|

گفت‌وگو با حبیب رضایی

التیام زخم‌ها

حبیب رضایی، به عنوان بازیگر، آنقدر شناخته‌شده است که وقتی از مردم درخواستی کند، بسیاری همراه او شوند. او در حرکتی انسان‌دوستانه در سال 93، پیشنهاد داد که مردم به گسترش اعضای بانک سلول‌های بنیادی خونی کمک کنند و خودش هم در ساعت 8:30 یک روز پاییزی در بیمارستان شریعتی به عنوان همراه کمپین «اهدای خون، اهدای زندگی» حاضر شد. با او درباره این‌گونه فعالیت‌ها و تاثیراتی که کمک‌های مردم بر روند زندگی همدیگر می‌گذارد، گفت‌وگو کرده‌ایم.

آقای رضایی اگر بخواهیم به مرور سال گذشته بپردازیم، شما یکی از کسانی بودید که در انجام فعالیت‌ها و کنش‌های فردی و اجتماعی فعال بودید. در چند مورد اسم شما مطرح بود و در برنامه‌های مختلف حاضر بودید، اما کاری که خودتان در آن پیش‌قدم شدید، بحث سلول‌های بنیادی بود. اهمیت این ماجرا نه پنهان است و نه مخفی! سرطان معضلی است که بسیاری را در طول سالیان، مخصوصا دهه اخیر، به نوعی درگیر کرده است و بعد از اتفاقاتی که برای جمعی از هنرمندان افتاد، انگار مردم بیشتر توجه‌شان جلب شد و همه، بیشتر بر این بیماری متمرکز شدند. هرچند این اتفاقی است که می‌توانیم هرروزه در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در سراسر مملکتمان ببینیم. ببینیم که مردم با چه سختی و مشقتی با این غول بی‌پروا در حال مبارزه هستند. سرطانی که به عوامل بسیاری ارتباط دارد. اینجا یک نکته‌ای هست که به نظرم بد نیست به آن اشاره کنیم، در فرهنگ ما جا افتاده است که «صدقه‌دادن و کمک‌های بلاعوض» انگار صرفا برای دفع بلا و مشکل و درد از خودمان و اطرافیانمان است. انگار تا یک مبتلا به بیماری یا گرفتار در چنبره مشکلات را می‌بینیم، زود صدقه‌ای کنار می‌گذاریم که از «ما» فقط دور شود. نه اینکه این رسم، خدای‌نکرده بد باشد، نه، فقط موضوع این است که دردی را از صاحب درد دوا نمی‌کند. باید یاد بگیریم که هر دفع درد و مشکلی با کمک به کارهای اساسی با دامنه گسترده، قابل دست‌یابی است. در بحث سلول‌های بنیادی از دو سال قبل می‌دانستم بانک سلول‌های بنیادی وجود دارد و اطلاعاتی درباره‌اش جمع می‌کردم. به نظرم رسید، زمان مطرح‌کردن آن رسیده است و الان مردم و مسوولان برای این موارد، آمادگی پذیرش بیشتری دارند. مردم به خاطر مصیبت‌هایی که اتفاق افتاده توجهشان جلب شده بود و فکر کردم فرصت خوبی است که به دلیل آمادگی جامعه؛ بانک خون، قوی‌تر شود، چون می‌دانید هرچقدر تعداد نمونه‌های خونی بیشتر باشد امکان یافتن نمونه مناسب برای هر بیمار، افزایش چشمگیری پیدا می‌کند. اما بانک خون فعالیتی است که سریع جواب نمی‌دهد و یک‌جور بنیانگذاری‌ برای آینده است. همان‌طور که از نامش هم معلوم است، بانک یعنی سرمایه‌گذاری بلندمدت و امن؛ یعنی با سرمایه‌گذاری در بانک نباید انتظار سود آنی داشته باشیم و قرار است این سرمایه‌گذاری اندیشه خردمندانه شما را نمایان کند. قرار است یک‌جور به کسانی که این مشکل را دارند پشت گرمی بدهد و مثل فلج اطفال نیست که به صورت انقلابی ریشه‌کن شود و با بسیج عمومی مشکلش حل شود. این موضوع می‌تواند پایه‌گذاری شود و بتواند دلگرمی‌ ای برای خانواده‌های درگیر باشد. یک نکته‌ای وجود دارد. در این‌گونه فعالیت‌ها چهره‌های ما برای مدت