|

بازگشت امید به فوتبال بی‌ستاره

ساخت ایران

نستوه بزرگی

گوچی یا آزمون؟ این پرسش، شیرین‌ترین سوال دنیا برای طرفداران تیم‌ملی است؛ طرفدارانی که بعد از سال‌ها انتظار برای تولد یک «دایی» جدید، صاحب دو گلزن مدرن شده‌اند. رقابتی که انتخاب‌های سرمربی تیم‌ملی برای ترکیب اصلی را از بد و بدتر، به خوب و خوب‌تر تغییر می‌دهد. اگر کوالا چهار ساعت در روز بیدار است و 20ساعت می‌خوابد، AFC از زمان اضافه‌شدن استرالیا به قاره آسیا به تقلید از این حیوان استرالیایی، تمام تورنمنت‌های مهم ملی را در هفت‌ماه خلاصه کرده است. تیم‌های آسیایی حاضر در جام جهانی در ماه جولای به برزیل سفر کردند و ژانویه سال بعد در استرالیا در مسابقات جام ملت‌های آسیا به میدان رفتند تا سال 93، سال همه تورنمنت‌های مهم تیم‌ملی ایران باشد. فارغ از نتایج، این هفت‌ماه برای فوتبال ایران ماه‌های پرامیدی بود؛ ماه‌هایی که امید ظهور یک نسل طلایی برای فوتبال‌دوستان ایرانی زنده شد. پایان متفاوت بعد از پنج‌سال حکمرانی مطلق سپاهان و استقلال در لیگ برتر، لیگ سیزدهم با پایانی متفاوت همراه بود. زردهای اصفهان و آبی‌های تهران در رده چهارم و پنجم قرار گرفتند و حتی به سهمیه لیگ قهرمانان آسیا نرسیدند. در عوض، ترکیب سه تیم بالای جدول پر از پدیده‌های جذاب بود. بازیکنانی دوست‌داشتنی و هیجان‌انگیز، در لیگی که همه ستاره‌هایش بازیکنان جا مانده از اواخر دهه 80 بودند. فولاد با بازیکنانی مثل بختیار رحمانی، ساسان انصاری، سروش رفیعی، ایوب کلانتری و مهرداد جماعتی که همگی کمتر از 25سال داشتند، قهرمان لیگ برتر شد. دایی با استفاده از صادقیان و مسلمان- دوقلوهای افسانه‌ای ذوب‌آهن- در کنار عالیشاه و عباس‌زاده، پرسپولیس را بعد از سال‌ها به جمع تیم‌های بالای جدول برگرداند و نفت تهران با علیرضا بیرانوند، وحید امیری، مرتضی پورعلی‌گنجی و محمدامین حاج‌محمدی در رده سوم جدول قرار گرفت؛ بازیکنانی که با توجه به زمان کوتاه باقی‌مانده تا جام‌جهانی نتوانستند مسافر برزیل شوند؛ اما کاخ آرزوهای فوتبال ایران را برای جام جهانی 2018 ساختند. لیگ جوان ورود چهره‌های جوان به لیگ برتر در لیگ چهاردهم هم ادامه پیدا کرد و این‌بار روی نیمکت، مربیانی مثل گل‌محمدی، منصوریان و خطیبی درخشیدند. بازیکنانی مثل سروش رفیعی، ساسان انصاری، مهدی شریفی، ووریا غفوری، فرشاد احمدزاده، علیرضا بیرانوند و وحید امیری از پدیده تبدیل به ستاره‌های اصلی تیم‌شان شدند و پدیده‌های جدیدی مثل احمد عبدالله‌زاده، یوسف وکیا، ارسلان مطهری، رامین رضاییان، وحید حمدی‌نژاد، شاهین ثاقبی و مهدی طارمی نگاه‌ها را به سمت خودشان برگرداندند. حتی در استقلال هم سجاد شهباززاده توانست برهانی و قاضی را کنار بزند و به مهاجم اصلی تیم قلعه‌نویی تبدیل شود. شاید برای خیلی‌ها که لیگ برتر را هر هفته دنبال نمی‌کردند، هنوز این اسامی ناآشنا بودند اما جام ملت‌های آسیا، زمان رونمایی از «امیدهای ایران» بود. نگرانی بعد از جام‌جهانی ایران در جام‌جهانی با ترکیب علیرضا حقیقی، پژمان منتظری، جلال حسینی، امیرحسین صادقی، مهرداد پولادی، آندرانیک تیموریان، جواد نکونام، مسعود شجاعی، احسان حاج‌صفی، اشکان دژاگه و رضا قوچان‌نژاد بازی می‌کرد. فقط در بازی اول با نیجریه، حیدری به