سوگوارانه برای نجات عکس
حسین گنجی: طی جنگ ویتنام راهبان بودایی خود را در برابر دوربینهای تلویزیونی و سینمایی و عکاسی آتش میزدند. این کنش قربانیکردن خود، حد نهایت اعتراض بود. اینگونه اعتراض زمانی زمینههایش فراهم میشود که انسان به نقطه بنبست واقعی رسیده باشد و تنها راه را در اینگونه اعتراض بیابد. این حالتی است که خواه ناخواه در برهههای از زمان گریبان هنرمند را هم میگیرد، نه به این شکل دهشتناکش، بلکه این کار را بر سر آثارش میآورد. اگر از بحث مفصل پیرامون اینکه بالاخره عکس و عکاسی هنر است یا خیر، که مسلما به این نتیجه منتج خواهد شد که هنر است، بگذریم، باید به این بپردازیم که هنرمندِ عکاس کجا باید دست به یک نوعی از انتحار یا حرکت دفعی بزند؛ حرکتی که هم نشان دهد به وضعیت هنری که بدان آمیخته است، اعتراض دارد و هم یک کنش نسبتا آوانگارد رو به جلو داشته باشد. بساط عکس در گالری مهروا را میتوان در این ژانر تحلیل کرد. نمایشگاه عکسهای داریوش راد، هنرمند جوانی که نسبت به سرنوشت عکس و محیط حاکم بر نمایش عکس معترض است. او آثارش را، که هنرمندان از آنها بهعنوان پارههای تنشان یاد میکنند، بر زمین و بر پارچه مشکی، بساط کرده است تا در قطعی کوچک و قیمتی مناسب به فروش بگذارد. راد، گویی میخواهد عکسهایش را، که در یکبازه زمانی یکساله گرفته شده است، سیاوشوار آتش بزند. او آتشزده است به یکدوره هنریاش و میخواهد همچون داستان سیاوش عکسهایش، خودشان راه ماندگاری و جاودانگی را بپیمایند. او شرایطی را فراهم کرده تا عکسهایش بروند در خانهها و خاک بخورند. این خاکخوردگی نوعی اصالت هنری است که دنیای مدرن عکاسی دارد از آن فاصله میگیرد. عکسها که روزی ارزشمندتر بودند و چونان دیگر آثار تجسمی جایگاه امنی داشتند و در صندوقچه یا در کاورهای مخصوصی در انبارهای قدیمی یا بر دیوارها و روی میزها قرار و آرام میگرفتند و بسیار به آنها توجه میشد، در این روزگار به دمدستیترین کارهای حوزه تجسمی تبدیل شدهاند. اگر خیلی خوشبخت باشند در فضای مجازی منتشر میشوند و یا مدتی را بر دیوار گالریها جاخوشمیکنند و اندکی بسیار اندکی از آنها لیاقت این را پیدا میکنند که خریده شوند و بر دیوارها و در منظر چشمها برای همیشه بمانند. این به حاشیه راندهشدن عکس محل عمده اعتراض هنرمند است. هنرمندی که مثل نقاشها، که اتودها و تمرینهایشان را بسیار عزیز میدارند و گاهی همین تمرینها را برای فروش میگذارند، این عکسها را که مربوط است به تمرینهای عکاسیاش و اولین تجربههای کار دیجیتالیاش، به فروش گذاشته است تا نشان دهد، هنوز هم عکس ارزش خاک خوردن و کهنهشدن دارد و باید حرکتی کرد تا جایگاهی که عکس به آنجا تعلق دارد، یعنی بر روی دیوارهای واقعی نه دیوارهای مجازی و اینترنتی، دوباره احیا شود. بساط عکس به نوعی حراج زیباییهای کوچک است. خرده زیباییهای که در فضای مجازی و در هاردها و... به بوته فراموشی سپرده میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.