پیامدهای خشکسالی
عبدالحسین طوطیایی- پژوهشگر حوزه کشاورزی
چشمانداز خشکسالی حال حاضر و پیشرو موجب جنبوجوش بیشتری در ماههای اخیر در سطوح بالای اجرایی کشور نسبتبه دورههای کمباران گذشته شده است. چنین رویکرد و فضایی میتواند به افزایش امیدها بینجامد بهشرط آنکه سرعت عمل را با شتابزدگی درهم نیامیزیم. ازجمله راهکارهایی که توسط بسیاری از صاحبنظران مورد تایید و تاکید قرار میگیرد، اجرای پروژههای آبخوانداری بهخصوص در حوضههای آبخیز کشور است؛ آبخوانداری از جدیدترین روشهای نوین فنی است که به ذخیره سیلابها و آبهای سرگردان در سفرههای زیرزمینی توجه داشته و بدون تخریبهای زیستمحیطی قابلیت جایگزینی و برابری با کارکرد بسیاری از سدها را دارد. گرچه وزارت جهاد کشاورزی متولی برنامهریزی و اجرای پروژههای توسعه آبخوانداری است...
...اما باید بهخاطر بسپاریم وزارت نیرو نیز با بهرهگیری از تخصصها و با عنایت به وظایف خود عهدهدار مدیریت منابع آبی کشور بوده و نیاز به حضور پررنگتر آن در این برنامه حس میشود. بهنظر میرسد با عنایت به آنکه پروژههای آبخوانداری از نظر ماهیتی با مدیریت منابع آب کشور فصل مشترکهای آشکاری دارد، دو وزارت جهاد کشاورزی و نیرو بایستی در اجرای این برنامه مبرم، همراهی و هماهنگی اجتنابناپذیری داشته باشند. مشارکت وزارت نیرو در توسعه آبخوانداری با وزارت جهاد کشاورزی موجب خواهد شد فرصت بازنگری بیشتری در پروژههای حدود 105سد درحالاحداث یا مطالعه در کشور فراهم شود. بنابراین پیشنهاد خاص به مدیریت منابع آب کشور این است که در اولینگامها به توقف موقت مطالعات فازدو برای سدهایی که هنوز به مرحله اجرایی نرسیدهاند (حتی سدهای نیمهتمام) توجه شود تا امکان این بازنگریها فراهم شود. بهخاطر بسپاریم بیش از آنکه ساختن سدها را بخواهیم مورد اتهام قرار دهیم، چگونگی انتخاب مشاورین برای انجام مطالعات سدهاست که نیاز به واکاوی دارد؛ مشاورینی که چهبسا برای تداوم مطالعات و معیشت خود، چشم بر پیامدهای زیستمحیطی و دیگر عوارض آن پوشانیدهاند. (بحران دریاچه ارومیه، سد گتوند و...). اگر اثرات تخریب زیستمحیطی در گذشته و در مطالعات فاز یک طرحهای سدسازی در مداری بازتر از حلقه کارفرما- مشاور مورد بحث و تحلیلهای علمی و فنی قرار میگرفت شاید اکنون مشکلات بیشتر کنترل میشدند. کلام آخر آنکه مدیریتهای بخش کشاورزی و آب هرگز نباید برای رویارویی با بحران خشکی کشور بهصورت سراسیمه و شتابزده نسبتبه تامین اعتبار و تخصیص به هر پروژهای مبادرت کنند؛ پروژههایی که چهبسا درنهایت اگر آبی هم نداشته باشند، اما شاید برای عدهای نانی بههمراه بیاورند، همانگونه که وزارت جهاد کشاورزی نیز به لحاظ تنگنای بحران و تا قبل از اصلاح روابط «کارفرما- مشاور» باید واگذاری طرحهای آبخوانداری را با احتیاط همراه کند. از دیگر نکات پیشنهادی در این مورد آن است که تصویب و واگذاری مطالعات آبخوانداری از قالب اختیارات سازمانهای جهاد کشاورزی استانها فراتر رفته و توسط کمیته ذیصلاح کشوری (فرااستانی) بررسی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.