جای زخم احمدینژاد بر پیکر اصولگرایان
صادق زیباکلام. استاد دانشگاه تهران
وصلت احمدینژاد با اصولگرایان از آن موارد رویایی بود. از آن وصلتهایی که هفتشب و هفتروز برایش جشن میگرفتند و حتی از عروسیهایی که ما بچه بودیم و میدیدیم هم بهمراتب شیرینتر و رویاییتر بود. واقعیت آن بود که نه در دورانی که محمود احمدینژاد استاندار آقای هاشمیرفسنجانی بود و نهدر چند سالی که شهردار پایتخت، کسی از ایشان نبوغ خارقالعاده اجرایی آنچنانی ندیده بود. بهعلاوه او نهحزبی داشت، نهتشکلی و نهسازمان و تشکیلاتی. برخلاف سایر نامزدهای بالقوه اصولگرا همچون علی لاریجانی، علیاکبر ولایتی، احمد توکلی، غلامعلی حدادعادل، محسن رضایی یا حتی محمدباقر قالیباف که در آن سال سمت رییس پلیس داشت، محمود احمدینژاد اساسا چهره شناختهشدهای نبود. نه در میان اصولگرایان و نه در میان مجموعه جریانات سیاسی کشور. نهوابستگی به نهاد انقلابی خاصی داشت و نهچهره دانشگاهی شاخصی بهشمار میرفت، نهفعال مطبوعاتی و رسانهای و نههیچ معروفیت و شهرت دیگری. میگویند یکی از صاحبان کرامت که اسفندیار رحیممشایی به وی ارادت داشت، سالها پیش از تیر84، راهیابی او به نهاد ریاستجمهوری را پیشبینی کرده بود. چقدر این داستان حقیقت دارد، بهجز افرادی که اسم بردم، فرد دیگری چیزی نمیداند. دو روایت مختلف از نحوه بالا آمدن احمدینژاد و تبدیلشدن او به نامزد اصلی جریان اصولگرا بیان شده است؛ نخست آنکه وی قرارومدارهای قبلی را که میان نامزدهای مختلف اصولگرا بسته شده بود و حسب آن گویا علی لاریجانی بیشتر از سایرین برای نامزدی رای آورده بود را نمیپذیرد و بهاصطلاح «زیرمیز میزند»؛ روایت دوم آن است که برخی نهادها از ابتدا هم روی نامزدی احمدینژاد اتفاقنظر داشتند اما برای اینکه او بهصورت «سیبل» اصلاحطلبان و طرفداران آقای هاشمیرفسنجانی درنیاید، شهردار وقت تهران را در سایه نگه میدارند و همه حملات و توجهات بهسوی لاریجانی و قالیباف میرود. درست سر بزنگاه، احمدینژاد ظاهر میشود. انتخابات بهصورت دوقطبی حادی درآمد. یکسو آقای هاشمیرفسنجانی و در سوی دیگر محمود احمدینژاد قرار گرفته بود. تاکتیک دو قطبی سازی آنچه مسلم است چندینعامل باعث ایجاد آن شرایط در سومتیر84 شد؛ نخست ناامیدی و سرخوردگی که نسبت به عملکرد اصلاحطلبان در دوران هشتساله دولت خاتمی در میان حامیان بالقوه این جریان، تزریق شده بود؛ بهغلط یا درست، این احساس را شکل داده بودند که گیریم یک اصلاحطلب دیگری بهریاستجمهوری انتخاب شد. او چه میتواند بکند که خاتمی میتوانست و نکرد؟ ثانیا اختلاف میان جبهه اصلاحطلبان بود. آنان موفق نشدند روی یک نامزد توافق کنند. آقایان هاشمیرفسنجانی، شیخمهدی کروبی، مصطفی معین و محسن مهرعلیزاده، چهارنامزدی بودند که عملا باعث شکستهشدن آرای این جریان سیاسی در دور نخست انتخابات ریاستجمهوری نهم شدند. دور دوم، انتخابات خیلی جدیتر شد. اصولگرایان هرچه داشتند برای پیروزی احمدینژاد به میدان آوردند. صرفنظر از آنکه در گذشته چه بوده و چه نبوده، پیوند اساسی و استراتژیک یا به روایت نگارنده، وصلت هفتشبانهروز میان اصولگرایان و شهردار سابق تهران در تیر84 رقم خورد. تمامی ارکان، نهادها، سازمانها، چهرهها و شخصیتهای اصولگرا با تمام وجود و امکانات برای او به میدان آمدند. اصولگرایی نبود که برای احمدینژاد بهتکاپو نیفتاده باشد. درحالیکه برخی اصلاحطلبان هیچتمایل و تحرکی برای حمایت از آقای هاشمیرفسنجانی نشان نمیدادند. بهعلاوه و مهمتر از همه اینها، نامزد اصولگرایان و حامیانشان