|

آشوب سازمان‌یافته

بهزاد حاتم .منتقد

بهزاد حاتم از منتقدان قدیمی هنر است که سال‌ها پیش در مجله رودکی قلم می‌زد. حاتم در کنار نویسندگی، از گرافیست‌های باسابقه هم محسوب می‌شود؛ طوری که بین سال‌های 53 تا 57 یکی از چهار طراح پرکار آن دوران بوده. حاتم در دوره‌ای از روند کاری خود هم نقاشی کرده و آثارش را در خارج از ایران به نمایش گذاشته است. او در کشورهای مختلف زندگی کرده. او از سال87 با همراهی همسرش زنده‌یاد «پری صفا» (منتقد هنر و موسیقی) چند نمایشگاه مهم از جمله «گوش ون‌گوگ» و «مونالیزا 10×10» را برپا کرد که بزرگان هنر ایران در آن شرکت داشتند. متنی که در ادامه می‌خوانید، تحلیل این منتقد قدیمی بر تابلو بدون‌عنوان کوروش شیشه‌گران است که سال93 در هفدهمین حراج کریستیز در دوبی 161هزاردلار فروخته شد. این تابلو مربوط به سال1991میلادی است. این تابلو در ابعاد 184در298سانتیمتر اجرا شده است. --- سال1371 کوروش شیشه‌گران تازه‌ترین کارهای خود را در گالری گلستان به نمایش گذاشت که تا امروز مهم‌ترین نمایشگاه دوران کاری او بوده است. او آفریده یگانه و شخصی خود را استادانه در یک‌رشته کار به نمایش گذاشته بود که هنرمند را در اوج زندگی هنری خود نشان می‌داد. این اثر که بزرگ‌ترین تابلوی آن نمایشگاه بود، کیان دوران کاری شیشه‌گران است. این نه‌تنها بزرگ‌ترین کار او که اثری بود یگانه. در هیچ تابلوی دیگری از او که بیشتر کارهایی مینیمالیستی یا کم‌گویانه است، به این شمار رنگ نمی‌بینیم. تصویر در نگاه نخست یک خط‌خطی تصادفی یا نااندیشیده به چشم می‌آید. با نگاهی ژرف‌تر آن را کاری چیره‌دستانه با مهارشدگی بسیار، تعادل کامل، پختگی هنری، قدرت اجرایی و ترکیب‌بندی بسیار ظریف رنگ و فرم می‌بینیم. این کار در واقع آشوب بسیار با مراقبت سازمان‌یافته‌ای است که تصوری از یک پرتره را پیش چشم بیننده می‌آورد. این پرتره با نوارهایی بیشتر به رنگ سیاه ساخته شده است. در میان نوارهایی که نخست خط‌های پیچیده درازی به نظر می‌آیند، مشکی‌ها بلندترین گروهند و دیگران بسیار کوتاه‌ترند؛ گاه چیزی نه‌چندان بیش از یک اشاره رنگی. تصویر کلی ترکیب چندلایه‌ای ‌است که در آن سیاه‌ها در بالاترین لایه‌اند. زیر آنها خاکستری‌های تیره و زیر همه، نوارهایی با رنگ‌های گرم می‌آیند. هیچ رنگ زمینه یگانه‌ای بر سفیدی بوم که زیر دسته‌های نوارها مانده دیده نمی‌شود. سطح‌های کوچک بازمانده میان نوارها با رنگ‌های گرم گونه‌گونی که ترکیب رنگی دقیق این کار را تکمیل می‌کنند، پرشده است. بیننده می‌تواند در این تابلوی یگانه تا 30تابش از رنگ‌های گوناگون را بشمارد. در میان آنها حتی اشاره نامنتظره‌ای از رنگ ماشی هست که اصلا به چشم نمی‌آید. شیوه نقاشی شیشه‌گران، همین خط‌خطی‌ها، ریشه در جست‌وجوی دراز او در فرهنگ تصویری ایرانی دارد؛ زمینه‌ای که در آن خوشنویسی فارسی نقش مهم دارد. نوارهای او در واقع حرکت‌های یک قلم خطاطی‌ است و از همین‌رو، همان‌گونه که در خطاطی فارسی تصوری از حجم به وجود می‌آورند، در هر چرخش یک نوار، گویی خط 180درجه، انگار روی یک‌کره، چرخیده است. شیشه‌گران با گروه‌بندی تابش‌های رنگ در لایه‌های مختلف و پرکردن سطح‌های زیر آنها به پیروی از همین گروه‌بندی، تصور حجم را تشدید می‌کند. تابلو آرایشی عرضی دارد. پرتره روی محور زرین عرضی تابلو، یعنی جایی که از نظر دید بهترین دانسته می‌شود، گذاشته شده است. شیشه‌گران برای نگاه‌داشتن توازن، شگرد ویژه خود را به کار برده است. او سایه واژگونه‌ای از پرتره را با تقارنی مرکزی نسبت به تصویر اصلی در نیمه چپ جای داده است. این سایه با تابش‌های روشن رنگ خاکستری ساخته شده است. سطح‌هایی پوشیده از رنگ زرد پخته در دوسوی تابلو آمده است که توازن رنگی این شاهکار را تکمیل می‌کند. در بخش‌هایی از تابلو نوارها و سطح‌هایی که دوباره بر آنها رنگ زده شده و پوشانده شده‌اند، قابل تشخیص است که نشانگر تلاش، توجه و دقتی است که ارزانی این نقاشی ویژه شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.