کوتاهی می‌آیند و بعد انگار همه‌چیز را فراموش می‌کنند و به نوعی سبب می‌شود بخشی از فعالیت‌ها به صورت ناقص و بدون نتیجه کافی، بی‌سرانجام بماند فکر نمی‌کنم اصلا این زاویه نگاه درستی باشد. اتفاقا ما باید این گله را از دوستان خبرنگار یا صاحبان اخبار داشته باشیم؛ کسانی که ابزار انتشار اخبار را در دست دارند. انگار آنان زمانی توجهشان جلب می‌شود و زمانی اتفاق‌ها را پوشش نمی‌دهند. زمانی‌که به نظرشان خبر خیلی داغ نباشد. کنارش می‌گذارند یا در روزنامه‌ها به صفحه‌های اول راه پیدا نمی‌کند. این فعالیت‌ها در طول سال به طور مداوم از طرف دوستان و همکاران من در حال انجام است؛ دوستانی که من با آنها در ارتباط هستم و می‌دانم که این فعالیت‌ها را به‌صورت بسیار بسیار گسترده پیگیری می‌کنند و منشأ اثر هستند. اینکه پوشش خبری پیدا نمی‌کند دلیل نمی‌شود که هنرمندان کاری را شروع کرده‌اند و در نیمه‌راه، رها کرده‌اند یا دلیل بر نبودن و قطع‌شدن این‌گونه فعالیت‌ها نیست. اینکه تیتر روزنامه‌ها یا خبرها به زمینه‌های دیگری می‌پردازد، دلایل ژورنالیستی دارد، نه دلیلی برای اثبات نیمه‌کاره‌ماندن حرکات‌های جمعی. این‌گونه نیست که هروقت «منِ نوعی» بخواهم سوار موج بشوم و به روی جلد روزنامه‌ها و مجله‌ها بیایم، قصد کنم خدای‌نکرده از این مشکلات، پله‌های بیشتر برای دیده‌شدن بسازم. در اطراف من و دوستانی که با آنها در ارتباطم، به این شکل برخورد نمی‌شود. خیلی از دوستان من به طور مستمر با انجمن «ام‌اس» یا بیماری‌های خاص در ارتباط هستند. عیار یا معیار حضور هنرمندان و فعالیت‌های آنان فی‌نفسه در انتشار اخبار نیست. شاید اگر هنرمندان ما هم مثل هنرمندان دیگر کشورهای دنیا بنیادهای خیریه‌ای در این زمینه راه‌اندازی می‌کردند، این اتفاق‌ها بهتر پیش می‌رفت. به نظرم این اتفاق نمی‌تواند رابطه‌ای، یک‌طرفه باشد که مثلا روابط‌عمومی یک موسسه خیریه برای رسانه‌ها بفرستد و آنها هم استفاده کنند. یک مقدار بحث فراتر از این است. اگر هم مدام دوستان خبرنگار و صاحبان اخبار آنها را منتشر کنند، شاید عادی ‌شود. در انظار عمومی هنگامی‌که دردی مدام مطرح می‌شود، عادی می‌شود؛ مثل آلودگی هوا که چیزی به نام هشدار برای ما دیگر معنی ندارد. اینکه مثلا اگر اهواز در گردوخاک فرورفته دیگر برای ما صرفا نهایتا یک خبر ناراحت‌کننده می‌شود. استمرار از درد نمی‌کاهد؛ از توجه می‌کاهد. به نظر می‌رسد اگر اخبار این‌گونه فعالیت‌ها به صورت سازمان‌یافته‌تر و درست‌تری منعکس شود و انتشار هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده‌ای داشته باشد، حتما ثمره مستمر‌تری خواهد داشت. در نهایت آنچه باید، اتفاق می‌افتد و به اندازه‌ای اندک از درد‌ها و رنج‌ها کاسته می‌شود. پس پیشنهاد شما که تجربه زیادی از این‌گونه برنامه‌های تشویقی مردم دارید، برای انجام این‌گونه فعالیت‌ها چیست؟ می‌توان برنامه‌ریزی کرد و یک جدولی در تعامل هنرمندان و ورزشکاران و صاحبانِ نام و اعتبار با مردم از یک طرف و با مسوولان اجرایی از طرف دیگر و ارباب جراید و خبرنگاران باصلاحیت به عنوان ضلع سوم تنظیم کرد، که تااین‌حد، اتفاقات و تصمیمات گروهی، به صورت متفرقه و پراکنده انجام نشود و در ثانی امکان پیگیری و ردیابی جرقه‌های اولیه نیز فراهم شود. خودمان باید برای خودمان دل بسوزانیم. چقدر حضور مقطعی یا نمایشی برخی چهره‌ها در بی‌اعتمادکردن مردم تاثیر دارد؟ به نظر من، مهم‌ترین نکته جلب تمرکز و اعتماد مردم در این رفتارها و حرکت‌هاست. اینکه مقطعی است و استمرار ندارد، حتما مهم است اما نه به آن میزان که کل این فعالیت‌ها و جلب تمرکز را زیر سوال ببرد. کاش نباشد کاش همه از ته صداقتشان و صرفا برای نزدیک‌شدن به آدمیت آدم، دست به کاری بزنند و در فعالیتی شرکت کنند؛ اما حتی بدون این سجایای اخلاقی-که نایاب هم هست- بازهم حضور و شراکت در این اقدامات اضطراری و مثبت، فی‌نفسه قابل تقدیر است. اینکه بخواهم مثلا من نوعی خودم را نمایش دهم یا مثلا از کنار این مراکز و فعالیت‌ها، برای خودم نمدی بسازم قطعا شایسته نیست اما در نگاه کلی‌تر می‌بینیم که از کنار این حرکت، دست‌کم به بیماران و خانواده‌های‌شان کمکی - هرچند کوچک-ممکن است برسد و شاید کمی از گره‌ها- حتی مقطعی- باز شود. چه خوب است اگر کسی که عقده نمایش خود را دارد به جای رفتن به آتلیه عکاسی و عکس‌های بی‌مزه آنچنانی انداختن و بعد با تزریق پول و هزار شکل ناصواب روی جلد مجله‌های زرد و نارنجی و هفت‌رنگ را مزین‌کردن، بیاید در این جنس حرکت‌ها شرکت کند که لااقل در پس آن حرکت‌ها که با فرض منفعت‌طلبانه‌بودنشان در اندازه نامبرده‌شدن در اخبار و جراید هم شاید دو نفر را ترغیب کرده باشد که واقعا کمک کنند. این اشخاص هرچقدر هم در نیت درونی به فکر خودشان باشند، اما در نمای کلی‌تر ممکن است سبب جلب کمک چند نفر شده باشند. آنقدر این زمین و زمینه تشنه است که حتی اگر از ته شانه موی کسی هم آبی بریزد، جایی، ممکن است به رستن بذر امیدی کمک کرده باشد. شما که کلی از دوستان و هم‌صنفان خودتان تعریف کردید، حالا می‌توانیم به این بحث بپردازیم که چرا مردم مثلا برای تشییع جنازه پاشایی حضور آن‌چنانی دارند و برای فعالیت‌های این‌گونه حضور حداقلی. فراموش نکنیم همه این کارها برای مردم است. آنها مخاطب هدف هستند نه هم‌صنفان من و شما. من تعریف یا جانبداری از قشری نکردم. من از اصالت این حرکت‌ها و دعوت‌ها دفاع کردم. فراموش کردید که مردم ما هر روز با مشکلات زیادی همراه هستند و شاید نتوانند حتی به غم و رنج خانواده خودشان برسند؟ آنها همین که فرصت می‌کنند مثلا حدود 10هزارنفر، از کار و زندگی می‌زنند در این ترافیک بی‌رحم، زحمت مسیر‌های کوتاه و بلند را به خود روا می‌دارند و برای بانک سلول‌های بنیادی می‌آیند، باید دستشان را بوسید. فراموش نکنید که فشار چقدر زیاد است. مردم ما برای بچه‌ها و عزیزان خود درگیر هستند و نمی‌توانیم از آنها بخواهیم که برای اثرات پلاستیک بر محیط‌زیست هم به اندازه یک فعال محیط‌زیست انرژی بگذارند. همین‌که در میان آشوب روزمره و در غیاب مسوولان به این نکات ظاهرا کوچک اما حیاتی هم اعتنا می‌کنند و دمی صبر می‌کنند و به حرف‌ها و خواهش‌ها گوش می‌دهند، جدا تا ابد باید سپاسگزارشان بود. اینها- مردم- سوپرقهرمان‌هایی هستند که باید به آنها تبریک گفت و دستشان را بوسید. از مردم و عدم‌حضورشان هیچ ایرادی نمی‌توان گرفت. فقط باید با پشتکار خستگی‌ناپذیر از هر بهانه‌ای استفاده کرد و دعوتشان کرد و نگاه و سرشان را به سمت این معضلات برگرداند؛ حتی برای لحظه‌ای. شاید به عنوان جمع‌بندی بتوانیم یادی کنیم از هشت سالی که گذشت، سال‌هایی که چندان آسان نبود. به نوعی مجموعه‌ای از تمام نهادهای مدنی تعطیل شدند، به گونه‌ای همه‌چیز در حد انجام فعالیت‌ها بین خودمان و دوستانمان شده است. فکر می‌کنید چه کاری می‌توانیم در این زمینه انجام دهیم. میزان تخریبی که در هشت‌سال گذشته اتفاق افتاده، بیش از اندازه تصور و تخمین است. تخریب اخلاقی، تخریب فرهنگی، تخریب اقتصادی و...