شادی هستهای؛ چرا و چگونه؟
سعید برآبادی: شادی مردم از تفاهم هستهای لوزان در خیابانهای جمعهشب پایتخت، حالا واکنشهای زیادی را بههمراه داشته؛ گروهی مردم را به جًوزدگی و جستوجوی بهانه برای شلوغکردن خیابانها متهم میکنند و گروهی، شادی دوشب پیش را نشانه حمایت بخشی از طبقه متوسط کشور از تیم مذاکرهکننده ایران میدانند. کافهنظر «شرق» این موضوع را با چندنفر، از دریچههای مختلف بررسی کرده و از آنها درباره چرایی و چگونگی شادی هستهای پرسیده است.
کامبیز نوروزی حقوقدان تجربه سالهای پس از انقلاب اسلامی بهگونهای بوده که مردم ایران بهطور مستمر با مسایل سیاسی درگیر بودهاند. بخش عمدهای از این مسایل بهطور مستقیم با زندگی مردم سروکار داشته و بههمینخاطر آنان تغییرات متعاقب آن را احساس کردهاند. بنابراین همیشه میزان حساسیت عمومی جامعه ما به مسایل سیاسی زیاد بوده و اگر جمعهشب هم مردم به خیابانها رفتهاند و تفاهم هستهای ایران را جشن گرفتهاند، نشانهای است از حساسیتشان به فضای سیاسی کشور. جالب اینجاست که معمولا در میان مردم دیگر کشورها، اخبار مربوط به روابط بینالمللی چندان با واکنش جمعی همراه نمیشود اما مردم ایران که سالهاست با موضوعات هستهای و تبعات آن درگیر هستند و تاثیر مستقیم و غیرمستقیم روابط بینالمللی ایران را بر زندگی خود میبینند، با شنیدن چنین خبر خوشحالکنندهای دست به واکنش جمعی میزنند. در کنار این واقعیت باید بپذیریم که انتخاب نوع بروز احساسات هم با خود مردم است نه با دیگران. اگرچه گاهیاوقات روشنفکران توهم قیمومیت در مسایل مردم را دارند اما مردم حق دارند نسبت به هر اتفاقی براساس احساسات خودشان و در چارچوب عرف، اخلاق و قانون، واکنش نشان دهند. از یاد نبریم، حتی کسانی که بهدنبال بهانهای برای پایکوبی در خیابانها هستند، لابد قابلیتی در خبر تفاهم لوزان دیدهاند که آن را برای شادی جمعیشان انتخاب کردهاند و باید به این انتخاب احترام گذاشت.
منیژه حکمت کارگردان متاسفانه در کشور آنچنان با کمبود رفتارهای اجتماعی و از آن مهمتر شادی مواجهیم که مردم به هر دلیلی بهدنبال اتفاقاتی هستند که بتوانند تعریف اجتماعی- جمعی خودشان را نشان دهند. مردم تمایل دارند که شادیشان را در جامعه با شنیدن اخبار خوش بروز دهند و بهترین اتفاق، رخدادن مسایلی است که با عِرق ملی آدمها گره خورده است. بروز چنین اتفاقاتی انگیزه حضور مردم در عرصه اجتماعی و شادی جمعی را پررنگ میکند تا در نهایت به شکل یکهمدلی اجتماعی جلوهگر شود. وقتی که خبری خوشحالکننده رقم میخورد، برای زندگی اجتماعی مردم اتفاق بزرگی است؛ مثل جمعهشب که من هم به خیابان رفتم و حضور مردم را به چشم دیدم؛ حضور پرشوری که پشتوانه اجتماعی مهمی برای جامعه، دولت و... بهحساب میآید. درست است که بعضیوقتها شکل این شادیها کمی دگرگون میشود و شاید حتی از حد بگذرد اما یادمان نرود که حتی این رفتارها هم از ناخودآگاه جمعی ما میآید و شاید با رفع محرومیت اجتماعی از شادی، برطرف شود.
محمدعلی الستی جامعهشناس دقت کنید مواجههای که بر سر شادی مردم به وجود آمده همان اتفاق همیشگی است. گروه اول اصلاحطلبها هستند که هر دستاورد مثبتی را مایه دلگرمی و پشتوانه ملی میدانند و گروه دوم که بهظاهر با چنین دستاوردهایی موافق نیستند و خود به دو دسته تقسیم میشوند؛ دسته اول، مخالفان نظام، که حاضر نیستند هیچ دستاورد مثبتی را به حاکمیت نسبت دهند و دسته دوم که از گروههای تندرویی تشکیل شده که بههیچعنوان حاضر به مصالحه نبوده و بههمینخاطر مثبتبودن دستاوردها را نمیپذیرند. گروه دوم همیشه با موضعگیریهای تندروانه خود، دستاوردهای گروه اول را نادیده انگاشته و همین موضوع بهانهای برای رودررویی آنها بر سر مسالهای همچون شادی اجتماعی مردم پس از اطلاع از تفاهم هستهای لوزان شده است. اما چنین رویاروییای تازه نیست و در هرموردی که پای دستاوردی در میان باشد، چنین رفتاری را شاهدیم. کسانی که واکنش و کنش مردم را تفسیر میکنند، اساسا همان گروههایی هستند که هیچگاه بهدلیل تندروی خود نمیتوانند ارزش دستاوردهای مثبت را بهعنوان یک سرمایه ملی بپذیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.