زمانی برای همراهی
مینو مرتاضی
برای یافتن راهکارهایی برای ساماندهی وضعیت زنان بیسرپناه باید به علل و عواملی که موجب بیسرپناهی زنان میشود توجه کرد. به نظر میرسد عواملی که موجب بیسرپناهی زنان میشود فقر، اعتیاد، خشونتهای خانگی علیه زنان و نبود قوانین حمایتکننده از زنان در برابر چنین خشونتهایی است. یعنی با وجود اینکه زنان عمدهترین آسیبها را از خشونتهای خانگی میبینید ولی در قانون جرمی تحت عنوان «خشونت خانگی» نداریم و همچنین از آنجا که براساس قوانین خانواده در ایران زن در خانواده از جمیع جهات تحتالحمایه مرد در نقش شوهر یا پدر قرار دارد، اگر پدر یا شوهری به دلایل متعدد از جمله اعتیاد، بیکاری یا بیماریهای جسمی و روانی یا انحرافات جنسی از مسوولیت حمایت زن یا دخترش شانه خالی کند یا زن و دختری بهدلیل ناهنجاریهای موجود در خانواده و فامیل دچار بحرانهای هویتی و تحقیر و تمسخر یا در معرض انواع خشونتهای روانی و اقتصادی و فیزیکی و جنسی قرار گیرد نهایتا میتواند منجربه بیرونراندن یا فرار زنها و دختران از خانه و بیسرپناهشدن آنها شود. از آنجا که علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد، در وهله نخست باید با تدوین و تصویب قوانین حمایتی مربوط به تامینات اجتماعی زنان مستقل از مردان و تامین حداقلی رفاه مانع خروج و فرار زن از خانه و بیسرپناهشدن او شد. و همچنین با تدوین و تصویب قوانین بازدارنده خشونتهای خانگی را در زمره جرایم عمدی تلقی کرده و مورد پیگیری قانونی قرار داد و بهاینترتیب گامهای ابتدایی و اساسی برای جلوگیری از بیسرپناهی عمدی و غیرعمدی زنان برداشت. نابرابریها و تبعیضهای اجتماعی و اقتصادی باعث شده که زنان از منابع و درآمدهای ملی سهم کافی نداشته باشند. ازاینرو صرفنظر اندکجمعیت زنان مرفه صاحبمهارت و مالکیت، اکثریت زنان طبقهمتوسط و نیمهمرفه و کمدرآمد ایرانی که جمعیت زنان خانهدار را تشکیل میدهند، باوجود کار دایمی و یکنواخت و بیمزد و بیمه و بازنشستگی خانگی، ناگزیرند برای برخورداری از سرپناه که حق اولیه و طبیعی هرانسان است، چشم به دست فتوت و بخششگر همسر یا پدر داشته باشند و در حسرتداشتن سرپناهی از آنِ خود، تن به شرایطی بدهند که نابرابری در توزیع منابع را در خانواده و جامعه نهادینه و بازتولید میکند. بدیهی است که تاسیس خانههای امن برای ساماندادن زنان بیسرپناه ضروری است، اما با توجه به افزایش ضریب زنان بیسرپناه و فراری از خانه، اگر به ریشهها توجه نشود، هرقدر خانههای امن و سلامت و بازپروری تاسیس شود، مشکل حل نخواهد شد. واقعیت این است که ریشههای بیسرپناهی دختران و زنان، در خانواده است و باید راهکاری اندیشید تا زنان و دختران در خانواده نیز بیش از اینکه تحت حمایت مرد یا پدر قرار داشته باشند، تحت حمایت پرقدرت قانون قرار گیرند. تجربه ثابت کرده است زنانی که دارای مهارتهای شغلی و کاری هستند، تن به فرار و خیابانخوابی و خیابانگردی نمیدهند. تبعیضهای جنسیتی و عدمتوانمندسازی زنان و نداشتن تخصص و مهارت در کار، سبب شده زنان در شرایط بحران عاطفی و فرار از خانه، به ابتداییترین وسیله تامین غذا و سرپناه، یعنی تنفروشی روی بیاورند. ازاینرو تاسیس مراکز آموزشی و مهارتیابی زنان میتواند وسیله خوبی برای خودباوری و سامانیابی زنان توسط زنان باشد. واقعیت این است که جامعه و خانواده مسوولیت و گناه بیسرپناهی زنان را برعهده نمیگیرد و به این قبیل زنان احترام نمیگذارد و حتی حمایت از آنها را با تحقیر و تبعیض درهممیآمیزد و کرامت انسانی آنها را بازپروری نمیکند. از نظر جامعه سوختن و ساختن برای زنان فضیلت محسوب میشود، اما دختران جوان اینطور فکر نمیکنند. نکته مهم دیگر این است که دختران و زنان خشونتدیده برای درامانبودن از خشونتهای واقعشده نمیتوانند خودشان مستقیما به خانههای سلامت یا خانههای امن مراجعه کنند و تا زنی به کوچه و خیابان آلوده نشود، نمیتواند از این خانهها استفاده کند. باید راهی اندیشید که زنان بتوانند با مراجعه به این مراکز ابتدا بدون پرسوجو، پذیرش شوند و سپس اگر خلاف گفتههایشان ثابت شد به مرکز دیگر معرفی شوند. شهرداریها و شورایاریهای محلات با ایجاد خانههای ارزانقیمت و مراکز کار و مهارتآموزی و بازپروری میتوانند کمکهای خوبی برای پناهدادن به زنان، قبل از اینکه کاملا بیسرپناه شوند، باشند. بهنظر میرسد وجود خطوط تلفن و خدمات سیار اورژانس اجتماعی که هماکنون برای زنان وجود دارد در کمکردن آمار زنان بیسرپناه موثر بوده است. میتوان این خطوط و مراکز را به کمک نهادهای مدنی و خدمات داوطلبانه آنها افزایش داد و برای ساماندهی زنان بیسرپناه از آنها یاری گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.