|

تئوری‌های رهبران سیاسی در یک‌نگاه

رها معتمدی: رهبران در جهان باید در محیط‌های باز، جایی که در آن فرهنگ‌های متفاوت، خطرات متنوع و چالش‌های فراوان وجود دارد، فعالیت کنند. پس در چنین فضایی آنان نیازمندند تا دانش، مهارت و ویژگی‌های شخصیتی مناسبی داشته باشند. در‌این‌میان، هوش هیجانی و ذکاوت فرهنگی سهم بیشتری در موفقیت آنان بازی می‌کند. طبق گزارش سازمان مطالعات سیاسی، رهبری یک‌پدیده جهانی است که به‌ویژه در دموکراسی‌های لیبرال غربی به آن توجه اندکی می‌شود. رهبران جهانی از طریق سازمان‌ها و موسسه‌های سیاسی تاثیرات مهمی بر سیستم اجتماعی کشور‌ها می‌گذارند. بر اساس گزارش این سازمان، مطالعات درباره رهبران سیاسی معاصر نشان می‌دهد که رفتار احزاب سیاسی، دولت‌های ملی، سازمان‌های فراملی و موسسه‌های محلی و منطقه‌ای همگی بر اساس گرایش‌ها و عوامل سیاسی حاکم موجود اتخاذ می‌شود. در این میان، برخی از تحلیلگران مانند «ماکس وبر» تاکید می‌کنند که نمی‌توان رفتارهای شخص اول هر حکومتی را نادیده گرفت چرا‌که رفتار رهبران کشور‌ها بر تمامی ادبیات سیاسی گروه‌های دیگر سایه می‌اندازد. وبر می‌گوید اکنون سه‌نوع از رهبری مطرح می‌شود؛ بوروکرات‌ها، رهبران کاریزماتیک و در ‌‌‌نهایت رهبران سنتی. آنان بر اساس الگوی تعامل یا حکمرانی مطلق عمل می‌کنند. از سوی دیگر، «جورج برنز» دیگر تحلیلگر آمریکایی با تایید تئوری وبر می‌گوید رهبران سیاسی معمولا در نظام‌های متفاوت، رفتارهای متفاوتی دارند؛ برای مثال رییس‌جمهوری آمریکا اگر در کشور دیگری به قدرت می‌رسید، بدون شک ادبیات دیگری را برای خود بر می‌گزید. به گفته برنز، از رهبران سیاسی غیراخلاقی در هیچ جا به‌عنوان رهبران مناسب یاد نمی‌شود. اکنون تئوری‌های گوناگونی برای تحلیل روش‌های اتخاذ‌شده توسط رهبران جهانی مطرح می‌شوند که تمامی آنان به دنبال فهمیدن این مساله هستند که این روش‌ها چه تاثیری بر جوامع بشری می‌گذارد. از آنجا که رهبران و پیروان، هر دو بخشی از فرآیند رهبری هستند، لازم است مواردی که رهبران و پیروان را مقابل هم قرار می‌دهد به‌خوبی شناسایی و مطالعه شود. رهبران و حامیان آنان نیاز دارند که به‌خوبی و توسط یکدیگر شناخته شوند. در این میان آنچه با قطعیت تمام بر آن تاکید می‌شود، آن است که اگر رهبران بانفوذ، حامیان خود را راضی نگه ‌دارند و به وظایف خود به‌‌خوبی عمل ‌کنند، می‌توانند نتیجه و رسیدن به هدف واقعی خود را به عینه مشاهده کنند. البته به‌خوبی می‌توان تفاوت در شیوه عملکرد رهبر و مدیران را بررسی کرد؛ حال این شیوه رفتاری برای مدیر پروژه یک‌شرکت بزرگ باشد حال یک‌سرمربی فوتبال یا یک‌رییس‌جمهور. «کورت لویین» و دیگر استادان دانشگاه «آیوا»، پس از تحقیقات فراوان به این نتیجه رسیده‌اند که شیوه‌های رفتاری روسای‌جمهوری در جهان یا رهبران سیاسی را می‌توان در سه روش کلیدی خلاصه کرد؛ نخست رهبرانی که وظایف خود را به دیگران محول می‌کنند و در نتیجه کنترل امور از دستان آنان خارج می‌شود. در این شیوه رهبری حامیان مدیران، هر اقدامی را که مناسب ببینند انجام می‌دهند. لوین در تحقیقات خود بر این نکته تاکید می‌کند که این شیوه از رهبری زمانی اتخاذ می‌شود که کشور‌ها با حداقل بهره‌وری و درگیری‌های داخلی مواجه می‌شوند. در این