چگونه کریستیز با هنر ایران رونق گرفت
والاستریتِ هنر خاورمیانه
نیما توسلی: نزدیک به 9 سال است شبهای خیابان شیخزائد دوبی برای بازار هنر خاورمیانه و شمال آفریقا، تعیینتکلیف میکند؛ مثل تعیینتکلیف خیابان والاستریت برای اقتصاد دنیا. خیابان شیخزائد، حکم والاستریت هنر خاورمیانه را به خود گرفته است. مخالفان میگویند چیز بدی است. موافقان معتقدند پول الزاما چیز بدی نیست. مخالفان، سرمایهداری را تقبیح میکنند. میگویند هنوز سکهای ضرب نشده که ارزش مبادله با اثر هنری را داشته باشد. موافقان میگویند جرقه رونق اقتصاد هنر در داخل ایران، از همین شبهای عربی زده شد. همانطور که در طول زمان، نام والاستریت بهعنوان مکان افراد صاحبنفوذ اقتصادی در آمریکا شهرت گرفته، شیخزائد هم، به مکان گردهمآیی آدمهای با نفوذ اقتصاد هنر تبدیل شده است. بنابراین جدال موافقان و مخالفان، گویا ره به جایی نمیبرد. حتی اگر والاستریت هنر خاورمیانه تعطیل شود؛ روزی، در گوشهای دیگر از عالم، والاستریت دیگری سر برمیآورد. پس، این بحثها برای چه دوباره مطرح شده است؟ دلیلش حضور پرافتوخیز هنر ایران در حراج کریستیز دوبی است که واکنشهای مختلفی را در پی داشته و باعث شده کارشناسان و صاحبنظران، دلایل متعددی برای آن برشمرند؛ اما باید گفت این حواشی فقط مختص حراج آثار ایرانی نیست. رونق حراجها، پای حاشیهپردازیها را هم به میان آورد. سال 2008 که رکورد 2/8میلیوندلاری عاید هنر ایران شد عدهای از حبابی سخن به میان آوردند که بهزودی خواهد ترکید و برخی دیگر مدعی اثرات نامطلوب این حراجها بر سازوکار اقتصاد هنر در داخل کشور شدند. حتی برخی ادعا کردند این حراجها را باندهای مافیایی اداره میکنند؛ اما بازار هنر ایران، بدون توجه به این ادعاها به حیات خود ادامه داد. در آخرین حراج کریستیز که مهرماه 93 در دوبی برپا شد، آثار ایرانی با مجموع فروش حدود چهارمیلیوندلار، یکسوم کل فروش این دوره را به خود اختصاص دادند. هفدهمین حراج کریستیز دوبی، در حالی شامگاه ٢١اکتبر در سالن گودولفین هتل امارات تاورز دوبی برگزار شد که ١١٨اثر از ایران و ١٠کشور عربی و ترک، چکش خورد و توانست فروش این حراج را برای اولینبار از مرز ١٢میلیوندلار بالاتر ببرد و به رکورد فروش سهبرابر برآورد اولیه قیمت آثار برساند؛ ضمن آنکه رکورد ایرانی هنر خاورمیانه که با دومیلیونو٨٠٠هزاردلار از آن پرویز تناولی است، همچنان پابرجا ماند. هنوز ایرانیها رکورددار فروش آثار هنری در خاورمیانه و شمالآفریقا هستند و به گواه بسیاری از استادان و کارشناسان معتبر داخلی، نمیتوان رونق گالریها را بدون ارتباط با ورود ایران به بازارهای جهانی دانست. اما این یک سوی ماجرا بود. برپایی اولین حراج تهران در سال91، خبر از فصلی تازه در اقتصاد هنر ایران میداد. پیشخان قهوهای حراج، سال91 عاقبت رنگوبوی ایرانی به خود گرفت و بعد از سالها انتظار، اولین حراج حرفهای آثار هنری، نه در دوبی و پاریس و لندن که در «هتل آزادی تهران» و با استقبال پرشمار هنرمندان، مجموعهداران و هنردوستان برپا شد. حراج تهران در سالی که گذشت سومین دوره خود را با ارایه 90 اثر نقاشی، عکس و مجسمه، پشت سر گذاشت. طبق روال دورههای قبل، رضا کیانیان، بازیگر سینما و عکاس، چکش حراج را زد و تمام آثار ارایه شده به فروش رفت تا سومین حراج تهران به مبلغ 13میلیاردو257میلیونتومان دست پیدا کند؛ اما گذشته از میزان فروش موفقیتآمیز این حراج، آنچه برای لحظاتی شعف و ذوق را در سالن حاکم کرد، فروش تابلویی از سهراب سپهری بود. او که سال گذشته هم با فروش 700میلیونتومانی، عنوان گرانترین اثر حراج را از آن خود کرد، این بار هم توانست جایگاهش را حفظ کند و نهتنها گرانترین اثر بلکه دومین رتبه حراج را به نام خود رقم زند. حالا در روزهای پایانی سال 93، حراج تهران نقشی موازنهگر در اقتصاد هنر خاورمیانه پیدا کرده است. این دوره از حراج تهران موجب شد جایگاه ارزش آثار تجسمی ایران در عرصه ملی و بینالمللی چندپله بالاتر برود و همچنین رکورد فروش سهراب سپهری در عرصه بینالمللی صعود کند. یکی از اتفاقات خوبی که در حراج تهران رقم خورد بالاتررفتن قیمت عکس بود و این موضوع میتواند کمک کند که وضعیت اقتصاد عکس در کشور با سرعت بیشتری، مسیر پیشرفت را پیش بگیرد. حراج تهران یکی از راههایی است که میتواند سهم موفقیتآمیزی در اقتصاد هنر داشته باشد و زمینهای را برای هرچهبیشتر شکوفاشدن هنرهای تجسمی فراهم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.