احمد پورنجاتی، سعید معیدفر و مهدی دواتگری از کنشهای مدنی کنونی میگویند
دولت و ملت همسو میشوند؟
عسل عباسیان
آخرین روزهای اسفند93، با اینکه اغلب ارگانها و نهادها داشتند حساب و کتابهای آخر سالشان را جمعوجور میکردند و آماده یکتعطیلات دوهفتهای میشدند، هنرمندانی سرشناس، به جای اینکه خستگی یکسال سخت را بهانه کنند، دستدردست یکدیگر تصمیم گرفتند جریانی را آغاز کنند. در مراسم اکران خیریه «کاغذ بیخط» ناصر تقوایی بهنفع زنان بیسرپناه تهران، رخشان بنیاعتماد اعلام کرد جایزه جشنواره آسیاپاسیفیک برای فیلم «قصهها» را برای بیخانمانها به حراج میگذارد. دو، سهروزی نگذشت که رضا کیانیان هم این جریان را ادامه داد و سیمرغهایش را پیشکش زنان و مردانی کرد که تنها سقف بالای سرشان، آسمان است. بعد نوبت پرویز پرستویی بود که بهنفع بیخانمانهای پایتخت، جوایزش را حراج کند. او روز 24اسفند93 نوشت: «از آنجایی که در این ایام همه مردم شریف ایران در تکاپوی برگزاری عید نوروز و چیدن سفره هفتسینشان هستند من هم به سهم خود به همه ملت ایران پیشاپیش سالنو را تبریک میگویم. اما یادمان باشد هستند بانوانی که بدونسرپرست و سرپناه در گوشههای خیابان عمر خود را سپری میکنند. نه سفره هفتسین دارند و نه خانوادهای که به دیدنش بروند.» او سپس جایزههای بینالمللی خود را که در جشنوارههای رم، رباط، جیپور و بلگراد دریافت کرده بود، برای فروش بهنفع هموطنان بیخانمان تقدیم کرد. سپس فاطمه معتمدآریا عزیزترین جایزهاش را پیشکش کرد و بعدتر بهمن فرمانآرا نیز همراه شد و نوشت: «وقتی سرپناهی نداری، سرما و گرما فرقی نمیکند چون پناهی نداری. امروز اگر به اجتماعی که در آن زندگی میکنیم، نگاهی بیندازیم، میبینیم فاصلهها بین طبقات بیشتر ازپیش شده و افرادی که تعدادشان کم هم نیست، کلا از قافله عقب ماندهاند و در گوشهوکنار شهر ما بیپناه ماندهاند.» شمسلنگرودی هم در روزهای نوروز94 اعلام کرد دستنوشته یکی از کتابهایش را به جریان «سینهشتم» هدیه میکند. کنار هم قرارگرفتن همین اسامی معتبر برای ایجاد یک جریان مطمئن و اثرگذار کافی بود تا هنرمندان شاخص دیگری همچون حمید جبلی، حسین پاکدل، نیکی کریمی، حبیب رضایی، بهرام رادان، مهناز افشار، رضا یزدانی، سحر دولتشاهی، پریوش نظریه و... با آن همراه شوند. اما درپی این حرکت با شور و ابتکار آغازشده، قرار است حراجی بزرگی برگزار شود و مردمی که توانایی مالی دارند، همراه این کنش اجتماعی شوند. اینگونه اتفاقها در آن سوی آبها مدام و مدام تکرار میشود، اما به این شکل و شیوه در ایران بدیع است و نوپا. از اینرو به سراغ چهرههای سیاسی و اجتماعی رفتیم تا این دست از کنشهای اجتماعی را از منظری دیگر بررسی کنیم. تحققیافتن حسرتی بزرگ احمد پورنجاتی، فعال سیاسی اصلاحطلب درباره مثبتبودن این جریانات میگوید: «هیچ انسانی نمیتواند نسبت به یک اقدام انسانی که رویکرد شفاف دارد بیتفاوت باشد و از آن استقبال نکند. ایجاد چنین جریانی توسط معتبرترین هنرمندان این سرزمین و حسن سلیقهشان در نامگذاری آن در آستانه نوروز و پهنشدن سفرههای هفتسین، حرکتی بهنگام تلقی میشود. در این سالهای بسیار، شاهد حضور چشمگیر هنرمندان برای حلوفصل مشکلات اجتماعی بودهایم اما جریان «سینهشتم» که مورد حمایت و پشتیبانی نامآوران عرصه سینما و سایر عرصههای هنری و فرهنگی است، این قابلیت را دارد که بگوییم فرآیند تازهای را در جامعه ایران رقم خواهد زد؛ اتفاقی که من شخصا همیشه حسرت رخدادنش را داشتم؛ فرآیندی که در آن نگاه کنشگرانه و فعالانه شهروندی در برابر معضلات کوچک و بزرگ، جای نگاه منفعلانه را گرفته