و صداوسیما میشود. عدمتبلیغات تلویزیون که از طرف سازندگان آثار سینمایی مهمترین دلیل افت فروش فیلمها اعلام میشود به دو صورت است. بخشی از تبلیغات بهصورت رایگان از صداوسیما پخش میشود و برخی دیگر با تخفیف فرهنگی است که البته نیازمند این است که تولیدکنندگان آثار با تلویزیون قراردادی مبنی بر پخش تیزر و آنونس ببندند.» او میگوید: «بهجز یک فیلم که امکان تبلیغ تلویزیونی نداشت، سایر فیلمها نیز خیلی دیر با تلویزیون قرارداد بستهاند و آنطور که من مطلع هستم فیلمها به ترتیب در 15و 25اسفند سال گذشته و فیلمهای دیگر در ششمفروردین قرارداد پخش تیزر را با صداوسیما منعقد کردهاند که طبعا بسیار دیر بوده. اما از سوی دیگر «سینما شهر» نیز که پیش از این 50درصد از هزینه تبلیغات تلویزیونی را به صاحبان آثار پرداخت میکرد، سال گذشته و ابتدای امسال از این کار امتناع کرد و این خود ضرر بزرگی به آثار سینمایی است.» به گفته لشکری، تنها دو فیلم در اکران نوروزی با تبلیغات محیطی خوب سعی در جذب مخاطب داشتند، اما قطعا در این شرایط نمیتوان تمامی تقصیرها را گردن تلویزیون و عدم پخش تیزر انداخت. ویدر این زمینه میگوید: «توجه تهیهکنندگان و پخشکنندگان به سایر راههایی که میتواند تبلیغات جذابی برای فیلم باشد نیز اهمیت دارد. طبعا من هم بهعنوان تهیهکنندهای که در این سینما کار میکنم با شنیدن خبر افت فروش چشمگیر اکرانهای نوروزی نگران فیلمهایم شدم و از ابتدای سال با یکشرکت تبلیغاتی بسیار معتبر قرارداد بستم تا خیالم بابت تبلیغات آسوده باشد. اما قطعا سینمای ما نیازمند حمایتهای دولتی است و نیاز است تا معاونت سینمایی برای کمک به فروش بهتر فیلمها بودجه فرهنگی را در اختیار صاحبان آثار سینمایی قرار دهد.» او در پایان اضافه میکند: «هرچند کیفیت فیلم نیز در فروش بهتر تاثیرگذار است و مردم برای دیدن فیلم خوب به سینماها میروند، اما معتقدم اکران نوروزی امسال عادلانه نبود و اگر در نوروز امسال تنوعی را در فیلمها مثل سال گذشته شاهد بودیم فروش نوروزی فیلمها طبعا بهتر میشد.» 2فیلم میلیاردی، سهم گیشه نوروزی چه خوشبین باشیم چه بدبین، سهم گیشه نوروزی امسال تنها دوفیلم میلیاردی بوده است. فراموش نکنیم فروش گیشه سینمای ایران در نوروز۹۴ نسبت به گیشه سینما در نوروز۹۳ با کاهش همراه بوده و البته دلایل متعددی برای این موضوع در این گزارش برشمرده شد. در نگاهی آسیبشناسانه و ریشهای میتوان گفت بحران سینما، مربوط به امسال نیست و به سیاستهای کلان برمیگردد؛ با این ادعا که دولت سرپرست و صاحب امر سینماست و حق دارد آن را در خدمت اهداف خود بگیرد و سرانجام اینکه، در دولتهای نهم و دهم سینمای خصوصی و مستقل ایران چنان ضربه سختی دید که بارزترین نمود آن «قهر» مردم با سالنهای سینما بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.