عکس‌های «کاوه» در مهم‌ترین رویداد عکاسی انگلستان

فرزانه ابراهیم‌زاده: کاوه گلستان از پشت لنز دوربین خود به‌دنبال «ثبت حقیقت» بود؛ حقیقتی که 13فروردین 1382 در کفری عراق او را روی مین برد. حالا در آستانه دوازدهمین سال درگذشتش، قرار است عکس‌های او در مهم‌ترین رویداد عکاسی بهار لندن به نمایش در‌آید. سامرست هاوس لندن در ماه می 2015- اردیبهشت و خرداد 94- نمایشگاه بزرگ عکاسی‌ای را برگزار خواهد کرد؛ نمایشگاهی که نیمی از آن به عکس‌های موزه عکاسی ویکتوریا آلبرت لندن اختصاص دارد و بخش دیگر، عکس‌هایی از کاوه گلستان خواهد بود. هنگامه گلستان با تایید خبر برگزاری این نمایشگاه عکس در لندن به «شرق» گفت: «این نمایشگاه که به لندن‌فوتو معروف است، به عکس‌های موزه عکاسی موزه ویکتوریا آلبرت اختصاص دارد. قرار است در بخشی از این نمایشگاه عکس‌های این موزه باشد و در بخش دیگر عکس‌های کاوه به نمایش در‌آید.» سایت خانه سامرست لندن نیز با اعلام خبر نمایشگاه لندن‌فوتو، از اختصاص نیمی از آن به عکس‌های کاوه گلستان خبر داده و نوشته است: «این نمایشگاه که با حمایت موسسه LUMA برگزار می‌شود، نخستین نمایشگاه عکس در این اندازه و وسعت است و بخش مهمی است که عکاسی معاصر را به نمایش خواهد گذاشت.» براساس اعلام سایت سامرست هاوس لندن، در بخشی از این نمایشگاه آرشیوی از عکس‌های عکاس فقید ایرانی، کاوه گلستان به نمایش درمی‌آید؛ عکس‌هایی که به نوشته این سایت عکس‌های تحسین‌آمیزی است. قرار است در کنار این نمایشگاه کارگاه‌های بررسی عکس‌ هم برگزار شود. این نمایشگاه یکی از مهم‌ترین رویدادهای هنری انگلستان است که در سال‌جاری در لندن برگزار می‌شود. سامرست هاوس بنایی باشکوه و تاریخی در نزدیکی کرانه‌های جنوبی رود تایمز در مرکز لندن است که قدمت آن به قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد و از سال‌ها پیش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین موزه‌های تاریخی و هنری اروپا مورد استفاده قرار می‌گیرد. این خانه هنری سال گذشته مجموعه‌ای از 34 عکس از 9 عکاس ایرانی را در نمایشگاهی با عنوان «نسل سوخته» برگزار کرد. اما ویژگی مهم این نمایشگاه، نمایشگاه گنجینه عکس‌های آرشیو موزه عکس ویکتوریا آلبرت لندن است که یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های هنری جهان را داراست. اما این نمایشگاه تنها برنامه‌ای نیست که قرار است به نام کاوه گلستان برگزار شود. هنگامه گلستان، همسر او که مسوولیت سرپرستی آثارش را دارد، از نمایش کولاژ‌های پولاروید کاوه گلستان در آرت‌دوبی می‌گوید: «قرار است دوروز مانده به عید، در آرت‌دوبی کولاژ‌های پولاروید کاوه به نمایش در‌آید؛ عکس‌هایی که تنها یک‌بار، آن‌هم‌ زمانی که کاوه زنده بود، در گالری سیحون به نمایش گذاشته شد.» به گفته هنگامه گلستان، بخش زیادی از این عکس‌ها که با مجموعه‌های دیگر عکس کاوه گلستان تفاوت زیادی دارد در آن نمایشگاه به فروش رفته است و تنها بخشی از آنها باقی مانده است که به همراه توضیحاتی درباره هر کدام و نحوه عکاسی آنها ارایه خواهد شد. نمایشگاه کولاژهای پولارویدی «از دیو و دد...» در دهه 50 در گالری سیحون برگزار شد. این عکس‌ها که برخلاف مجموعه‌های دیگر کاوه گلستان رنگی بود به گفته هنگامه گلستان نوعی