توانستند با هنرمندی، انتخابات سال84 را به پیکار میان یک قهرمان، یک رابینهود در هیبت احمدینژاد که برای مبارزه با اشرافیت، ثروتمندی، غارتگران بیتالمال و صاحبان زر و زور که بهزعم اصولگرایان در هیبت رییس مجمع تشخیص مصلحت بروز کرده بود تبدیل کنند. به کمک تبلیغات گسترده، آقای هاشمی شریک مفسدان اقتصادی، رانتخواران و گردنکلفتهای متجاوز به بیتالمال شد. در سوی مقابل، احمدینژاد در هیبت یک ناجی و جوانی که از مال دنیا فقط یکمنزل محقر و کوچک در نارمک تهران و یکپژوی504 داشت درآمد. شهردار وقت تهران مانند کاوه آهنگر، آرش کمانگیر و دیگرشخصیتهای اسطورهای، علیه ظلم، ستم، بیعدالتی، اشرافیت و خوردنها و بردنهای صاحبان قدرت- که بعد از انقلاب ظهور کرده بودند- بهپا خاسته بود. حالا این روایتی که اصولگرایان حول محور آقای هاشمیرفسنجانی در انتخابات84 ساخته و پرداختند چقدر منصفانه، اخلاقی و صادقانه بود، خیلی نیازی به توضیح ندارد. مهم آن بود که هدف، وسیله را برای آنها توجیه میکرد. برای آن جریان، مهم نبود که حقیقت چیست و واقعیت کدام؟ مهم برای آنان، شکست نامزد قدرتمندی به نام آیتالله هاشمیرفسنجانی بود. راهومسیر و وسیله در این «پیکار مقدس» اهمیتی نداشت. درعینحال 10میلیون از رایدهندگانی که جزو طبقه متوسط شهری تعبیر میشدند، آن سناریو را نخریدند و همچنان به آقای هاشمی رای دادند. همه چیز از اول واقعیت آن بود برای اصولگرایان بیش از آنچه که احمدینژاد برایشان موضوع بود یا شناخت کاملی از او داشتند، حذف هاشمیرفسنجانی اولویت داشت. بنابراین وقتی که رییس دولت نهم شروع به ریاست کرد، اصولگرایان بهتدریج درمییافتند اتفاقا احمدینژاد از آنچه فکر میکردند هم بهتر ازآبدرآمده بود. درعینحال از آنچه آرزو میکردند هم ایدهآلتر عمل میکرد. او همه آنچه را که اصولگرایان در یک رییس دولت میجستند دارا بود؛ جوان، پرتحرک، انقلابی، حزباللهی، پرشور، بیتکلف، سادهزیست و پرکار. بعد از 16سال تجربه تلخ ریاستجمهوری آقای هاشمیرفسنجانی و از آن تلختر دوران اصلاحات، حالا بهنظر میرسید که همهچیز بهکام آنها شده بود. احمدینژاد هنوز در پاستور پانگرفته بود که ایده سفرهای استانی را پایهگذاری کرد. بهدنبال آن، سفرها از استانهای محروم کشور شروع شدند. در سفرهای استانی، رییس دولت و هیات همراه سعی میکردند به محرومترین مناطق هم رفته و توسط روستاییان و محرومان در اطراف و اکناف کشور بهویژه مناطق دورافتاده «دیده شوند». در هر سفر استانی، صدها طرح بهصورت فوریوضربتی بهتصویب میرسیدند. وقتی هم که برخیها خیلی محتاطانه نسبت بهتصویب صدها طرح در یکی، دو روز، ابراز تردید و ناخرسندی کرده و پرسیدند اگر قرار باشد ظرف48ساعت، چندصد طرح را تصویب کرد، پس تکلیف سازمان مدیریتوبرنامهریزی چه میشود، رییس دولت، پاسخ درخوری به آنها داد؛ او در سازمان را گل گرفت و اصولگرایان هم برایش ابراز احساسات کردند و برخی از آنها یادآوری کردند از اول هم، این تشکیلات آمریکایی برای جلوگیری از رشدوتوسعه واقعی کشور ایجاد شده بود و مدعی شدند مرحوم شهیدرجایی میخواسته آن را همان اوایل انقلاب ببندد که لیبرالها و غربزدهها مانع میشوند. بعد نوبت به عزلونصبها رسید. حجم عزلونصبهای احمدینژاد در نخستین ماههای ریاستجمهوری واقعا شگفتانگیز بود. بهعنوان یک قاعده کلی، هرکه در زمان دولتهای قبلی، سمت مدیریتی داشت کنار گذارده شد. نهتحصیلات مهم بود، نهتخصص، نهتجربه و نهکارایی مدیریتی. تنها ملاک آن بود که فرد در دو دولت قبلی مدیر بوده یا نه؟ حجم عزلونصبهای آن مقطع یادآور مقطع پسازانقلاب بود. درعینحال او مبارزه با مفسدان اقتصادی و غارتگران بیتالمال را هم فراموش نکرده بود. در سفرهای استانی بهویژه در مناطق محروم، یکی از ترجیعبندهای همیشگی سخنانش، طرح مبارزه با صاحبان قدرتهای اقتصادی بود. بهطور منظم به آنها هشدار میداد اگر از سر راه ملت کنار نروند و اگر خواسته باشند در برابر دولت خدمتگزار بایستند، او نام آنها را افشا خواهد کرد. جمعیت هم یکصدا او را مورد تشویق قرار میدادند. ماجرای «ورقپاره» رییس دولت در عرصه دیپلماسی هم دگرگونی عمیقی بهوجود آورد. او به غربستیزی، آمریکاستیزی و شعار نابودی اسرائیل، روحوجان تازهای بخشید. در اولین حضورش در مجمع عمومی سازمانملل در شهریور84 اعلام کرد دولتهای غربی مخاطب او نیستند و او آمده با مردم سخن بگوید. در همان اجلاس، پیشنهاد مدیریت جهانی را مطرح ساخت، نفی هولوکاست را عنوان کرد، بشارت فروپاشی تمدن غرب را داد و سرانجام دست دوستی بهسوی رژیمهای ضد آمریکایی در قاره آمریکا دراز کرد. هنوز سال نخست ریاستجمهوریاش به انتها نرسیده بود که مناسبات میان ایران و غرب حتی به سطحی سردتر و پایینتر از سالهای نخست انقلاب تنزل یافت. بهجای رابطه با آلمان، ایتالیا یا فرانسه، روابط گرم و صمیمانهای با مالدیو، بورکینافاسو و ونزوئلا برقرار شد. و بالاخره میرسیم به شاه بیت انقلاب احمدینژاد؛ سیاستهای هستهای او. رییس دولتهای نهم و دهم نهتنها سیاستهای هستهای اصلاحطلبان را خائنانه خواند بلکه سیدحسین موسویان از مذاکرهکنندگان اصلی ایران را خائن لقب داده و پس از بازداشت و آزادی، باعث شد بیسروصدا از کشور خارج شود. احمدینژاد به غرب اعلام کرد ایران سیاستهای «کجدارومریز» گذشته را کنار گذاشته و برنامههای هستهای را با تمام توان و سرعت بهپیش خواهد برد و غرب هم مختار است هرچه میتواند انجام دهد. وقتی هم که غربیها در واکنش به سیاستهای دولت جدید ایران، پرونده هستهای را از شورای حکام آژانس در وین به شورای امنیت سازمان ملل در نیویورک بردند، قهرمانانه فریاد برآورد قطعنامههای شورای امنیت، ورقپارهای بیش نیستند و گفت آنقدر قطعنامه بدهید تا قطعنامهدانتان پاره شود. اصولگرایان هم یکصدا او را مورد تشویق قرار دادند. حکایت احمدینژاد برای اصولگرایان شده بود حکایت: یکدست جامباده و یکدست زلف یار! او واقعا چیزی برایشان کموکسر نگذاشته بود. البته او یک نقطهضعف کوچک داشت بهنام اسفندیار رحیممشایی؛ اما در برابر آن همه محاسن، آن عیبوایراد، انصافا هیچ بود. دوستان نیمهراه مابقی داستان را همه میدانیم. ماهعسل وصلت احمدینژاد با اصولگرایان سرانجام در اردیبهشت سال89 به انتها رسید اما این وصلت هم برای کشور، هزینه سرسامآوری بههمراه داشت و هم برای خود اصولگرایان. اگرچه وقتی مشکلات و معضلات مدیریتی و سیاستهای رییس دولتهای نهم و دهم برای کشور، خود را نشان داد، اصولگرایان بر طبق معمول از او فاصله گرفته و وانمود کردند اساسا او را نمیشناسند اما دیگر دیر شده بود. بههرحال بخشهایی از طرفداران اصولگرایان هم نمیتوانستند فراموش کنند روزهایی را که فعالان سیاسی این جریان، دور سر احمدینژاد هاله نور میدیدند و یا او را با القاب «معجزه هزارهسوم»، «دولت کریمه»، «حلول شهید رجایی» و «مردی از تبار پاکان» مفتخر ساخته بودند. اصولگرایان یقینا امروز آرزو میکنند مردم، آن وصلت را فراموش کنند؛ اما شمار زیادی از مردم همچنان جای زخم احمدینژاد بر پیکر اصولگرایان را با انگشت به یکدیگر نشان میدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.