جای شجاعی در ترکیب اصلی بود. از این 12بازیکن، هفت‌نفر بالای 30سال داشتند. مشکل بزرگتر از ترکیب اصلی، تعویض‌های کی‌روش بود. سرمربی تیم‌ملی جانشینی برای مهره‌های بالای 30سالش نداشت و از بین جهانبخش، حقیقی و انصاری‌فرد که به عنوان یار تعویضی به میدان رفتند، فقط جهانبخش توانست انتظارات را برآورده کند. مدت کوتاهی بعد از جام جهانی، تیم امید با نتایج ضعیف نگاه‌ها به آینده فوتبال ایران را ناامیدتر کرد. وینگادا تیمش را با محسن مسلمان، کاوه رضایی، روزبه چشمی، یعقوب کریمی و مهدی شریفی به اینچئون برد و با یک شکست و یک مساوی در گروه سه‌تیمی، سوم شد و از مسابقات کنار رفت. تیمی بی‌نظم و پرحاشیه که چهار گل از ویتنام خورد و با قزاقستان مساوی کرد تا شانس صعود به دور بعدی را از دست بدهد. جالب اینجاست ویتنام و قزاقستان که از گروه ایران صعود کرده بودند در اولین دور حذفی به اردن و امارات باختند و حذف شدند. به‌جز خانزاده، هیچ‌کدام از بازیکنان تیم وینگادا به فهرست کی‌روش برای جام ملت‌های آسیا راه نیافتند و سرمربی پرتغالی تیم‌ملی، بازیکنان جدیدش را از بین ستاره‌های تازه لیگ و لژیونرهای اروپایی انتخاب کرد. تیم «امید» جام ملت‌های آسیا، فرصت رونمایی از تیم آینده ایران بود؛ تیمی که بسیاری از افراد آن می‌توانند بازیکنان ایران در جام جهانی بعدی باشند. در خط دفاع ووریا غفوری 27ساله جانشین خسرو حیدری شد و پورعلی‌گنجی، هافبک 22ساله نفت، در نقش مدافع میانی جای منتظری را گرفت. در خط هافبک، مثلث دژاگه، شجاعی و حاج‌صفی با سه رقیب جدی روبه‌رو شدند؛ علیرضا جهانبخش، سروش رفیعی و وحید امیری که در استرالیا معمولا به عنوان یار جانشین برای ایران بازی کردند و خوش درخشیدند. هرچند جهانبخش نتوانست به اندازه جام جهانی و بازی‌های باشگاهی موثر باشد. در خط حمله هم از ستاره‌ای به نام سردار آزمون رونمایی شد؛ بازیکنی که در 20 سالگی به رقیبی جدی برای رضا قوچان‌نژاد تبدیل شده است. برخلاف جام‌جهانی برزیل، شاید حالا کسی نگران آینده مبهم تیم‌ملی نباشد؛ تیمی که به‌جز آندرانیک تیموریان برای همه بازیکنان فعلی‌اش یک بازیکن آماده و جوان‌تر برای جانشینی دارند. ستاره‌هایی که برخلاف سه‌سال‌ونیم گذشته، از دل فوتبال ایران بیرون آمده‌اند. دایی و مهدوی‌کیای جدید در سال‌هایی که ایران با کمبود ستاره روبه‌رو شده بود، کی‌روش برای جبران نقاط ضعف تیمش، دل به ستاره‌های وارداتی بست؛ ستاره‌هایی که نمایش فوق‌العاده‌ای برای تیم‌ملی داشتند اما حاصل فوتبال ایران نبودند. فوتبال مدرن دژاگه در آلمان پرورش یافته بود و قوچان‌نژاد در فوتبال هلند رشد کرد و به یک مهاجم حرفه‌ای تبدیل شد. حضور در فوتبال ایران، آنها را هم از لژیونرهای اروپایی به لیگ‌های عربی کشاند. ستاره‌های جوان‌تر داخلی مثل کریم انصاری‌فرد و آرش افشین حضور کوتاه و ناموفقی در تیم‌ملی داشتند. آخرین لژیونر موفق فوتبال ایران، علی کریمی بود که سال 2007 از بایرن جدا شد و به فوتبال آسیا برگشت. حالا بعد از سال‌ها، تیم‌ملی صاحب دو ملی‌پوش جوان و لژیونر شده است: سردار آزمون 20ساله در روبین‌کازان می‌درخشد و جهانبخش 22ساله، ستاره اصلی نایمخن، صدرنشین لیگ دسته دوم هلند، محسوب می‌شود. سردار و جهانبخش برخلاف دیگر لژیونرهای موفق