شرایط روسای‌جمهوری تنها تلاش می‌کنند که نیازهای حامیان خود را رفع کنند و ضرورت‌های اصلی را در‌نظر نمی‌گیرند. این شیوه عملکرد دقیقا در نقطه مقابل حاکمیت مطلقه قرار می‌گیرد. در این شیوه از حاکمیت، رهبران و مدیران تنها تصمیم‌گیرندگان نهایی هستند و حامیان آنان دقیقا همانی که دستور می‌گیرند را اجرایی می‌کنند. به گفته لویین، این شیوه حکومتی نشانگر آن است که بهره‌وری در مقیاس بالا قرار دارد و حامیان چنین رهبرانی در رضایت کامل هستند. اما در وسط این زنجیره حکومتی، شیوه دیگری قرار دارد که به آن دموکراسی می‌گویند. در حکومت‌های دموکراتیک مردم و رهبران تقریبا سهم یکسانی در معادلات دارند. در این تحقیقات آمده است که هرچند در این شیوه بهره‌وری نسبت به حاکمیت مطلقه در درجه پایین‌تری قرار دارد، اما شهروندان شاد‌تر و خلاق‌تر هستند. «رالف استاگدیل» استاد دانشگاه «اوهایو» زمانی که توسط ارتش آمریکا استخدام شد، دو‌شیوه جدید از رهبری و مدیریت را ارایه کرد. نخستین شیوه‌ای که او مطرح می‌کند، روش ساختاری در رهبری است. به گفته او، رهبران در کشور‌ها وظایف مشخصی را معلوم می‌کنند و حامیان آنان آنچه به آنان دیکته می‌شود را با دقت انجام می‌دهند. البته نباید این مساله را نادیده گرفت که در این شیوه، رهبران و مدیران بر به‌وجود‌آوردن فضایی از اعتماد متمرکز می‌شوند و به حامیان خود احترام می‌گذارند و اجازه می‌دهند که مردم در تصمیم‌گیری‌های آنان دخالت کنند. در تحقیقات استاگدیل آمده است که هر تفاوت رفتاری بدون‌شک جامعه‌ای متفاوت را خلق می‌کند. ابهامات سیاسی در علوم سیاسی، «شبهات سیاسی» به فرآیندی اطلاق می‌شود که نمی‌توان به باورهای واقعی کاندیدا‌ها و سیاستمداران پی برد. این ویژگی زمانی از اهمیت فوق‌العاده برخوردار می‌شود که کشور‌ها در تدارک برگزاری انتخابات هستند و رای‌دهندگان بیش از گذشته به سخنان سیاستمداران دقت می‌کنند و آنان نیز طبق شرایط جامعه خود سخن می‌گویند. در علوم سیاسی، فرضیه شبهات سیاسی برای درک دلایل اینکه چرا کاندیدا‌ها در زمان انتخابات نیات و سیاست‌های خود را نامشخص و به صورت مبهم ارایه می‌دهند، مورد بررسی قرار می‌گیرد. اکثر این تئوری‌ها از ادبیات منطقی در علوم سیاسی ریشه می‌گیرد؛ جایی که بازیگران سیاسی تنها در راستای منافع خود ایفای نقش می‌کنند. در این میان برخی از کار‌شناسان بر این باورند که اتخاذ چنین سیاستی بسیار خطرناک است. «کنت‌اشپسل» استاد رشته علوم سیاسی دانشگاه «هاروارد» که اخیرا تئوری‌ای درباره شبهات سیاسی ارایه داده است، در‌این‌باره چند‌پرسش را مطرح می‌کند؛ نخست آنکه چرا سیاستمداران زمانی که تنها یک هدف و برنامه روی میز گفت‌وگو قرار دارد، همچنان مبهم باقی می‌مانند. او اینچنین پاسخ می‌دهد: سیاستمدارانی که از این روش استفاده می‌کنند، برای گروه نخست یک‌‌برنامه را مطرح و برای گروه‌های دیگر، سخن و طرحی متفاوت ارایه می‌دهند. این روش زمانی به‌‌کار گرفته می‌شود که آنان به‌این‌باور می‌رسند که رای‌دهندگان در جست‌وجوی حقایق هستند. به عبارتی دیگر، اگر رای‌دهندگان تمایل داشته باشند کاندیدای آنان عقاید متفاوتی را می‌پذیرد، نامزدها نیز از فواید این روش به‌خوبی بهره می‌برند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.