چه خوش بی مهربانی هردو سر بی
گیتی صفرزاده
اگر ساکن تهران باشید حتما در یکسال اخیر موقع عبور از بعضی خیابانها و میادین اصلی شهر با خانمهای محترمی روبهرو شدید که مقابلتان میآیند و ضمن توضیح درباره خیریهای که در آن فعالیت میکنند، از شما میخواهند در صورت تمایل با دریافت رسید معتبر، مبلغی به مرکز خیریه مورد نظر کمک کنید. البته کمتر آدمی است که در این شرایط از دادن مبلغی هرچند کم خودداری کند. کمکتان را میکنید و قبض کمک مردمی را داخل کیفتان میگذارید و به خودتان قول میدهید که یکروزی سری به این مرکز خیریه بزنید و با دیدن مرکزی که به آن کمک کردهاید، حال خوشی بهتان دست بدهد. فرداروز وقتی که دیگر یاد گرفتید از فاصله مناسبی از کنار خانم جمعآوری خیریه بگذرید-بههرحال باید جا برای مشارکت بقیه هم باقی گذاشت!- گوشی موبایلتان را روشن میکنید و متوجه میشوید که دوستتان همراه با 20چهره مشهور سینمایی و 15ورزشکار معروف و پنجنفر از اعضای شورایاری محلات از شما دعوت کردهاند که به کمپین حمایت از نوجوانی بپیوندید که ناغافل در یک دعوای بچهگانه کسی را کشته و حالا اگر نتواند پول دیه مقتول را جور کند، یکروز بعد از 18سالگی را نخواهد دید. به هرحال از بین آنهمه آدمی که این کمپین را راه انداختهاند حتما یکی از چهرههای مورد علاقه شما هم هست که با اقتدا به او شما هم قدمی در این راه بردارید. در فکر این هستید که نتیجه این ماجرا را از کی و کجا پیگیری کنید که خبردار میشوید یک زلزله شدید یکگوشه کشورتان را لرزانده. البته که ناراحت میشوید اما وقتی که شب تصاویر تلویزیونی زلزلهزدهها را در سرما و گرما از جعبه جادو دیدید دیگر حسابی دلتان ریش میشود و همانروز مبلغی را به حساب میریزید که قرار است برای این زلزلهزدههای بیخانمان، پناهگاههای فوری بسازد. چندهفته و خیلی خوشبینانه چندماه پیگیر این هستید که بالاخره این مکان اسکان موقت ساخته میشود یا نه اما یکی از آشنایان خبر میدهد که یک آدم خیری بانی شده که نمایشگاهی برای زنان سرپرست خانوار راه بیندازد تا بهطور مستقیم به تولید و عرضه محصولاتشان بپردازند. معلوم است در شرایطی که مردان خانوار به سختی از پس هزینههای جاری زندگی برمیآیند، کمک و اطلاعرسانی برای کمک به شیرزنانی که یک تنه بار زندگی را به دوش میکشند یک کار صددرصد انسانی است. پس پاشنه ورمیکشید و ضمن اطلاعرسانی به هرکس که میشناسید، خودتان هم به نمایشگاهشان میروید و مقدار متنابهی ترشی خانگی و کیک آلو و شال پشمی خریداری میکنید. چندوقت بعد به این فکر میافتید که از آشنایتان بپرسید نمایشگاه بعدی کی و کجا برگزار میشود که مادرتان تماس میگیرد و میگوید یک آدمی که خیلی مورد وثوق است خانوادههای آبرومندی میشناسد که با سیلی صورتشان را سرخ نگه میدارند و اگر حتی پول هم ندارید اما پوشاک و لوازم بیاستفادهای دارید، میتوانید با اهدایشان کمک کنید. البته هیچکس هیچوقت سراغ انسانهای شریفی نمیرود که با سیلی صورتشان را سرخ نگه میدارند و فقط از فکر کمک به این اشخاص حالتان خوب است حتی اگر یکی از آن اشخاص همانی باشد که امروز موقع سوارشدن به مترو پایش را لگد کردید و سرش داد زدید. چرا؟ چون حواستان به خواندن خبری بود که میگفت چنددانشآموز روستایی در غرب کشور در مسیر مدرسهشان روی مین رفتهاند و دستوپایشان را از دست دادهاند و دکتر انساندوستی عمل آنها را تقبل کرده اما برای ادامه روند معالجات به کمکهای مردمی احتیاج است. بعید است هیچکدام از ما حداقل یکی از موارد بالا را در مدت عمرمان تجربه نکرده باشیم. هرکدام از ما به علتی در یکی از این فعالیتها مشارکت کردهایم بعضی از ما صرف کمککردن را کافی دانستهایم و دیگر پیگیر بقیه ماجرا نشدهایم. بعضی پیگیری کردهایم که نتیجه ماجرا چی شده. گاهی اوقات خوشحال شدیم که کار خیرمان به نتیجه رسیده- دیه فلان زندانی جور و آزاد شد- گاهی اوقات هم دیدیم که نتیجه ماجرا مابین تنشهای سیاسی و درگیریهای قومی و قبیلهای گم شد. شما چه جزو دسته آدمهایی باشید که انجام کار خیر وجدانشان را آسوده میکند و چه جزو آن دستهای که پیگیرانه هرماجرایی را دنبال میکنند یا حتی اگر جزو آن دسته آدمهایی که با نگاه بدبینانه به هیچپیام و شخصی اطمینان نمیکنند و ترجیح میدهند خودشان مستقیما و شخصی کار خیر انجام دهند، به هرحال در خلوت خودتان با این سوال دستبهگریبان شدهاید که وقتی یک کار انساندوستانه انجام دادید-توجه بفرمایید که ما با دادن چندبرگه اسکناس، خودمان را داخل صفوف انسانهای خیر و بشردوست جا زدیم! - نهایت ماجرا ختم به چه میشود؟ فیالمثل میتوانید خوشحال باشید که این کمک صرف این شد که یکشب خانوادهای سر بیشام به زمین نگذاشتند یا یک کودک مبتلا به هموفیلی داروهای یکنوبتش را به دست آورد یا هزینه دیه یک زندانی بیگناه جور شد و برای باقی شبها و باقی نوبتهای داروهای هموفیلی و دیه بقیه زندانیها حتما نیکوکاران دیگری پیدا میشوند که زحمتش را تقبل و وجدانشان را آسوده کنند. شاید آغازگر اولین حرکت خیرخواهانه اجتماعی به صورت مشارکت مردمی مرحوم تختی بود که در زمان زلزله بویینزهرا در سال1341در کوچهوخیابانها به راه افتاد و با محبوبیتی که داشت، توانست کمکهای فراوانی جمع و به زلزلهزدهها کمک کند. در سالهای اخیر هم این حرکت در موقعیتهای مختلف و توسط چهرههای شناختهشده تکرار شده. همین امر نشان میدهد هم مردم ما نسبت به مشکلات یکدیگر بیتفاوت نیستند و هم به پیامهای انساندوستانه پاسخ مناسب میدهند. قصدمان هم زیرسوالبردن هیچ مرکز یا حرکت خیرخواهانهای نیست. نکته اینجاست که نبود برنامهریزی سازمانی و درست باعث میشود این پتانسیل انسانی در بسیاری از موارد نتواند آن نتیجه اجتماعی متناسب و ثمربخش خود را داشته باشد. اگر این حرکتهای موردی و مقطعی با مشارکت متخصصان و علاقهمندان در مسیر درست خود قرار بگیرند، علاوه بر ارضای حس انساندوستی ما، باعث حل بسیاری از مسایل و مشکلات اجتماعی میشوند. خوشبختانه در سالهای اخیر نمونههای موفقی از این حرکتها را دیدهایم که با برنامهریزی هدفمند و درست و ارایه نتایج توانستهاند در زمینه کمک به بیماریهای خاص و خانوادههای نیازمند نهادهای معتبر و مفیدی راهاندازی کنند. یادم است چندینسال قبل دختر دانشآموزی موقع عبور از یکی از خیابانهای محلات جدید به علت نبودن فضای عبور استاندارد در تصادف جانش را از دست داد. والدین این دختر به یاد فرزند ازدسترفتهشان هزینه ساخت یکپل عابر هوایی را در همان محل دادند. چندسال بعد وقتی آن محله رونق گرفت و تغییرات عمدهای کرد، یکی از سازمانهای ذیربط پل عابر پیاده را از آنجا برداشت. امیدوارم آن پدر و مادر از کار خیری که کرده بودند، هیچوقت پشیمان نشده باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.