سال‌های اخیر، وارداتی نیستند و از فوتبال ایران به اروپا ترانسفر شده‌اند؛ مثل سال‌هایی که مهدوی‌کیا و دایی، راه اروپا را در پیش گرفتند و مسیر دیگر بازیکنان ایرانی را هم هموار کردند. «نه» به پرسپولیس یکی از مشکلات ستاره‌های نوظهور ایران، بی‌میلی آنها به بازی در تیم‌های کوچک و کم‌بضاعت اروپایی بود. آنها حاضر بودند به جای پیشنهادات میلیاردی پرسپولیس، استقلال و سپاهان، در ازای مبلغی ناچیز به یک تیم ضعیف بروند و قراردادی ارزان‌قیمت ببندند. درحالی‌که به‌جز کریمی، تمام لژیونرهای اروپایی فوتبال ایران، حضور در قاره سبز را از یک تیم کوچک آغاز کردند. مهدی مهدوی‌کیا با بوخوم قرارداد بست و علی دایی از پول خوب السد گذشت تا به آرمینیا بیلفلد برود. تفاوت بزرگ جهانبخش و آزمون با مهدوی‌کیا و دایی، سرخابی‌نبودن آنهاست. مهدوی‌کیا و دایی از پرسپولیس به فوتبال اروپا رسیدند اما مسیر جهانبخش و آزمون از داماش و سپاهان به سمت اروپا رفت. جهانبخش در پایان لیگ یازدهم و دوازدهم در آستانه پیوستن به پرسپولیس بود و آزمون در دوران مدیریت رویانیان با سرخپوشان پایتخت به توافق رسید، اما با وجود اینکه گفته می‌شود هر دو آنها طرفدار پرسپولیس هستند، در تصمیمی حساب‌شده به جای پیوستن به تیم مورد علاقه‌شان، با مبالغ میلیاردی راه‌شان را به اروپا کج کردند. آزمون فصل پیش 14 بازی برای روبین‌کازان به میدان رفت و سال 93 تا نیم‌فصل توانست همین تعداد بازی را انجام دهد. شایعه حضور او در لیگ برتر یا دسته دوم انگلستان، هر روز پررنگ‌تر می‌شود. جهانبخش هم سال قبل با نایمخن به دسته دوم سقوط کرد؛ اما بعد از ممفیس دپای- ستاره 20 ساله تیم‌ملی هلند- در رده دوم بهترین بازیکن جوان فصل قرار گرفت. این فصل هم او با درخشش در ترکیب نایمخن، عنوان بهترین بازیکن نیم‌فصل لیگ دسته دوم هلند را به دست آورد. حداقل در شروع کار، آنها حتی از مهدوی‌کیا و دایی هم قدم‌های بلندتری برداشته‌اند. مهدوی‌کیا در سن فعلی جهانبخش، تازه به اروپا ترانسفر شده بود و علی دایی در سن فعلی آزمون، بازیکن تاکسیرانی بود و یک سال بعد به بانک تجارت رفت. دایی در 28سالگی برای اولین‌بار پیراهن یک تیم اروپایی را پوشید. معمار پرتغالی لیگی پر از ستاره‌های جوان و اعتماد کی‌روش به آنها، سال 93 را به سالی امیدوار‌کننده برای فوتبال ایران تبدیل کرد. شروع ساختن تیمی که در سال‌های آینده می‌تواند به یکی از بهترین تیم‌های ملی ایران تبدیل شود. کارنامه کی‌روش در تیم‌های جوانان و نوجوانان پرتغال می‌تواند امیدواری طرفداران تیم‌ملی را بیشتر کند. بازیکنانی مثل فیگو، روی کاستا، ژائو پینتو، فرناندو کوتو و آبل ژاویر که در سال‌های ابتدایی قرن بیست‌ویکم نسل طلایی فوتبال را ساختند در دهه 90 توسط کی‌روش به فوتبال این کشور معرفی شدند. سرمربی فعلی تیم‌ملی ایران، سال 1989 و 1991 با تیم جوانان پرتغال قهرمان جهان شد و سال 1989 با تیم نوجوانان این کشور قهرمانی اروپا را به دست آورد. شاید نسل طلایی فوتبال ایران هم زیر دست سرمربی منظم پرتغالی، بتوانند یک دقیقه مقابل آرژانتین بیشتر دوام بیاورند و 10 نفره عراق را ببرند تا «آه» کشیدن‌های فوتبال ایران، این‌بار به‌ جشن و پایکوبی تبدیل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.