|

نتانیاهو و خاورمیانه

«خالد دیاب»، روزنامه‌نگاری بلژیکی- مصری است که مدت‌زمانی طولانی را در بروکسل، بیت‌المقدس، ژنو و قاهره گذرانده است. او نیمی از عمرش را در خاورمیانه صرف کرده و عمده مقالات و کتاب‌هایش نیز با هدف بررسی وضعیت سیاسی- اجتماعی آن منطقه به نگارش درآمده‌اند. «خالد دیاب» که برای رسانه‌های مختلفی از جمله «گاردین» و «الجزیره» می‌نویسد، در یادداشت اختصاصی خود برای «شرق» به بررسی چشم‌انداز پیروزی «نتانیاهو» در انتخابات اخیر رژیم اسراییل و تاثیر آن بر تحولات داخلی سرزمین‌های اشغالی و منطقه پرداخته است.

با وجود اینکه امیدهایی برای پیروزی چپ اسراییلی وجود داشت، انتخابات اخیر در سرزمین‌های اشغالی بار دیگر تایید کرد حزب «لیکود» به رهبری «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر کنونی اسراییل بزرگ‌ترین حزب آن رژیم است. نتانیاهو تلاش می‌کرد تا به همراه گروه‌های راست افراطی ائتلاف تشکیل دهد. او برخلاف امیدهای «روون ریولین»، رییس‌جمهوری رژیم اسراییل گام برمی‌دارد چرا که او خواستار تشکیل کابینه «وحدت ملی» شده بود. از سوی دیگر نتانیاهو میخی را بر تابوت راه‌حل دو دولت کوبید. در دوره او، شهرک‌سازی‌ها با روندی ویرانگر و غیرقابل ‌توقف ادامه خواهد یافت و بیش از گذشته چشم‌انداز صلح خدشه‌دار می‌شود. آینده برای فلسطینیان، چه آنهایی که در قلمرو رژیم اسراییل و نواحی اشغالی و چه آنهایی که در کرانه باختری هستند، غم‌افزا به‌نظر می‌رسد و ممکن است زمین‌های آنان بیش از گذشته بر اثر برنامه شهرک‌سازی‌های تازه تخریب شود و با پایمال‌شدن بیشتر حقوقشان زیر چکمه‌های اشغالگران مواجه شوند. در محدوده تحت کنترل رژیم اسراییل و بیت‌المقدس، احتمالا احساسات ضدعربی‌ای که در دوران انتخابات ظهور کرد افزایش خواهد یافت. دورویداد در هفته‌های اخیر نشان دادند که نتانیاهو از احساسات راست‌گراها برای جذب رای به‌نفع خود بهره برد. او سعی کرد تا عمیق‌ترین احساس نگرانی و نفرت اسراییلی‌های دست‌راستی را نسبت به اعراب ‌برانگیزد و آنان را وادار به حضور در پای صندوق‌های رای کند؛ به همین خاطر هشدار داد سیل جمعیت اعراب در حال رای‌دادن هستند. پیش‌تر، «آویگدور لیبرمن»، وزیر خارجه رژیم اسراییل در اظهاراتی مشابه با اقدامات داعش گفت شهروندان عرب «غیروفادار» به رژیم اسراییل سزاوار سر بریده‌شدن به وسیله تبر هستند. بااین‌حال، در میان ابرهای سیاه خطوط خاکستری هم دیده می‌شوند. باوجود وضعیت دهشتناکی که در حال حاضر وجود دارد، در مجموع چپ‌گرایان اسراییلی در این دور از انتخابات موضعی قوی‌تر داشتند و راست‌ها موضعی ضعیف‌تر. برخی از تحلیلگران فلسطینی و ناظران سیاسی معتقدند «نتانیاهو» با رد علنی راه‌حل تشکیل دو دولت و بیان احساسات تند ضدعربی، غرب را مجبور به بازنگری در رویکردش در قبال منازعه اسراییلی- فلسطینی خواهد کرد تا اقدامات قوی‌تری برای تحقق راه‌حل دو دولت انجام شود. احتمال دیگر آن است که واشنگتن و اروپا به‌سادگی خود را از روند مذاکرات صلح کنار بکشند. با افزایش روحیه ستیزه‌جویی و تلاش جناح راست برای به‌حاشیه‌راندن اعراب اسراییلی از نظر سیاسی، احزاب متفرق عربی در سرزمین‌های اشغالی در کنار یکدیگر ایستادند و نتیجه‌ای تماشایی را به ارمغان آوردند. تحت رهبری چهره کاریزماتیکی چون «ایمن عوده» احزاب عرب فهرست مشترکی را ارایه کردند و در نتیجه شاهکار کم‌نظیری را رقم زدند و در کنست (پارلمان) رژیم اسراییل، سومین حزب بزرگ از نظر داشتن کرسی خواهند بود. در چنین شرایطی، نتانیاهو به رهبران خاورمیانه پیشنهاد می‌کند که ثباتی قابل ‌لمس را تحقق بخشند. رهبران عرب احیانا با زیاده‌خواهی‌های رژیم اسراییل مخالفت خواهند کرد و از نتانیاهو مصرانه خواهند خواست تا به ابتکارعمل صلح عربی پاسخ دهد؛ با این حال، انفعال طرف مقابل و عدم ارایه پاسخ قانع‌کننده یک هنجار معمول خواهد بود. وضعیت موجود اما به شدت بی‌ثبات است و در نتیجه «معامله معمول» می‌تواند به‌سرعت به سمت وضعیتی خشن حرکت کند، همان‌گونه که در تابستان گذشته نیز چنین وضعیتی مشاهده شد و نشان داد به راحتی امکان تبدیل سریع وضعیت به موقعیتی که کنترل آن از دست خارج شود وجود خواهد داشت. جنگ رژیم اسراییل علیه حماس در مناطقی چون مصر جواب می‌دهد چرا که تل‌آویو سعی دارد از اخوان‌المسلمین چهره‌ای هیولاوار ارایه و اعضای آن را زجر و آزار دهد و آن جمعیت را «سازمانی تروریستی» خوانده است. همچنین دور از احتمال نیست که دولت راست افراطی جدید روی‌کارآمده در سرزمین‌های اشغالی بخواهد برای گمراه‌کردن اپوزسیون داخلی به همراه منحرف‌کردن توجه غربی‌ها، با تکان‌دادن یک جغجغه در مقابل دیدگان افکارعمومی دایما بر این هراس‌افکنی دامن بزند که ایران تهدیدی برای موجودیت رژیم اسراییل است. از طرفی دیگر، توافق بر سر برنامه هسته‌ای ایران سبب کاهش فشارهای وارده بر دولت تهران خواهد شد. این رویداد پیروزی‌ای برای آنان خواهد بود و به تهران اجازه خواهد داد تا به بازسازی اقتصاد بپردازد. با این حال، جمهوری‌خواهان تندرو تاثیرگذار در واشنگتن به همراه نتانیاهو مخالف هرگونه توافق جامع هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.