است. امیدوارم این موضوع تبدیل به یکهنجار در جامعه ما شود و دیگر این عادت نگاه به بالا برای حلوفصل مشکلات، از بین رفته و جای خود را به رویکردی بدهد که در آن مشکلات جامعه توسط خود جامعه حل میشود و نه صرفا توسط دولتمردان.» پورنجاتی رخدادن «سینهشتم» را چنین تحلیل میکند: «صرفنظر از اینکه در فرآیند حل مساله بیخانمانها، نهادهای بوروکراتیک چه مسوولیتی برعهده دارند، این اتفاق خودجوش، باید بهصورت فرآیندی مداوم باشد و نه اینکه جرقهای باشد در برههای، که اگر تداوم یابد و با تدبیر پیش برود، میتواند نویدبخش این باشد که ما وارد فصل تازهای از تاریخمان شدهایم و جامعه ایران، فصل تازهای را در تکامل مدنی آغاز کرده است.» پورنجاتی سپس با اشاره به نامگذاری سال94، به عنوان سال «دولت و ملت، همدلی و همزبانی» که بر همین رفتارهای مدنی و تعاملات تاکید دارد و «سینهشتم» هم بهنوعی در راستای همین عنوان گام برمیدارد و محقق میشود، معتقد است: «امروز در آغاز سال94، با توجه به نامی که روی امسال گذاشته شده و جریان «سینهشتم»، نباید از روی جوگیری با اطمینان صددرصد بگویم که هماکنون جامعه ایران فصل تازهای از بلوغ اجتماعی را با رفتارهای مدنی آغاز کرده است، بلکه بهنظر من اگر آن قابلیت و ظرفیت در جامعه ما هم بهلحاظ روانشناسی اجتماعی و هم بهلحاظ بلوغ رفتاری وجود داشته باشد که این تلاشهای داوطلبانه را به سرانجام برساند و همدلی را هرروز بیشتر کند، آن وقت در پایان سال94 میتوان با یقین گفت که بله جامعه ما وارد فصل تازهای از تاریخ خود شده است.» این نماینده اصلاحطلب مجلس ششم در ادامه میگوید: «به گمان من اگر یکحرکت سهوجهی برای پایش این جریان که خوشبختانه به همت افرادی که در چشم و دل مردم عزیزند آغاز شده، صورت گیرد، بیشک در پایان سال شاهد ورقخوردن برگی از تاریخمان خواهیم بود. وجه نخست این حرکت این است که پیشاهنگان این جریان، کشاکش ناملایمات و بیمهریها را تاب بیاورند و ضلع اول این پایش را مستحکم کنند. ضلع دوم این پایش باید سازمانهای مردمنهادی باشند که به «یاعلیمدد» این عزیزان هنرمند پاسخ میگویند و آنها را همیاری میدهند. اگر اتفاق و همتی که در مناسبتهای مذهبی ما نظیر عاشورا رخ میدهد، در این جریان هم رخ دهد، بیشک شاهد اتفاقی کمنظیر خواهیم بود. در این جریان و برای تقویت ضلع دوم آن، حتی باید از نهادهای سنتی مردمی مثل حسینیهها و مساجد هم یارگیری شود. ضلعسوم که قطعا کمترین نقش را در قیاس با دوضلع دیگر خواهد داشت، دستگاههای اجرایی و سایر دستگاهها هستند که اگر خیر مستقیمی نمیرسانند، همین که سنگ بر سر راه جریان نگذارند و مسیر را برای دوضلع دیگر هموار کنند، بزرگترین کمک را کردهاند. دولتمردان باید از احتیاطات و احتمالات امنیتی عبور کرده و با یک همدلی واقعی، همانطور که مقاممعظمرهبری گفتهاند، ضلع سوم این مثلث باشند تا در پایان سال پیشرو شاهد ورود جامعه مدنی ایران به دوران نوجوانیاش باشیم.» مجلس برای اشاعه نوعدوستی همراه مردم است مهدی دواتگری، نماینده کنونی مجلس که مشیای میانهرو دارد نیز درباره اقدامات انساندوستانه میگوید: «یکی از سیاستهای جدی نظام و دولت در ادوار مختلف، همواره توجه به قشر محروم و نیازمند جامعه بوده و با وجود تلاشهای زیادی که در همینراستا صورت گرفته، جا دارد کماکان به این بخش توجه ویژه شود. تا امروز بحث بنیاد مسکن را داشتهایم که توسط آن به بسیاری از اقشار محروم مسکن داده شده. کمیته امداد گامهایی برداشته. سازمان بهزیستی هم همینطور. مجلس هم همواره از این اقدامات حمایت کرده و خواهد کرد. در کنار این موضوع، کمکهای مردمی