کاهش قیمت نفت در سال ۹۳ هنر را هم متاثر کرد
گنج آشفته
فرزانه ابراهیمزاده
قدیمیها به آن میگفتند خواب آشفته؛ امروزیها میگویند طلایسیاه. گروهی آن را مایه نعمت میدانند. هر چه هست از هشتمخرداد1287 با فوران نخستین قطرات نفت به آسمان مسجدسلیمان این طلای سیاه یا خواب آشفته، ممد حیات و مفرح ذات ما شد. حالا ایران روی گنجینه بزرگی خوابیده بود که چرخ صنعت جهان را میگرداند. این گنج با یک امضا به دست انگلیسیها سپرده شده بود. داستان خواب آشفته مردم این سرزمین و طلایسیاه، ١٠6سال است که به روایتهای مختلف گفته میشود. مهمترینش اسفند١٣٢٩ در مجلس شورای ملی با یک ماده قانونی گفته شد. اما از اینجاست که این ممد حیات و مفرح ذات رفتهرفته با حرکت آرامش وارد بخشهایی شد که هرچند حیاتشان به نفت مربوط نبود اما از آن متاثر بود. یکی از این بخشها هنر بود. در تاریخ صدوچندساله نفت در ایران، هنر یکی از شاخههایی بود که در کنار این طلایسیاه شکل گرفت. شاید همزمانی تولد سینما در ایران با تاریخ کشف نفت، یکی از آن رازهای سربهمهری بود که باعث شد تا ایندو در کنار هم قرار بگیرند. سینما مهمترین هنری است که تاثیرش را از نفت گرفت و تاثیرش را به نفت داد. بگذریم از سینما نفت آبادان و سرمایهگذاریهایی که شرکت نفت در هنر سینما کرد و هنرمندان بزرگی چون ابراهیم گلستان، کامران شیردل، ناصر تقوایی و... آثاری چون موج ومرجان و خارا و آتش با آن همراه شدند؛ هنرمندان بزرگی هم بودند که از کنار دیوارهای بلند آتش پالایشگاه به سینمای ایران آمدند. چهکسی است که نام سینمای ایران را بشنود و بیاختیار یاد امیرو نیفتد که بر سر یکتکه یخ میجنگد و شرارههای نفت، پشتسرش زبانه میکشد و چهکسی بهتر از امیر نادری میتوانست این روایت را از نفت و آتشهای جاویدان آبادان بسازد که در کوچهپسکوچههای بریم و لین10 و محله احمدزاده رشد کرده بود. مگر میشود از سینما گفت و آن دعوای خسرو شجاعزاده و سیامک اطلسی را در مقابل لولههای آتش گرفته نفت در آنسوی آتش کیانوش عیاری از یاد برد. یا جدال مرگآفرین عروس آتش در شاهکار خسرو سینایی؛ و اینها جوانانی بودند که ساختمان سینما نفت را به یاد داشتند. سینمایی که پیش از جنگجهانی دوم با آجرهای سرخرنگش در بواردهجنوبی ساخته شده بود. اما تنها سینما نبود که از خوان گسترده نفت بهره برد و هنرش را به نفت داد. اهل ادبیات نیز سالها از نفت و شرکت نفت در آثارشان گفتند. از احمد محمود تا صادق چوبک و اسماعیل فصیح و این آخریها زویا پیرزاد و چراغها را من خاموش میکنم. سهم اهل خط و بوم و نقاشی و عکس هم کم نبود؛ ایران درودی با تابلو نفت هرچند از نخستین این هنرمندان نبود اما از تابلوی هوشنگ پزشکپور که سه کارگر نفت را به تصویر کشیده است معروفتر است. یکی از خیرهکنندهترین آثار این نمایشگاه، تابلو پنجمتری کوروش شیشهگران، هنرمند پیشروی معاصر بود که از همان دقایق آغازین نمایشگاه، نگاهها را به سوی خود جلب کرد. شیشهگران که آخرین نمایشگاه انفرادی خود را دوسال پیش در «اپرا گالری» لندن روی دیوار برده در این نمایشگاه گروهی با یکنقاشی سهلتی که طول آن در مجموع به حدود پنجمتر میرسد شرکت کرد. این اثر که تصویرگر سهفیگور است، «فریاد» نام دارد. بهنظر میرسد هنرمند در یک چارچوب انتقادی این اثر را خلق کرده است. اینها را گفتیم تا بگوییم در خلال این سالها جنبههای نفت در زندگی ما نقادی شده و روایت هنرمندانهای از آن بهدستآمده است و همین میتوانست بهانه خوبی باشد تا باز به آن بازگردیم. اما بهانه ما در صفحات پیشرو شاید یکی از رویدادهای مهم هنری بود که نفت را در محور خود قرار داد و در فریاد نفت در گالری شیرین برگزار شد تا بخشی از ویژهنامه را به نفت و خواب آشفته آن بپردازیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.