|

«رخ دیوانه» در پی چیست؟

رمزگشایی از شطرنج زندگی

سیدرضا صائمی: «رخ دیوانه» روایتگر قصه زندگی چند جوان است که در شبکه‌های اجتماعی با هم در ارتباطند. در اولین دیدار آنها، مسعود (ساعد سهیلی) و ماندانا (طناز‌طباطبایی) که از دو طبقه اجتماعی مختلفند، بر سر دزدی از یک خانه با هم شرط‌بندی می‌کنند. مسعود در ازای گرفتن موبایل ماندانا، وارد خانه‌ای می‌شود که ماندانا از خالی بودن آن مطمئن است؛ اما پس از چند لحظه، سرایدار وارد خانه می‌شود. با بروز مشکل، هرکدام از اعضای این دو قشر اجتماعی سعی می‌کنند فردی از گروه مقابل را مقصر جلوه دهند. پیروز (امیر جدیدی) واسطه و به‌نوعی نقطه اشتراک دو گروه است که باید خود را قربانی کند تا این بازی شطرنج، مساوی تمام شود. «رخ دیوانه» فرزند زمان خود است؛ فیلمی برای نسل امروز که هم ساختار و فرم روایتش و هم مضمون و درونمایه قصه مبتنی‌بر روانشناختی و خصلت‌های فرهنگی جوان و جامعه امروز است. اگر ابوالحسن داوودی در«تقاطع» به شکاف نسلی و فاصله والدین و فرزندان پرداخته، در«رخ دیوانه» نیز همان موقعیت را باز‌تولید کرده است، منتها این‌بار از زاویه دید قهرمان‌های قصه؛ از زبان همان نسلی که قصه، وضعیت دردناک آن را روایت می‌کند. اگر در «تقاطع» فیلمساز بنا‌بر اقتضای سنی و جایگاه اجتماعی خود از موضعی پدرانه و نسل قدیم به آسیب‌شناسی نسل جدید می‌پردازد، اما در اینجا این نسل بیشتر متهم، مقصر، سهل‌انگار و بی‌توجه است. اما در «رخ دیوانه» او نه یک مجرم یا مقصر بلکه قربانی است. این‌بار فیلمساز نه از زاویه دید نسل خویش که از نگاه نسل جدید و زبان او به نقد این موقعیت پارادوکسیکال و پرتناقض و رنج نگریسته است. دلیل مهم این رویکرد که به ویژگی و عنصر مهمی از حیث داستان‌پردازی و موقعیت دراماتیک فیلم هم بدل شده، نمایش ابزارهای نوین ارتباطی و دیجیتال و تاثیر آن در مناسبات فردی و فرهنگی نسل جدید است. از این نظر نیز می‌توان «رخ دیوانه» را فیلمی مدرن و امروزی دانست؛ اینکه چقدر ابزارهایی مثل اینترنت و فیس‌بوک، چت و تشکیل گروه‌های مجازی می‌تواند در زیست -‌جهان نسل امروز موثر باشد و زندگی آنها را حتی تا مرز اضمحلال و فروپاشی به خطر بیندازد؛ فیلمی خوش‌ریتم با ساختار روایی درهم‌تنیده و شطرنجی که حتی نام فیلم هم از یکی از مهره‌های شطرنج الهام گرفته است. بدون‌شک «رخ دیوانه» بهترین فیلم ابوالحسن داوودی در کارنامه حرفه‌ای‌اش است که از همین الان می‌توان پیش‌بینی کرد که به پرفروش‌ترین فیلم کارنامه او هم بدل خواهد شد. فارغ از تاویل‌های اجتماعی/ فرهنگی اثر، خود متن نیز از حیث دراماتیک و ساختار روایی درخور تامل و توجه است؛ فیلمی که خط بطلانی بر پیش‌بینی‌های مخاطب کشیده و با رمزگشایی قطره‌ای و سکانس‌به‌سکانس هر‌بار لایه‌ای از حقیقت را کنار می‌زند و داستان را از زاویه و خاستگاه متفاوتی روایت می‌کند که مخاطب نتوانسته آن را حدس بزند. در برهوت فیلم‌های ضدقصه یا فیلم‌هایی که قصه خود را درست تعریف نمی‌کنند، « رخ دیوانه» غنیمتی است که مخاطب را دست‌کم در موقعیت معمایی که مدام با رمزگشایی‌های غافلگیرکننده همراه است سرگرم می‌کند. کاش فقط قصه در روایت نهایی خود سویه خیالی نمی‌گرفت و روایتی رئالیستی داشت تا دامنه و عمق تاثیرگذاری آن بیشتر می‌شد. در شرایط کنونی شاهد یک تضاد لحنی در فیلم هستیم که تاثیرگذاری عاطفی- روانی فیلم را در آخر قصه با خودافشاگری پیروز مبنی بر خیالی‌بودن داستانی که خود راوی‌اش بوده، کاهش می‌دهد. به‌ویژه صحنه پایانی فیلم و سقوط پیروز از ساختمان که موجب آشفتگی و دوگانگی در لحن قصه می‌شود. «رخ دیوانه» بیشترین جذابیت خود را از شکل روایت و سطح بازیگری بازیگرانش می‌گیرد. فارغ از بازی خوب طناز طباطبایی در نقش ماندانا که شاید از حیث شخصیت‌پردازی و موقعیت در‌اماتیکی که در قصه دارد سخت‌ترین نقش نسبت به نقش‌های دیگر است، باید به بازی چشمگیر ساعد سهیلی اشاره کرد که به خوبی از پس نقشی متعارض و متظاهر برآمده و توانسته منویات روانشناختی کاراکتر را به خوبی در کنش‌مندی‌های دراماتیکی خود بازنمایی کند. اساسا داوودی به‌خوبی از پس هدایت بازیگران متعدد در این فیلم به‌ویژه با توجه به روایت کنش و واکنشی آنها برآمده و توانسته فیلمی گرم و خوش‌ریتم بسازد. در پس این دو لایه فیلم، یعنی نوع روایت و موقعیت خاص قصه، فیلمساز به‌وجود آسیب‌های اجتماعی از اعتیاد تا فقر و بیکاری و فحشا و فروپاشی اخلاقی- رفتاری اشاره کرده تا تصویری جامع‌تر از وضعیت شکننده و آسیب‌پذیر نسل جدید در جامعه امروز را ترسیم کند؛ تصویری که مخاطب جوان را به جبهه‌گیری و مقاومت در برابر آن وا نمی‌دارد و به شدت با حس همذات‌پندارانه همراه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.