، تخریب‌ها به‌گونه‌ای بوده که سال‌ها و مدت‌ها باید بگذرد تا ترمیم شود. تنها کاری که باید الان و در این لحظه‌ها انجام دهیم، این است که دور هم جمع شویم تا بتوانیم زخم‌ها و رنج‌های یکدیگر را التیام دهیم. قدم برداریم و کاری کنیم که به زندگی امیدوارانه برگردیم. اگر هم بخواهیم به طور کلیشه‌ای بگوییم چون این دوران هشت‌سال طول کشیده است، حداقل هشت‌سال طول می‌کشد که این اتفاق‌ها و فشارها کمتر شود و کمی دردها جبران شود. همیشه خراب‌کردن خیلی آسان‌تر از درست‌کردن است، گاهی یک زلزله چنددقیقه‌ای می‌تواند تمدن چندین‌صدساله را زیر خاک ببرد. این اتفاق به این سادگی‌ها قابل التیام نیست. زمان می‌برد که اعتماد و اطمینان مردم دوباره بازگردد و حق هم دارند. تنها کاری که ما می‌توانیم انجام دهیم التیام زخم‌هاست؛ زخم‌هایی که موجود است. فقط کافی است دوباره به خودمان و مردم‌مان یادآوری کنیم که چگونه بودیم. مردم ما وقتی بحران کمبود خون، به طور مثال، پیش می‌آید صف می‌کشند تا خون بدهند یا فرش زیرپای‌شان را می‌فروشند تا به مردم زلزله‌زده بدهند. کافی است که به مردم‌مان یادآوری کنیم که تصویرشان با این تصویری که در آینه‌های محدب و مقعر و شکسته‌ای که در این سال‌های گذشته به آنها نشان می‌دادند، فرق دارد. یادآوری کنیم که اینها تصویر مخدوش‌شده آنهاست. به یادشان بیاوریم چقدر مردم استثنایی خوبی هستند، چقدر ذات مهربان و پاکی دارند. متاسفانه الان و در این لحظه‌ای که هستیم مردم‌مان خیلی فداکار نیستند، خیلی با هم مهربان نیستند، حتی بیشتر از یک ذره بی‌رحم شده‌ایم. همه اینها به خاطر اولویت‌بندی‌های غلطی است که در این سال‌ها در زندگی‌ همه‌مان جاری و ساری شده است. شبیه مردمان غارنشینی شده‌ایم که دوست داریم هرچه به دست آوردیم به کنج غارمان ببریم و با نیزه در جلوی غارهایمان از آنها مراقبت کنیم. به یاد مردم بیاوریم که کلمات معنی‌شان اخذ به نفع شده بود باید دوباره بازخوانی شوند. این روزها آدم رغبتی برای به‌زبان‌آوردن کلمه «بهار» ندارد؛ اما باید یادمان بیاید این همان کلمه زیبایی است که معنی «رستن و سبزشدن» را می‌دهد و «بهار» متعلق به هیچ‌کس و هیچ طرز فکری نیست. «پایداری» کلمه‌ای نیست که این روزها به گروهی محدود شود؛ همان کلمه‌ای است که اگر نبود نمی‌توانستیم هشت‌سال دفاع‌مقدس را پشت‌سر بگذاریم و غنچه‌های جوانمان را برای آرامش میهنمان به دیار باقی رهسپار کنیم. «کمک‌کردن»، «همکاری» و «همیاری» برای مردم ما معنی‌اش عوض شده است. خیلی زمان می‌برد تا گذشته‌ای را که تخریب شده است، بازسازی کنیم. فراموش نکنیم که برای تخریب یک فرهنگ، تنها یک کبریت کافی است و برای ساختن آن، سال‌ها صبر لازم است. در کنار تنهانگذاشتن یکدیگر، صبوری کنیم و دعا... همین.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.