نمایش نابرابری در جامعه آن روزگار ایران بود: «او در مجموعه پولاروید برخلاف تصاویری که در کارگران و زنان روسپی و مجنون نشان داده بود تصویر آدم‌های خوشبخت را در عکس‌های پولارویدی کولاژ کرده بود.» هنگامه گلستان همچنین به برخی برنامه‌های دیگر که در سال 93 در آستانه دوازدهمین سالگرد رفتن کاوه گلستان اشاره کرد و گفت: «از سال گذشته هم چند نمایشگاه خیلی‌خوب از مجموعه روسپیان کاوه در آمستردام و موزه فوام که یکی از بهترین موزه‌های عکاسی است گذاشتیم.» گلستان با اشاره به استقبالی که از این نمایشگاه شده است گفت: «وقتی این عکس‌ها در آنجا نمایش در آمد با استقبال زیادی روبه‌رو شد. من خودم که داشتم عکاسی می‌کردم می‌دیدم که این عکس‌ها انگار زنده شده است. برای مردم هم از عکس‌ها و هم داستان عکس‌ها جالب بود. احساس می‌کردم با دیدن این عکس‌ها احترامی به این‌زن‌ها گذاشته شد. جدا از اینکه این‌ زن‌ها چه شغلی داشتند این عکس‌ها نوع دیگری به آنها نگاه کرده بود. اصلا به اینکه از چه محله‌ای بودند توجه نمی‌کردند. برای اینکه این زن‌ها با روسپیان تفاوت دارند. اینها از سر بیچارگی اینجا زندگی می‌کردند.»او همچنین با اشاره به سایر نمایشگاه‌های سال گذشته گفت: «بعد از این نمایشگاه نمایشگاهی در پاریس برگزار شد که عکس‌های کاوه گلستان در آن به نمایش درآمد: «این نمایشگاه که گروهی بود مربوط به هنر ایران بود و ما همین مجموعه را به نمایش گذاشتیم. بعد از آن در رم نمایشگاه دیگری بود.» گلستان این برنامه‌ها را کارهایی برای حفظ آنچه به‌جامانده از این عکاس سرشناس ایرانی، دانست و گفت: «این 12‌سال خیلی برایم سخت بود. از اولش هم برایم سخت بود. برای همین فکر کردم بروم به سراغ چیزهای زنده کاوه و آن‌چیزی که ارزش دارد را حفظ کنم. اینکه من بنشینم و غصه بخورم که کاوه برنمی‌گردد. برای همین شروع به کار کردم و یک کتاب بسیارخوب درباره کاوه منتشر کردم.» او درباره شکل‌گیری بنیاد کاوه گلستان هم گفت: «با همین نمایشگاه‌هایی که از سال گذشته برگزار کردیم سعی کردیم بنیاد کاوه را هم فعال کنیم. همه این نمایشگاه‌ها و به‌خصوص نمایشگاه سامرست هاوس با اسم بنیاد کاوه یا KAVEH GOLESTAN STATE برگزار شده است. می‌خواهیم اول در جاهای مهم دنیا این نمایشگاه‌ها را برگزار کنیم و از عکس‌های خوبش انتخابی کنیم و آن را به موزه‌های مشهور جهان بدهیم تا برای همیشه در آنجا نگهداری شود. موزه‌هایی که صحبت‌هایی درباره آنها شده تیت‌گالری لندن و موزه نیویورک است که در جریان است. ما به دنبال منابعی هستیم تا عکس‌ها و اسلایدهایش را اسکن کنیم. یکی از نگرانی‌های من این است که بخشی از عکس‌های کاوه به‌خصوص اسلایدهایش، لکه‌هایی پیدا کرده که شبیه قارچ است و داریم اینها را درست می‌کنیم. اولین هدف، اسکن‌کردن همه عکس‌هاست به این دلیل که اینها در خطر ازبین‌رفتن هستند.» کاوه گلستان عکاس شناخته‌شده مستند و خبری ایرانی بود که عکاسی را دهه50 با مستندنگاری‌های مشهورش در قلعه و زندگی کارگران و بیماران روانی آغاز کرد. او در ۱۳ فروردین ۱۳۸۲ هنگام انجام ماموریت تصویربرداری برای شبکه خبری بی‌بی‌سی در خط مقدم جنگ آمریکا علیه عراق، در شهر مرزی کفری در ۱۳۰کیلومتری کرکوک در عراق که تحت کنترل اتحاد میهنی کردستان بود، بر اثر انفجار مین کشته شد.