آغاز اقامتی طولانی در ایستگاه فضایی
راه آسمان دشوار است
احمد نقیزاده
1 روز جمعه هفتم فروردین امسال (27مارس2015) خبری در رسانههای جهان منتشر شد که توجه بسیاری را جلب کرد اما برای ما که درست وسط تعطیلات کشدار نوروزی بودیم، بازتاب چندانی نداشت. آن بخش از جامعه هم که پیگیر همیشگی اخبارند، خبرهای مذاکرات هستهای ایران، همه ذهنشان را پر کرده بود و جایی برای اخبار فضایی باقی نگذاشت. در اوج این رکود انتشار خبرهای علمی در جامعه، ناسا یکی از مهمترین برنامههای پژوهشی خود را با اعزام یکفضانورد به ایستگاه فضایی بینالمللی برای اقامتی یکساله آغاز کرد. جالب آنکه این فضانورد برادر دوقلویی هم دارد که البته در زمین میماند. دانشمندان هم میخواهند با بررسی دائم و پیوسته وضعیت جسمی و روحی-روانی این دوبرادر و مقایسه این اطلاعات با یکدیگر، به شناخت بهتر و دقیقتر از چگونگی کارکرد بدن انسان دست یابند تا بلکه بتوانند راه را برای سفرهای فضایی درازمدتتر فراهم کنند. 2 ایستگاه فضایی بینالمللی همیشه توجه دوستداران فضا را به خود جلب کرده است، از همان زمان که ایده ساخت چنین ایستگاهی شکل گرفت، از موقعی که آمریکا از رقیب دیرینه خود، روسیه برای مشارکت در چنین طرحی دعوت کرد و از موقعی که اولین قطعات برای ساخت آن به فضا ارسال شد، اخبار مربوط به این ساختار عظیم و پرهزینه همیشه در راس اخبار علمی جهان بود. یکی دیگر از اهمیتهای این طرح این بود که مشارکت چندین کشور را در یک پژوهش علمی بههمراه داشت. همین موضوع باعث شده بود که افزودهشدن قطعهای یا بخشی تازه، شور و اشتیاق بسیاری را بین هواداران پدید آورد. زمانی که «پگی ویتسون» وارد ایستگاه فضایی بینالمللی شد و برای اولینبار یک زن، فرماندهی ایستگاه فضایی بینالمللی را برعهده گرفت، زنان بر خود بالیدند. در ماموریت STS-120 هم «پاملاملروی» فرماندهی عملیات را برعهده داشت، به این ترتیب برای نخستینبار، هم فرماندهی شاتل و هم فرماندهی ایستگاه فضایی برعهده زنان بود. و چه افتخاری بیش از اینها برای زنان؟ اما واقعیت این است که ایستگاه فضایی بینالمللی همیشه چیز تازهای برای عرضهکردن دارد؛ چیز تازهای برای غافلگیرکردن. 3 اما بهار امسال خبر دیگری منتشر شد که دستکم تا یکسال دیگر ما را به خود مشغول خواهد کرد: آغاز طولانیمدتترین اقامت پیوسته یکآمریکایی در ایستگاه فضایی بینالمللی. ناو کیهانی سایوز تی.ام.آ-16ام در حالی سکوی پرتاب شمارهیک را در روز هفتمفروردین ترک کرد که قرار است دونفر از سهسرنشین آن، رکورد اقامت در ایستگاه فضایی بینالمللی را بشکنند. «اسکات کلی»، فضانورد کهنهکار ناسا که پیش از این سهبار به ماموریت مداری رفته بود و تقریبا ششماه از عمرش را در فضا اقامت کرده، بههمراه «میخاییل کورنینکو»، کیهاننورد روس که او نیز قبلا 176روز را در ایستگاه فضایی بینالمللی گذرانده است، خود را برای اقامتی یکساله در این ایستگاه آماده کردهاند. ماموریتهای فضانوردان مستقر در ایستگاه فضایی بینالمللی، بهطور معمول ششماه است. اگرچه دکتر «پالیاکف» پیش از این 437روز در مجتمع مداری میر اقامت کرده بود اما باز هم اقامت یکساله این فضانوردان در ایستگاه فضایی میر، مهم است زیرا امروزه، هم فناوریها ارتقاء یافته و هم شیوه آزمایشها متفاوت شده است. طی مدت این سفر، «مارک کلی»، فضانورد بازنشسته ناسا که برادر دوقلوی «اسکات کلی» است نیز تحتنظر خواهد بود. البته ارزیابی وضعیت جسمی و روانی این دوبرادر، برنامهای سهساله است که بودجهای 5/1میلیوندلاری را به خود اختصاص داده است. این برنامه پژوهشی از مدتها قبل و زیرنظر کارشناسان ناسا آغاز شده است و مرتبا نمونههایی از ادرار و مدفوع، بزاق دهان و خون از آنها تهیه شده و آزمایش میشود. آنها همچنین تحت برخی آزمایشهای جسمی و روانی دیگر بودهاند. این کارها طی دوران سفر «کلی» و بعد از آن نیز بهصورت منظم ادامه خواهد داشت. گفتنی است در این سفر «گنادی پادالکا» نیز حضور دارد که پیش از این چهاربار به فضا سفر کرده و جمعا بیش از 700شبانهروز را در مدار زمین بهسر برده است. البته «پادالکا» تنها حدود ششماه در مدار خواهد بود و سپس به زمین برمیگردد. (داستان زندگی پادالکا را نیز میتوانید در همین صفحه بخوانید.) 4 اگرچه اقامت یکساله این دو فضانورد در ایستگاه فضایی بینالمللی، رکورد استقامتی برای این ایستگاه بهشمار میرود، پیش از این نیز فضانوردان دیگری مدتهای طولانیتری در ایستگاه فضایی میر اقامت کرده بودند. چهار فضانورد روس در سالهای 1994 و 1995 بیش از یکسال در این ایستگاه اقامت داشتند و «والری پالیاکف» 437روز از زندگی خود را در این ایستگاه سپری کرده است. «کورنینکو» میگوید آخرین اقامت طولانیمدت در فضا به 20سال پیش بازمیگردد، تکنیکهای علمی امروزه نسبت به 20سال پیش بسیار پیشرفتهتر شدهاند و امروزه باید روی توانایی انسان در انجام چنین پروازهای طولانیمدتی آزمایش شود، از اینرو اصلیترین هدف از انجام این مأموریت، آزمودن انسان است. «کلی» نیز پیش از پرواز گفت: «یکی از تفاوتهای این ماموریت با ماموریت طولانیمدت پیشین، بینالمللیبودن آن است. اگر قرار است باری دیگر به آنسوی مدار زمین، احتمالا به مریخ، سفر کنیم، هزینههای بالا و پیچیدگی ماموریت باعث خواهد شد آن ماموریت، همکاریهای بینالمللی را اجتنابناپذیر کند و این پرواز، اولینگام در راستای چنین همکاریای است.» 5 به گفته دانشمندان، اطلاعاتی که از این آزمایشها بهدست میآید بسیار ارزشمند است زیرا از نتایج این آزمایشها برای طراحی برنامه سفر به مریخ استفاده خواهد شد. هرچند تاکنون تاریخ دقیقی برای سفر به مریخ اعلام نشده است و بسیاری بر این باورند که این سفر زودتر از 2030 یا 2040 انجام نخواهد شد، اما با اینهمه ناسا در تلاش است با انجام آزمایشهایی، مهمترین مشکلاتی را که ممکن است در یکسفر فضایی طولانیمدت پیش آید، شناسایی کرده و پیش از وقوع بتواند چارهای برای آنها بیندیشد. این خبر از این جهت مهم است که سازمان عریضوطویلی مانند ناسا هم که سالهای طولانیای در زمینه اعزام فضانوردان و اقامت در فضا تجربه دارد، بیگدار به آب نمیزند و برای هر ماموریتی، برنامههای پژوهشی مفصلی را اجرا میکند. با اینهمه بسیاری از مردم ما با شوقوهیجان بسیار از طرح خیالپردازانه یک شرکت تازهتاسیس و بینامونشان و صدالبته بیتجربه در زمینه پژوهشهای فضایی، برای اعزام چهارنفر به مریخ و اقامت دائم در آنجا استقبال کردند. هزاراننفر در این پروژه ثبتنام و ابراز آمادگی برای سفر کردند، بدون آنکه بپرسند چه دانش و تجربهای، موفقیت چنین طرح خاماندیشانهای را تضمین میکند؟ قولی است معروف که میگوید: «آنجا که عقاب پر بریزد/ از پشه لاغری چه خیزد؟»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.