را هم داریم که همیشه در اینباره گفته شده بهداشت مقدم بر درمان است. هرقدر در حوزه بهداشت اجتماعی سرمایهگذاری کنیم هزینههای درمان اجتماعی کاهش مییابد. اگر سرپناهدادن به بیخانمانها امروز موردتوجه قرار نگیرد، مشکلاتی عدیده را در آیندهای نهچندان دور ایجاد خواهد کرد. ضمن تشکر از دستگاههای اجرایی دخیل در این قضیه نیاز است مردم و توانمندان به یاری این جریانات بشتابند. ایجاد جریان «سینهشتم» به همین منظور توسط هنرمندان هم امر بسیار پسندیدهای است چون الگویی میتواند باشد برای سایر آحاد مردم تا آنها نیز در این امر خداپسندانه مشارکت داشته باشند.» مردم، مطرودین را به جامعه بازمیگردانند «سعید معیدفر»، جامعهشناس و استاد دانشگاه علوم اجتماعی تهران هم درباره وضعیت کنونی جامعه ایران و زمینههای اجتماعی جریانات خودجوش همدلانه میگوید: «مدتهاست که جامعه ما تا حد زیادی به حوزه اجتماعی توجه داشته و علاقهمندی خودش را برای ورود جدی به این عرصه نشان داده. اولین نمودش چهارسال پیش در حرکت بسیار زیبای چهارراه پارکوی که عدهای از جوانها با تمیزکردن شیشه اتومبیلها برای کودکان کار درخواست کمک کردند، خودجوش رخ داد. آن زمان خیلی از مسوولان جامعه که این حرکت زیبا را برنتابیدند و نگران بودند که ممکن است با منافع آنها در تضاد باشد، عملا با این برخورد رفتار درستی انجام ندادند و تلقی دیگری ایجاد شد در حالی که انصافا حرکت، کاملا انساندوستانه بود و تمایل جامعه را برای کمک به همنوعان نیازمند میرساند. پیش از آن هم فرصتهایی توسط برخی از ارگانها ایجاد شده بود، مثل جشن نیکوکاری و جشن عاطفهها. مردم در این سالها به شکلهای دیگر هم کمکهای انساندوستانه داشتهاند. با وجود محدودیتهایی که وجود دارد، بهطور متعدد انجیاوهایی داریم. کشور ما در منطقه توجه بیشتری به همنوعدوستی نشان میدهد منتها متاسفانه از سوی دولتمردان روی خوش نمیبیند. اگر پذیرش برای این نوع فعالیتها بدون احساس خطر نسبت به آنها فراهم شود، تردید ندارم این نوع فعالیتها بهمراتب بیش از گذشته خواهد شد و میشود. این نوع همکاریها حتی یک پشتوانه عظیمی برای دولت و برای حل مسایل و مشکلات اجتماعی ایجاد خواهد کرد. مسایل و آسیبهای اجتماعی همیشه مشکلشان ناشی از کمبودهای اقتصادی و فقر نیست، بخش عمدهای از آنها ناشی از طرد اجتماعی است. افراد آسیبدیده اعم از متکدیان یا کارتنخوابها با همین طرد اجتماعی وضعیت ناخوشایندی دارند. باید افراد مرجع برای رفع این معضلات جلو بیایند که پشتسرشان مردم جلو بیایند و این انزوای اجتماعی کنار برود تا مشکلات اجتماعی حل شود والا آسیبهای اجتماعی صرفا با مداخله دولتها حل نمیشود، بلکه با همت مردم و با کمک افراد مهم حل خواهد شد. آنچه تا به حال مانع بوده، برخورد نامناسب دولتها بوده که فکر میکردند خودش باید مشکلات را حل کنند. باید این موانع همکاری برداشته شود.» سعید معیدفر با توجه به نامگذاری سال94 و «همدلی و همزبانی دولت و ملت» توسط مقاممعظمرهبری نیز میگوید: «انشاءالله که این فرصت را ما مردم بتوانیم به واسطه جریانی همچون «سینهشتم» فراهم کنیم برای همکاری دولت و ملت برای حل آسیبهای اجتماعی. امیدواریم چنین باشد.» با توجه به اینکه آیتاللههاشمیرفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام هم در آخرین روزهای اسفند93 تاکید کرده بودند که سال94 باید سال همدلی باشد، بهنظر میرسد عزم همهجانبهای برای تغییر رفتار مدنی جامعه ایران ایجاد شده که باید 12ماه منتظر ماند و در پایان سال از عیار این «همدلی» معدل گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.