|

گفت‌وگو با جان ویدمن، مجسمه‌ساز

آمریکایی آرام در «کیش»

جرثقیل جابه‌جایی آثار، آرامش بخشی از دماغه هور را از بین برده است. روز پایانی سمپوزیوم مجسمه‌سازی کیش است و آنها که هنوز آثارشان را تمام نکرده‌اند، درحال انجام آخرین مراحل هستند. در میان آنها اما مردی تنها نظاره‌گر است و کمتر به هیاهوی جمعیت اهمیت می‌دهد. جان ویدمن، مجسمه‌ساز آمریکایی یکی از اعضای هیات داوران این سمپوزیوم است که دو روز قبل از مراسم اختتامیه آمده تا به همراه سعید شهلاپور و سیدمحمد بهشتی به ارزیابی آثار بپردازد. او برخلاف 17مجسمه‌ساز ایرانی و خارجی شرکت‌کننده، بسیار آرام است و معمولا بدون اینکه مدت طولانی با کسی صحبت کند، در گوشه‌ای نظاره‌گر است. ویدمن، متولد 1943 در آمریکاست که مدتی هم در کانادا زندگی کرده و برای اولین‌بار به ایران آمده است. او فارغ‌التحصیل رشته‌های زمین‌شناسی، روانشناسی و هنر از دانشگاه آکسفورد اوهایو است. او اهل گفت‌وگوی طولانی نبود و بیشتر بر این موضوع تاکید داشت که احساس و قلب هنرمند باعث خلاقیت و ساخت یک اثر خوب می‌شود. چطور شد این‌بار تصمیم گرفتید به ایران بیایید و با توجه به تجربه حضور در سمپوزیوم‌های دیگر، برگزاری این سمپوزیوم چگونه بود؟ قبلا دعوتنامه‌هایی از ایران داشتم اما نیامده بودم، منتها این‌بار یکی، دونفر از دوستانم به صورت تلفنی از من برای حضور در این سمپوزیوم دعوت کردند و من‌هم نتوانستم دعوت آنها را رد کنم. از نظر من هنر، صرفا داشتن استعداد خاصی نیست، در هنر باید به دست بیاورید و سخت تلاش کنید. من برگزارکننده سمپوزیوم بوده‌‌ام، در سمپوزیوم‌های دیگری نیز شرکت کرده‌ام و با هنرمندانی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، آشنا هستم. براساس تجربه‌ای که در این مورد داشته‌ام، متوجه شده‌ام آموختن خیلی مهم است و هریک از این سمپوزیوم‌ها مرحله‌ای برای بودن در کنار هم و آموختن است. به‌نظرم سمپوزیوم کیش هم در سطح خوبی برگزار شد و تمام کارها کیفیت خوبی داشتند. هریک از این آثار عضوی از یک خانواده بزرگ را شکل می‌دهند. مهم‌ترین نکته، سازگاری است. اگر قطعه‌هایی که با هم در ارتباط هستند، باید با هم هماهنگ باشند و اگر با یکدیگر سازگار نبودند باید به دنبال چرایی آن رفت؛ چون در نهایت، این آثار قرار است یک پیام بصری باشند. هنرمند در این پیام بصری باید مشخص کند که قصد داشته است چه پیغامی را منتقل کند. ما همین‌طوری نمی‌توانیم بفهمیم هنرمند چه قصدی از ساخت یک اثر داشته و وقتی به کار نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم چه جهان‌بینی‌ای دارد. ضمن اینکه رابطه هنرمند و ماده باید صمیمانه باشد و نباید در طبیعت ماده و مصالح تغییری ایجاد کنیم؛ مثلا اگر بخشی از یک قطعه سنگ، خراب است می‌توانیم آن را ترمیم کنیم اما نباید واقعیت آن ماده را عوض کنیم. مثلا در برخی از سنگ‌ها، سوراخ‌ها و منفذهایی وجود دارد که در ساخت مجسمه، نباید این منفذها را پرکرد اما در همین سمپوزیوم با این مورد مواجه شدم؛ یعنی بخشی از واقعیت ماده تغییر داده شده و منفذها پر شده بودند درحالی که با طبیعت سنگ مغایر بود. معیارهای داوری‌تان چه بود؟ مهم‌ترین معیار من انسان‌گرایی است و اینکه به انسان پرداخته شود. خود من‌هم در کارهایم بسیار بر انسان تکیه دارم. معیارهای من نیز مثل خیلی از افراد دیگر درحال تغییر است، چون خودم هم تغییر می‌کنم اما معتقدم کار با مواد باید با احساس و حساسیت همراه شود و توازنی میان تکنولوژی و خلاقیت به وجود آمده باشد. برخی هنرمندان، مجسمه‌های بزرگی می‌سازند و به این وسیله، تکنولوژی را به رخ می‌کشند؛ البته منظورم این نیست که به‌واسطه بهره‌بردن از تکنولوژی بالا، اثری فاقد خلاقیت است اما هنر یک جریان است که نباید تکنولوژی صرف در آن مطرح باشد. کارهای ایرانیان چگونه بود؟ کار هنرمند درک این موضوع است که چگونه می‌شود یک ایده را به بهترین وجه به فرم تبدیل کرد. اگر ایده خوب باشد، بزرگ هم که شود خوب خواهد شد اما ایده که بد باشد، وقتی اثر بزرگ شود، بدتر می‌شود. به‌نظرم یک اثر ربطی به کشور هنرمند ندارد و هر کاری از قلب او برمی‌آید. البته طبیعی است که هنر از فرهنگ تاثیر و فرهنگ از مردم یک کشور نشات می‌گیرد ولی هنوز یک خط مستقیم، مستقیم و یک خط منحنی، منحنی است؛ یعنی فرهنگ یک سوی ماجراست و اثری که خلق می‌شود سوی دیگر ماجرا. قانون‌هایی وجود دارد که فراسوی فرهنگ‌ها باید رعایت شوند و در این زمینه، آموزش و پرسیدن خیلی مهم است. این موارد به کشور و فرهنگ هنرمند ارتباط زیادی ندارد. شما زمانی می‌توانید به خلاقیت برسید که قلبتان را باز کنید و با تعالیمی که آموخته‌اید، اقدام به تولید اثر کنید. به همین دلیل در بررسی آثار به ملیت مجسمه‌سازان و ایرانی‌بودن آنها تاکید نکردم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.